साखळीचे अभंग

शेअर करा

जन्माचें तें मूळ पाहिले शोधून । दुःखासी कारण जन्म घ्यावा ॥1॥

janmāceṃ teṃ mūḷa pāhile śodhūna | duḥkhāsī kāraṇa janma ghyāvā ||1||

पाप पुण्य करुनी जन्मा येतो प्राणी । नरदेहा येवुनी हानी केली ॥2॥

pāpa puṇya karunī janmā yeto prāṇī | naradehā yevunī hānī kelī ||2||

रजतमसत्व आहे ज्याचे अंगीं । याच गुणें जगीं वाया गेला ॥3॥

rajatamasatva āhe jyāce aṃgīṃ | yāca guṇeṃ jagīṃ vāyā gelā ||3||

तम म्हणजे काय नरकचि केवळ । रज तो सबळ मायाजाळ ॥4॥

tama mhaṇaje kāya narakaci kevaḷa | raja to sabaḷa māyājāḷa ||4||

तुका म्हणे ऐका सत्वाचे सामर्थ्य । करवी परमार्थ अहर्निशीं ॥5॥

tukā mhaṇe aikā satvāce sāmarthya | karavī paramārtha aharniśīṃ ||5||

अहर्निशीं सदा परमार्थ करावा । पाय न ठेवावा आडमार्गीं ॥1॥

aharniśīṃ sadā paramārtha karāvā | pāya na ṭhevāvā āḍamārgīṃ ||1||

आडमार्गीं कोणी जन जे जातील । त्यांतून काढील तोचि ज्ञानी ॥2॥

āḍamārgīṃ koṇī jana je jātīla | tyāṃtūna kāḍhīla toci jñānī ||2||

तोचि ज्ञानी खरा तारी दुजीयांसी । वेळोवेळा त्यासी शरण जावें ॥3॥

toci jñānī kharā tārī dujīyāṃsī | veḷoveḷā tyāsī śaraṇa jāveṃ ||3||

आपण तरेल नव्हे ते नवल । कुळें उद्धरील सर्वांची तो ॥4॥

āpaṇa tarela navhe te navala | kuḷeṃ uddharīla sarvāṃcī to ||4||

शरण गेलिया काय होतें फळ । तुका म्हणे कुळ उद्धरिलें ॥5॥

śaraṇa geliyā kāya hoteṃ phaḷa | tukā mhaṇe kuḷa uddharileṃ ||5||

उद्धरिलें कुळ आपण तरला । तोचि धन्य झाला त्रैलोक्यांत ॥1॥

uddharileṃ kuḷa āpaṇa taralā | toci dhanya jhālā trailokyāṃta ||1||

त्रैलोक्यांत भला अद्वैतीं निमाला । योग जो साधिला साधन बरें ॥2॥

trailokyāṃta bhalā advaitīṃ nimālā | yoga jo sādhilā sādhana bareṃ ||2||

बरें जें साधन सुख शांत मन । क्रोध नाहीं जाण तिळभरी ॥3॥

bareṃ jeṃ sādhana sukha śāṃta mana | krodha nāhīṃ jāṇa tiḷabharī ||3||

तिळभरी दोष नाहीं तें निर्मळ । तुका म्हणे जळ गंगेचें तें ॥4॥

tiḷabharī doṣa nāhīṃ teṃ nirmaḷa | tukā mhaṇe jaḷa gaṃgeceṃ teṃ ||4||

जैसी गंगा वाहे तैसें त्याचें मन । भगवंत जाण तया जवळी ॥1॥

jaisī gaṃgā vāhe taiseṃ tyāceṃ mana | bhagavaṃta jāṇa tayā javaḷī ||1||

तया जवळी देख भक्तिभावें उभा । स्वानंदाचा गाभा तया दिसे ॥2॥

tayā javaḷī dekha bhaktibhāveṃ ubhā | svānaṃdācā gābhā tayā dise ||2||

तया दिसे रूप अंगुष्ठ-प्रमाण । अनुभवी खूण जाणती हे ॥3॥

tayā dise rūpa aṃguṣṭha-pramāṇa | anubhavī khūṇa jāṇatī he ||3||

जाणती हे खूण स्वात्माऽनुभवी । तुका म्हणे पदवी ज्याची त्याला. 4 ॥

jāṇatī he khūṇa svātmā'nubhavī | tukā mhaṇe padavī jyācī tyālā. 4 ||

ज्याची त्याला पदवी येराला न साजे । संताला उमजे आत्मसुख ॥1॥

jyācī tyālā padavī yerālā na sāje | saṃtālā umaje ātmasukha ||1||

आत्मसुख घ्यारे उघडा ज्ञानदृष्टी । वाउगी चावटी नका करूं ॥2॥

ātmasukha ghyāre ughaḍā jñānadṛṣṭī | vāugī cāvaṭī nakā karūṃ ||2||

नका करूं कांहीं संतसंग धरा । पूर्वींचा दोर उगवेल ॥3॥

nakā karūṃ kāṃhīṃ saṃtasaṃga dharā | pūrvīṃcā dora ugavela ||3||

उगवेल प्रारब्ध संतसंगें करुनी । प्रत्यक्ष पुराणीं वर्णियेले ॥4॥

ugavela prārabdha saṃtasaṃgeṃ karunī | pratyakṣa purāṇīṃ varṇiyele ||4||

वर्णियेली कीर्ति नामरूप घोष । जातील ते दोष तुका म्हणे ॥5॥

varṇiyelī kīrti nāmarūpa ghoṣa | jātīla te doṣa tukā mhaṇe ||5||

दोष ते जातील अनंत जन्मींचे । पाय ते देवाचे न सोडावे ॥1॥

