तुकाराम गाथा — अभंग 1–300

शेअर करा

मंगलाचरण - अभंग ६

समचरणदृष्टि विटेवरी साजिरी । तेथें माझी हरी वृत्ति राहो ॥१॥ आणीक न लगे मायिक पदार्थ