doṣa te jātīla anaṃta janmīṃce | pāya te devāce na soḍāve ||1||

न सोडावे पाय ऐसा निश्चय करा । आळवा शार्ङ्गधरा भावबळें ॥2॥

na soḍāve pāya aisā niścaya karā | āḷavā śārṅgadharā bhāvabaḷeṃ ||2||

धरुनी केशवा आणा भावबळें । पापीया नकळे कांही केल्या ॥3॥

dharunī keśavā āṇā bhāvabaḷeṃ | pāpīyā nakaḷe kāṃhī kelyā ||3||

न कळे तो देव सत्संगावांचुनी । वासना जाळोनी शुद्ध करा ॥4॥

na kaḷe to deva satsaṃgāvāṃcunī | vāsanā jāḷonī śuddha karā ||4||

शुद्ध करा मन व्हा रे देहातीत । ओळखा वस्तूतें तुका म्हणे ॥5॥

śuddha karā mana vhā re dehātīta | oḷakhā vastūteṃ tukā mhaṇe ||5||

वस्तूतें ओळखा सांडा रे कल्पना । नका आडराना जाऊं झणी ॥1॥

vastūteṃ oḷakhā sāṃḍā re kalpanā | nakā āḍarānā jāūṃ jhaṇī ||1||

झणीं जाल कोठें बुडवाल हित । विचारी मनांत आपुलिया ॥2॥

jhaṇīṃ jāla koṭheṃ buḍavāla hita | vicārī manāṃta āpuliyā ||2||

आपुलिया जीवें शिवासी पहावें । आत्मसुख घ्यावें वेळोवेळां ॥3॥

āpuliyā jīveṃ śivāsī pahāveṃ | ātmasukha ghyāveṃ veḷoveḷāṃ ||3||

घ्यावें आत्मसुख स्वरूपीं मिळावें । भूतीं लीन व्हावें तुका म्हणे ॥4॥

ghyāveṃ ātmasukha svarūpīṃ miḷāveṃ | bhūtīṃ līna vhāveṃ tukā mhaṇe ||4||

भूतीं लीन व्हावें सांगावें नलगेचि । आतां अहंकाराची शांती करा ॥1॥

bhūtīṃ līna vhāveṃ sāṃgāveṃ nalageci | ātāṃ ahaṃkārācī śāṃtī karā ||1||

शांती करा तुम्ही ममता नसावी । अंतरीं असावी भूतदया ॥2॥

śāṃtī karā tumhī mamatā nasāvī | aṃtarīṃ asāvī bhūtadayā ||2||

भूतदया ठेवी तया काय उणें । प्रथम साधन हेंचि असे ॥3॥

bhūtadayā ṭhevī tayā kāya uṇeṃ | prathama sādhana heṃci ase ||3||

असें जें साधन जया चित्तीं वसे । मायाजाळ नासे तुका म्हणे ॥4॥

aseṃ jeṃ sādhana jayā cittīṃ vase | māyājāḷa nāse tukā mhaṇe ||4||

मायाजाळ नासे या नामेंकरुनी । प्रीती चक्रपाणी असों द्यावी ॥1॥

māyājāḷa nāse yā nāmeṃkarunī | prītī cakrapāṇī asoṃ dyāvī ||1||

असों द्यावी प्रीती साधूचे पायांसी । कदा कीर्तनासी सोडूं नये ॥2॥

asoṃ dyāvī prītī sādhūce pāyāṃsī | kadā kīrtanāsī soḍūṃ naye ||2||

सोडूं नये कीर्तन पुराणश्रवण । मनन निजध्यासन साक्षात्कार ॥3॥

soḍūṃ naye kīrtana purāṇaśravaṇa | manana nijadhyāsana sākṣātkāra ||3||

साक्षात्कार झालिया सहज समाधि । तुका म्हणे उपाधि गेली त्याची ॥4॥

sākṣātkāra jhāliyā sahaja samādhi | tukā mhaṇe upādhi gelī tyācī ||4||

गेली त्याची जाणा तोचि ब्रह्म झाला । अंतरीं निवाला पूर्णपणें ॥1॥

gelī tyācī jāṇā toci brahma jhālā | aṃtarīṃ nivālā pūrṇapaṇeṃ ||1||

पूर्णपणें धाला राहतो कैसा रीती । त्याची आतां स्थिती सांगतों मी ॥2॥

pūrṇapaṇeṃ dhālā rāhato kaisā rītī | tyācī ātāṃ sthitī sāṃgatoṃ mī ||2||

सांगतों मी तुम्हा ऐका मनोगत । राहतो मूर्खवत जगामाजीं ॥3॥

sāṃgatoṃ mī tumhā aikā manogata | rāhato mūrkhavata jagāmājīṃ ||3||

जगांत पिशाच अंतरी शहाणा । सदा ब्रह्मी जाणा निमग्न तो ॥4॥

jagāṃta piśāca aṃtarī śahāṇā | sadā brahmī jāṇā nimagna to ||4||

निमग्न तो सदा जैसा मकरंद । अंतर्बाह्य भेद वेगळाले ॥5॥

nimagna to sadā jaisā makaraṃda | aṃtarbāhya bheda vegaḷāle ||5||

वेगळाले भेद क्लृप्ती त्या असती । हृद्गद त्याची गती नकळे कवणा ॥6॥

vegaḷāle bheda klṛptī tyā asatī | hṛdgada tyācī gatī nakaḷe kavaṇā ||6||

नकळे कवणाला तयाचे ते वर्म । योगी जाणे मर्म-खूण त्याची ॥7॥

nakaḷe kavaṇālā tayāce te varma | yogī jāṇe marma-khūṇa tyācī ||7||

खूण त्याची जाणे जे कां तैसे असती । तुका म्हणे भ्रांती दुजीयाला ॥8॥

khūṇa tyācī jāṇe je kāṃ taise asatī | tukā mhaṇe bhrāṃtī dujīyālā ||8||

दुजियाला भ्रांती भाविकाला शांती । साधूंचिया वृत्ती लीन झाल्या ॥1॥

dujiyālā bhrāṃtī bhāvikālā śāṃtī | sādhūṃciyā vṛttī līna jhālyā ||1||

लीन झाल्या वृती ब्रह्मीं ते मिळाले । जळांत आटले लवण जैसे ॥2॥

līna jhālyā vṛtī brahmīṃ te miḷāle | jaḷāṃta āṭale lavaṇa jaise ||2||

लवण जैसे पुन्हा जळाचे बाहेर । येत नाही खरें त्यांतुनीया ॥3॥

lavaṇa jaise punhā jaḷāce bāhera | yeta nāhī khareṃ tyāṃtunīyā ||3||

त्यासारिखी जाणा तुम्ही साधुवृत्ती । पुन्हां न मिळती मायाजाळीं ॥4॥

tyāsārikhī jāṇā tumhī sādhuvṛttī | punhāṃ na miḷatī māyājāḷīṃ ||4||

मायाजाळ त्यांना पुन्हा रे बाधेना । सत्य सत्य जाणा तुका म्हणे ॥5॥

māyājāḷa tyāṃnā punhā re bādhenā | satya satya jāṇā tukā mhaṇe ||5||

स्वर्गलोकींहुनी आले हे अभंग । धाडियेले सांग तुम्हालागीं ॥1॥

svargalokīṃhunī āle he abhaṃga | dhāḍiyele sāṃga tumhālāgīṃ ||1||

नित्य नेमें यासी पढतां प्रतापें । जळतील पापें जन्मांतरींची ॥2॥

nitya nemeṃ yāsī paḍhatāṃ pratāpeṃ | jaḷatīla pāpeṃ janmāṃtarīṃcī ||2||

तया मागें पुढें रक्षी नारायण । मांडिल्या निर्वाण उडी घाली ॥3॥

tayā māgeṃ puḍheṃ rakṣī nārāyaṇa | māṃḍilyā nirvāṇa uḍī ghālī ||3||

बुद्धीचा पालट नासेल कुमती । होईल सद्गती येणें पंथें ॥4॥

buddhīcā pālaṭa nāsela kumatī | hoīla sadgatī yeṇeṃ paṃtheṃ ||4||

सद्गती झालिया सहज साक्षात्कार । होईल उद्धार पूर्वजांचा ॥5॥

sadgatī jhāliyā sahaja sākṣātkāra | hoīla uddhāra pūrvajāṃcā ||5||

साधितील येणें इहपरलोक । सत्य सत्य भाक माझी तुम्हां ॥6॥

sādhitīla yeṇeṃ ihaparaloka | satya satya bhāka mājhī tumhāṃ ||6||

परोपकारासाठीं सांगितले देवा । प्रासादिक मेवा ग्रहण करा ॥7॥

paropakārāsāṭhīṃ sāṃgitale devā | prāsādika mevā grahaṇa karā ||7||

येणें भवव्यथा जाईल तुमची । सख्या विठ्ठलाची आण मज ॥8॥

yeṇeṃ bhavavyathā jāīla tumacī | sakhyā viṭhṭhalācī āṇa maja ||8||

टाळ आणि कंथा धाडिली निशाणी । घ्यारे ओळखोनि सज्जन हो ॥9॥

ṭāḷa āṇi kaṃthā dhāḍilī niśāṇī | ghyāre oḷakhoni sajjana ho ||9||

माझें दण्डवत तुम्हां सर्व लोकां । देहासहित तुका वैकुंठासी ॥10॥

mājheṃ daṇḍavata tumhāṃ sarva lokāṃ | dehāsahita tukā vaikuṃṭhāsī ||10||

सत्य सत्य जाणा त्रिवाचा नेम हा । अनुभव पहा पदोपदीं ॥1॥

satya satya jāṇā trivācā nema hā | anubhava pahā padopadīṃ ||1||

पदोपदीं पहा श्रीमुख चांगलें । प्रत्यक्ष पाऊले विठोबाची ॥2॥

padopadīṃ pahā śrīmukha cāṃgaleṃ | pratyakṣa pāūle viṭhobācī ||2||

विठोबाची भेटी घडेल वाचितां । तुम्हालागीं आतां सांगितलें ॥3॥

viṭhobācī bheṭī ghaḍela vācitāṃ | tumhālāgīṃ ātāṃ sāṃgitaleṃ ||3||

सांगितलें खरें विश्वाचिया हिता । अभंग वाचितां जे कां नर ॥4॥

sāṃgitaleṃ khareṃ viśvāciyā hitā | abhaṃga vācitāṃ je kāṃ nara ||4||

ते नर पठणीं जीवन्मुक्त झाले । पुन्हां नाही आले संसारासी ॥5॥

te nara paṭhaṇīṃ jīvanmukta jhāle | punhāṃ nāhī āle saṃsārāsī ||5||

संसार उडाला संदेह फिटला । पूर्ण तोचि झाला तुका म्हणे ॥6॥

saṃsāra uḍālā saṃdeha phiṭalā | pūrṇa toci jhālā tukā mhaṇe ||6||

पांच कोटि एक लक्षाचा शेवट । चौतीस सहस्र स्पष्ट सांगितले ॥1॥

pāṃca koṭi eka lakṣācā śevaṭa | cautīsa sahasra spaṣṭa sāṃgitale ||1||

सांगितले इतुके कथुनियां गेला । बारा अभंगाला सोडूं नका ॥2॥

sāṃgitale ituke kathuniyāṃ gelā | bārā abhaṃgālā soḍūṃ nakā ||2||

सोडूं नका तुम्हा सांगितले वर्म । भवपाश-कर्म चुकतील ॥3॥

soḍūṃ nakā tumhā sāṃgitale varma | bhavapāśa-karma cukatīla ||3||

चुकती यातायाती विठोबाची आण । करा हे पठण जीवेंभावें ॥4॥

cukatī yātāyātī viṭhobācī āṇa | karā he paṭhaṇa jīveṃbhāveṃ ||4||

जीवेंभावें करिता होईल दर्शन । प्रत्यक्ष सगुण तुका म्हणे ॥5॥

jīveṃbhāveṃ karitā hoīla darśana | pratyakṣa saguṇa tukā mhaṇe ||5||

वेदांचे अभंग केले श्रुतिपर । द्वादश सहस्र संहितेचे ॥1॥

vedāṃce abhaṃga kele śrutipara | dvādaśa sahasra saṃhitece ||1||

निघंट निरुक्त आणि ब्रह्मसूत्र । अवतार सहस्र उपग्रंथ ॥2॥

nighaṃṭa nirukta āṇi brahmasūtra | avatāra sahasra upagraṃtha ||2||

अभंग ते कोटि भक्तिपर झाले । ज्ञानपर बोलिले तितुकेचि ॥3॥

abhaṃga te koṭi bhaktipara jhāle | jñānapara bolile titukeci ||3||

पंचाहत्तर लक्ष वैराग्य वर्णिलें । नाम तें गाइलें तितुकेंची ॥4॥

paṃcāhattara lakṣa vairāgya varṇileṃ | nāma teṃ gāileṃ titukeṃcī ||4||

साठ लक्ष केला बोध या जनासी । वर्णिले रूपासी तितुकेंची ॥5॥

sāṭha lakṣa kelā bodha yā janāsī | varṇile rūpāsī titukeṃcī ||5||

तीस लक्ष केली देवासी करुणा । कर्मकांड जाणा एक लक्ष ॥6॥

tīsa lakṣa kelī devāsī karuṇā | karmakāṃḍa jāṇā eka lakṣa ||6||

द्वादश सहस्र स्वात्माऽनुभव । एवं जाणा सर्व संख्या ऐशी ॥7॥

dvādaśa sahasra svātmā'nubhava | evaṃ jāṇā sarva saṃkhyā aiśī ||7||

ऐसे हे अभंग झालेसे भूतळीं । बारा अंतराळीं पत्रिकेचे ॥8॥

aise he abhaṃga jhālese bhūtaḷīṃ | bārā aṃtarāḷīṃ patrikece ||8||

चौतीस सहस्र लक्ष एक कोटी पांच । सांगोनिया साच गेला तुका ॥9॥

cautīsa sahasra lakṣa eka koṭī pāṃca | sāṃgoniyā sāca gelā tukā ||9||

सगुण हें ब्रह्म विठ्ठलचि बोले । ऐक पां वहिले तुकारामा ॥1॥

saguṇa heṃ brahma viṭhṭhalaci bole | aika pāṃ vahile tukārāmā ||1||

तुकारामा तुवां केले जे अभंग । करिती जे कां जगीं नित्य पाठ ॥2॥

tukārāmā tuvāṃ kele je abhaṃga | karitī je kāṃ jagīṃ nitya pāṭha ||2||

जगीं पाठ करितां आवडी सद्भावे । विपत्ति न होय त्या प्राण्यासी ॥3॥

jagīṃ pāṭha karitāṃ āvaḍī sadbhāve | vipatti na hoya tyā prāṇyāsī ||3||

प्राण्याचें कल्याण होईल बा पाहे । भावे वाचितां हे नित्य नेमें ॥4॥

prāṇyāceṃ kalyāṇa hoīla bā pāhe | bhāve vācitāṃ he nitya nemeṃ ||4||

नेमें संकष्टासी करी अकरा पाठ । विघ्न त्याचें स्पष्ट दूर होय ॥5॥

nemeṃ saṃkaṣṭāsī karī akarā pāṭha | vighna tyāceṃ spaṣṭa dūra hoya ||5||

दूर होय विघ्न विठ्ठल म्हणे तुकया । शेवटी निज ठायां नेईन मी ॥6॥

dūra hoya vighna viṭhṭhala mhaṇe tukayā | śevaṭī nija ṭhāyāṃ neīna mī ||6||

पद 1

जन्माचें तें मूळ पाहिले शोधून । दुःखासी कारण जन्म घ्यावा ॥1॥

janmāceṃ teṃ mūḷa pāhile śodhūna | duḥkhāsī kāraṇa janma ghyāvā ||1||

पद 2

पाप पुण्य करुनी जन्मा येतो प्राणी । नरदेहा येवुनी हानी केली ॥2॥

pāpa puṇya karunī janmā yeto prāṇī | naradehā yevunī hānī kelī ||2||

पद 3

रजतमसत्व आहे ज्याचे अंगीं । याच गुणें जगीं वाया गेला ॥3॥

rajatamasatva āhe jyāce aṃgīṃ | yāca guṇeṃ jagīṃ vāyā gelā ||3||

पद 4

तम म्हणजे काय नरकचि केवळ । रज तो सबळ मायाजाळ ॥4॥

tama mhaṇaje kāya narakaci kevaḷa | raja to sabaḷa māyājāḷa ||4||

पद 5

तुका म्हणे ऐका सत्वाचे सामर्थ्य । करवी परमार्थ अहर्निशीं ॥5॥

tukā mhaṇe aikā satvāce sāmarthya | karavī paramārtha aharniśīṃ ||5||

पद 1

अहर्निशीं सदा परमार्थ करावा । पाय न ठेवावा आडमार्गीं ॥1॥

aharniśīṃ sadā paramārtha karāvā | pāya na ṭhevāvā āḍamārgīṃ ||1||

पद 2

आडमार्गीं कोणी जन जे जातील । त्यांतून काढील तोचि ज्ञानी ॥2॥

āḍamārgīṃ koṇī jana je jātīla | tyāṃtūna kāḍhīla toci jñānī ||2||

पद 3

तोचि ज्ञानी खरा तारी दुजीयांसी । वेळोवेळा त्यासी शरण जावें ॥3॥

toci jñānī kharā tārī dujīyāṃsī | veḷoveḷā tyāsī śaraṇa jāveṃ ||3||

पद 4

आपण तरेल नव्हे ते नवल । कुळें उद्धरील सर्वांची तो ॥4॥

āpaṇa tarela navhe te navala | kuḷeṃ uddharīla sarvāṃcī to ||4||

पद 5

शरण गेलिया काय होतें फळ । तुका म्हणे कुळ उद्धरिलें ॥5॥

śaraṇa geliyā kāya hoteṃ phaḷa | tukā mhaṇe kuḷa uddharileṃ ||5||

पद 1

उद्धरिलें कुळ आपण तरला । तोचि धन्य झाला त्रैलोक्यांत ॥1॥

uddharileṃ kuḷa āpaṇa taralā | toci dhanya jhālā trailokyāṃta ||1||

पद 2

त्रैलोक्यांत भला अद्वैतीं निमाला । योग जो साधिला साधन बरें ॥2॥

trailokyāṃta bhalā advaitīṃ nimālā | yoga jo sādhilā sādhana bareṃ ||2||

पद 3

बरें जें साधन सुख शांत मन । क्रोध नाहीं जाण तिळभरी ॥3॥

bareṃ jeṃ sādhana sukha śāṃta mana | krodha nāhīṃ jāṇa tiḷabharī ||3||

पद 4

तिळभरी दोष नाहीं तें निर्मळ । तुका म्हणे जळ गंगेचें तें ॥4॥

tiḷabharī doṣa nāhīṃ teṃ nirmaḷa | tukā mhaṇe jaḷa gaṃgeceṃ teṃ ||4||

पद 1

जैसी गंगा वाहे तैसें त्याचें मन । भगवंत जाण तया जवळी ॥1॥

jaisī gaṃgā vāhe taiseṃ tyāceṃ mana | bhagavaṃta jāṇa tayā javaḷī ||1||

पद 2

तया जवळी देख भक्तिभावें उभा । स्वानंदाचा गाभा तया दिसे ॥2॥

tayā javaḷī dekha bhaktibhāveṃ ubhā | svānaṃdācā gābhā tayā dise ||2||

पद 3

तया दिसे रूप अंगुष्ठ-प्रमाण । अनुभवी खूण जाणती हे ॥3॥

tayā dise rūpa aṃguṣṭha-pramāṇa | anubhavī khūṇa jāṇatī he ||3||

जाणती हे खूण स्वात्माऽनुभवी । तुका म्हणे पदवी ज्याची त्याला. 4 ॥

jāṇatī he khūṇa svātmā'nubhavī | tukā mhaṇe padavī jyācī tyālā. 4 ||

पद 1

ज्याची त्याला पदवी येराला न साजे । संताला उमजे आत्मसुख ॥1॥

jyācī tyālā padavī yerālā na sāje | saṃtālā umaje ātmasukha ||1||

पद 2

आत्मसुख घ्यारे उघडा ज्ञानदृष्टी । वाउगी चावटी नका करूं ॥2॥

ātmasukha ghyāre ughaḍā jñānadṛṣṭī | vāugī cāvaṭī nakā karūṃ ||2||

पद 3

नका करूं कांहीं संतसंग धरा । पूर्वींचा दोर उगवेल ॥3॥

nakā karūṃ kāṃhīṃ saṃtasaṃga dharā | pūrvīṃcā dora ugavela ||3||

पद 4

उगवेल प्रारब्ध संतसंगें करुनी । प्रत्यक्ष पुराणीं वर्णियेले ॥4॥

ugavela prārabdha saṃtasaṃgeṃ karunī | pratyakṣa purāṇīṃ varṇiyele ||4||

पद 5

वर्णियेली कीर्ति नामरूप घोष । जातील ते दोष तुका म्हणे ॥5॥

varṇiyelī kīrti nāmarūpa ghoṣa | jātīla te doṣa tukā mhaṇe ||5||

पद 1

दोष ते जातील अनंत जन्मींचे । पाय ते देवाचे न सोडावे ॥1॥

doṣa te jātīla anaṃta janmīṃce | pāya te devāce na soḍāve ||1||

पद 2

न सोडावे पाय ऐसा निश्चय करा । आळवा शार्ङ्गधरा भावबळें ॥2॥

na soḍāve pāya aisā niścaya karā | āḷavā śārṅgadharā bhāvabaḷeṃ ||2||

पद 3

धरुनी केशवा आणा भावबळें । पापीया नकळे कांही केल्या ॥3॥

dharunī keśavā āṇā bhāvabaḷeṃ | pāpīyā nakaḷe kāṃhī kelyā ||3||

पद 4

न कळे तो देव सत्संगावांचुनी । वासना जाळोनी शुद्ध करा ॥4॥

na kaḷe to deva satsaṃgāvāṃcunī | vāsanā jāḷonī śuddha karā ||4||

पद 5

शुद्ध करा मन व्हा रे देहातीत । ओळखा वस्तूतें तुका म्हणे ॥5॥

śuddha karā mana vhā re dehātīta | oḷakhā vastūteṃ tukā mhaṇe ||5||

पद 1

वस्तूतें ओळखा सांडा रे कल्पना । नका आडराना जाऊं झणी ॥1॥

vastūteṃ oḷakhā sāṃḍā re kalpanā | nakā āḍarānā jāūṃ jhaṇī ||1||

पद 2

झणीं जाल कोठें बुडवाल हित । विचारी मनांत आपुलिया ॥2॥

jhaṇīṃ jāla koṭheṃ buḍavāla hita | vicārī manāṃta āpuliyā ||2||

पद 3

आपुलिया जीवें शिवासी पहावें । आत्मसुख घ्यावें वेळोवेळां ॥3॥

āpuliyā jīveṃ śivāsī pahāveṃ | ātmasukha ghyāveṃ veḷoveḷāṃ ||3||

पद 4

घ्यावें आत्मसुख स्वरूपीं मिळावें । भूतीं लीन व्हावें तुका म्हणे ॥4॥

ghyāveṃ ātmasukha svarūpīṃ miḷāveṃ | bhūtīṃ līna vhāveṃ tukā mhaṇe ||4||

पद 1

भूतीं लीन व्हावें सांगावें नलगेचि । आतां अहंकाराची शांती करा ॥1॥

bhūtīṃ līna vhāveṃ sāṃgāveṃ nalageci | ātāṃ ahaṃkārācī śāṃtī karā ||1||

पद 2

शांती करा तुम्ही ममता नसावी । अंतरीं असावी भूतदया ॥2॥

śāṃtī karā tumhī mamatā nasāvī | aṃtarīṃ asāvī bhūtadayā ||2||

पद 3

भूतदया ठेवी तया काय उणें । प्रथम साधन हेंचि असे ॥3॥

bhūtadayā ṭhevī tayā kāya uṇeṃ | prathama sādhana heṃci ase ||3||

पद 4

असें जें साधन जया चित्तीं वसे । मायाजाळ नासे तुका म्हणे ॥4॥

aseṃ jeṃ sādhana jayā cittīṃ vase | māyājāḷa nāse tukā mhaṇe ||4||

पद 1

मायाजाळ नासे या नामेंकरुनी । प्रीती चक्रपाणी असों द्यावी ॥1॥

māyājāḷa nāse yā nāmeṃkarunī | prītī cakrapāṇī asoṃ dyāvī ||1||

पद 2

असों द्यावी प्रीती साधूचे पायांसी । कदा कीर्तनासी सोडूं नये ॥2॥

asoṃ dyāvī prītī sādhūce pāyāṃsī | kadā kīrtanāsī soḍūṃ naye ||2||

पद 3

सोडूं नये कीर्तन पुराणश्रवण । मनन निजध्यासन साक्षात्कार ॥3॥

soḍūṃ naye kīrtana purāṇaśravaṇa | manana nijadhyāsana sākṣātkāra ||3||

पद 4

साक्षात्कार झालिया सहज समाधि । तुका म्हणे उपाधि गेली त्याची ॥4॥

sākṣātkāra jhāliyā sahaja samādhi | tukā mhaṇe upādhi gelī tyācī ||4||

पद 1

गेली त्याची जाणा तोचि ब्रह्म झाला । अंतरीं निवाला पूर्णपणें ॥1॥

gelī tyācī jāṇā toci brahma jhālā | aṃtarīṃ nivālā pūrṇapaṇeṃ ||1||

पद 2

पूर्णपणें धाला राहतो कैसा रीती । त्याची आतां स्थिती सांगतों मी ॥2॥

pūrṇapaṇeṃ dhālā rāhato kaisā rītī | tyācī ātāṃ sthitī sāṃgatoṃ mī ||2||

पद 3

सांगतों मी तुम्हा ऐका मनोगत । राहतो मूर्खवत जगामाजीं ॥3॥

sāṃgatoṃ mī tumhā aikā manogata | rāhato mūrkhavata jagāmājīṃ ||3||

पद 4

जगांत पिशाच अंतरी शहाणा । सदा ब्रह्मी जाणा निमग्न तो ॥4॥

jagāṃta piśāca aṃtarī śahāṇā | sadā brahmī jāṇā nimagna to ||4||

पद 5

निमग्न तो सदा जैसा मकरंद । अंतर्बाह्य भेद वेगळाले ॥5॥

nimagna to sadā jaisā makaraṃda | aṃtarbāhya bheda vegaḷāle ||5||

पद 6

वेगळाले भेद क्लृप्ती त्या असती । हृद्गद त्याची गती नकळे कवणा ॥6॥

vegaḷāle bheda klṛptī tyā asatī | hṛdgada tyācī gatī nakaḷe kavaṇā ||6||

पद 7

नकळे कवणाला तयाचे ते वर्म । योगी जाणे मर्म-खूण त्याची ॥7॥

nakaḷe kavaṇālā tayāce te varma | yogī jāṇe marma-khūṇa tyācī ||7||

पद 8

खूण त्याची जाणे जे कां तैसे असती । तुका म्हणे भ्रांती दुजीयाला ॥8॥

khūṇa tyācī jāṇe je kāṃ taise asatī | tukā mhaṇe bhrāṃtī dujīyālā ||8||

पद 1

दुजियाला भ्रांती भाविकाला शांती । साधूंचिया वृत्ती लीन झाल्या ॥1॥

dujiyālā bhrāṃtī bhāvikālā śāṃtī | sādhūṃciyā vṛttī līna jhālyā ||1||

पद 2

लीन झाल्या वृती ब्रह्मीं ते मिळाले । जळांत आटले लवण जैसे ॥2॥

līna jhālyā vṛtī brahmīṃ te miḷāle | jaḷāṃta āṭale lavaṇa jaise ||2||

पद 3

लवण जैसे पुन्हा जळाचे बाहेर । येत नाही खरें त्यांतुनीया ॥3॥

lavaṇa jaise punhā jaḷāce bāhera | yeta nāhī khareṃ tyāṃtunīyā ||3||

पद 4

त्यासारिखी जाणा तुम्ही साधुवृत्ती । पुन्हां न मिळती मायाजाळीं ॥4॥

tyāsārikhī jāṇā tumhī sādhuvṛttī | punhāṃ na miḷatī māyājāḷīṃ ||4||

पद 5

मायाजाळ त्यांना पुन्हा रे बाधेना । सत्य सत्य जाणा तुका म्हणे ॥5॥

māyājāḷa tyāṃnā punhā re bādhenā | satya satya jāṇā tukā mhaṇe ||5||

पद 1

स्वर्गलोकींहुनी आले हे अभंग । धाडियेले सांग तुम्हालागीं ॥1॥

svargalokīṃhunī āle he abhaṃga | dhāḍiyele sāṃga tumhālāgīṃ ||1||

पद 2

नित्य नेमें यासी पढतां प्रतापें । जळतील पापें जन्मांतरींची ॥2॥

nitya nemeṃ yāsī paḍhatāṃ pratāpeṃ | jaḷatīla pāpeṃ janmāṃtarīṃcī ||2||

पद 3

तया मागें पुढें रक्षी नारायण । मांडिल्या निर्वाण उडी घाली ॥3॥

tayā māgeṃ puḍheṃ rakṣī nārāyaṇa | māṃḍilyā nirvāṇa uḍī ghālī ||3||

पद 4

बुद्धीचा पालट नासेल कुमती । होईल सद्गती येणें पंथें ॥4॥

buddhīcā pālaṭa nāsela kumatī | hoīla sadgatī yeṇeṃ paṃtheṃ ||4||

पद 5

सद्गती झालिया सहज साक्षात्कार । होईल उद्धार पूर्वजांचा ॥5॥

sadgatī jhāliyā sahaja sākṣātkāra | hoīla uddhāra pūrvajāṃcā ||5||

पद 6

साधितील येणें इहपरलोक । सत्य सत्य भाक माझी तुम्हां ॥6॥

sādhitīla yeṇeṃ ihaparaloka | satya satya bhāka mājhī tumhāṃ ||6||

पद 7

परोपकारासाठीं सांगितले देवा । प्रासादिक मेवा ग्रहण करा ॥7॥

paropakārāsāṭhīṃ sāṃgitale devā | prāsādika mevā grahaṇa karā ||7||

पद 8

येणें भवव्यथा जाईल तुमची । सख्या विठ्ठलाची आण मज ॥8॥

yeṇeṃ bhavavyathā jāīla tumacī | sakhyā viṭhṭhalācī āṇa maja ||8||

पद 9

टाळ आणि कंथा धाडिली निशाणी । घ्यारे ओळखोनि सज्जन हो ॥9॥

ṭāḷa āṇi kaṃthā dhāḍilī niśāṇī | ghyāre oḷakhoni sajjana ho ||9||

पद 10

माझें दण्डवत तुम्हां सर्व लोकां । देहासहित तुका वैकुंठासी ॥10॥

mājheṃ daṇḍavata tumhāṃ sarva lokāṃ | dehāsahita tukā vaikuṃṭhāsī ||10||

पद 1

सत्य सत्य जाणा त्रिवाचा नेम हा । अनुभव पहा पदोपदीं ॥1॥

satya satya jāṇā trivācā nema hā | anubhava pahā padopadīṃ ||1||

पद 2

पदोपदीं पहा श्रीमुख चांगलें । प्रत्यक्ष पाऊले विठोबाची ॥2॥

padopadīṃ pahā śrīmukha cāṃgaleṃ | pratyakṣa pāūle viṭhobācī ||2||

पद 3

विठोबाची भेटी घडेल वाचितां । तुम्हालागीं आतां सांगितलें ॥3॥

viṭhobācī bheṭī ghaḍela vācitāṃ | tumhālāgīṃ ātāṃ sāṃgitaleṃ ||3||

पद 4

सांगितलें खरें विश्वाचिया हिता । अभंग वाचितां जे कां नर ॥4॥

sāṃgitaleṃ khareṃ viśvāciyā hitā | abhaṃga vācitāṃ je kāṃ nara ||4||

पद 5

ते नर पठणीं जीवन्मुक्त झाले । पुन्हां नाही आले संसारासी ॥5॥

te nara paṭhaṇīṃ jīvanmukta jhāle | punhāṃ nāhī āle saṃsārāsī ||5||

पद 6

संसार उडाला संदेह फिटला । पूर्ण तोचि झाला तुका म्हणे ॥6॥

saṃsāra uḍālā saṃdeha phiṭalā | pūrṇa toci jhālā tukā mhaṇe ||6||

पद 1

पांच कोटि एक लक्षाचा शेवट । चौतीस सहस्र स्पष्ट सांगितले ॥1॥

pāṃca koṭi eka lakṣācā śevaṭa | cautīsa sahasra spaṣṭa sāṃgitale ||1||

पद 2

सांगितले इतुके कथुनियां गेला । बारा अभंगाला सोडूं नका ॥2॥

sāṃgitale ituke kathuniyāṃ gelā | bārā abhaṃgālā soḍūṃ nakā ||2||

पद 3

सोडूं नका तुम्हा सांगितले वर्म । भवपाश-कर्म चुकतील ॥3॥

soḍūṃ nakā tumhā sāṃgitale varma | bhavapāśa-karma cukatīla ||3||

पद 4

चुकती यातायाती विठोबाची आण । करा हे पठण जीवेंभावें ॥4॥

cukatī yātāyātī viṭhobācī āṇa | karā he paṭhaṇa jīveṃbhāveṃ ||4||

पद 5

जीवेंभावें करिता होईल दर्शन । प्रत्यक्ष सगुण तुका म्हणे ॥5॥

jīveṃbhāveṃ karitā hoīla darśana | pratyakṣa saguṇa tukā mhaṇe ||5||

पद 1

वेदांचे अभंग केले श्रुतिपर । द्वादश सहस्र संहितेचे ॥1॥

vedāṃce abhaṃga kele śrutipara | dvādaśa sahasra saṃhitece ||1||

पद 2

निघंट निरुक्त आणि ब्रह्मसूत्र । अवतार सहस्र उपग्रंथ ॥2॥

nighaṃṭa nirukta āṇi brahmasūtra | avatāra sahasra upagraṃtha ||2||

पद 3

अभंग ते कोटि भक्तिपर झाले । ज्ञानपर बोलिले तितुकेचि ॥3॥

abhaṃga te koṭi bhaktipara jhāle | jñānapara bolile titukeci ||3||

पद 4

पंचाहत्तर लक्ष वैराग्य वर्णिलें । नाम तें गाइलें तितुकेंची ॥4॥

paṃcāhattara lakṣa vairāgya varṇileṃ | nāma teṃ gāileṃ titukeṃcī ||4||

पद 5

साठ लक्ष केला बोध या जनासी । वर्णिले रूपासी तितुकेंची ॥5॥

sāṭha lakṣa kelā bodha yā janāsī | varṇile rūpāsī titukeṃcī ||5||

पद 6

तीस लक्ष केली देवासी करुणा । कर्मकांड जाणा एक लक्ष ॥6॥

tīsa lakṣa kelī devāsī karuṇā | karmakāṃḍa jāṇā eka lakṣa ||6||

पद 7

द्वादश सहस्र स्वात्माऽनुभव । एवं जाणा सर्व संख्या ऐशी ॥7॥

dvādaśa sahasra svātmā'nubhava | evaṃ jāṇā sarva saṃkhyā aiśī ||7||

पद 8

ऐसे हे अभंग झालेसे भूतळीं । बारा अंतराळीं पत्रिकेचे ॥8॥

aise he abhaṃga jhālese bhūtaḷīṃ | bārā aṃtarāḷīṃ patrikece ||8||

पद 9

चौतीस सहस्र लक्ष एक कोटी पांच । सांगोनिया साच गेला तुका ॥9॥

cautīsa sahasra lakṣa eka koṭī pāṃca | sāṃgoniyā sāca gelā tukā ||9||

पद 1

सगुण हें ब्रह्म विठ्ठलचि बोले । ऐक पां वहिले तुकारामा ॥1॥

saguṇa heṃ brahma viṭhṭhalaci bole | aika pāṃ vahile tukārāmā ||1||

पद 2

तुकारामा तुवां केले जे अभंग । करिती जे कां जगीं नित्य पाठ ॥2॥

tukārāmā tuvāṃ kele je abhaṃga | karitī je kāṃ jagīṃ nitya pāṭha ||2||

पद 3

जगीं पाठ करितां आवडी सद्भावे । विपत्ति न होय त्या प्राण्यासी ॥3॥

jagīṃ pāṭha karitāṃ āvaḍī sadbhāve | vipatti na hoya tyā prāṇyāsī ||3||

पद 4

प्राण्याचें कल्याण होईल बा पाहे । भावे वाचितां हे नित्य नेमें ॥4॥

prāṇyāceṃ kalyāṇa hoīla bā pāhe | bhāve vācitāṃ he nitya nemeṃ ||4||

पद 5

नेमें संकष्टासी करी अकरा पाठ । विघ्न त्याचें स्पष्ट दूर होय ॥5॥

nemeṃ saṃkaṣṭāsī karī akarā pāṭha | vighna tyāceṃ spaṣṭa dūra hoya ||5||

पद 6

दूर होय विघ्न विठ्ठल म्हणे तुकया । शेवटी निज ठायां नेईन मी ॥6॥

dūra hoya vighna viṭhṭhala mhaṇe tukayā | śevaṭī nija ṭhāyāṃ neīna mī ||6||

या पाठाविषयी

परिचय

साखळीचे अभंग हे संत तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणून ओळखले जातात. तुकाराम महाराज सदेह वैकुंठाला गेल्यानंतर इंद्रायणीकाठी थांबलेल्या शिष्यांना हे अभंग प्राप्त झाले अशी परंपरा सांगते. एका अभंगाचा शेवटचा चरण पुढील अभंगाचा पहिला चरण होतो — या साखळीरूप रचनेवरून त्यांना हे नाव मिळाले.

संदर्भ 1

साखळीचे अभंग — sanskritdocuments.org
मूळ मराठी पाठ जसाच्या तसा; प्रत्येक ओवी अक्षरशः पडताळून घेतली आहे. दोन स्वतंत्र प्रतींची तुलना केली असता सर्व 89 अभंग तंतोतंत जुळले.

परवाना: Verified against sanskritdocuments.org

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

साखळीचे अभंग

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

हरिपाठ — संत तुकाराम

ताटीचे अभंग

तुकाराम गाथा — अभंग 1–300

तुकाराम गाथा — अभंग 301–600

आणखी पाहा 2

आरती

आरती तुकारामा

श्री एकनाथांची आरती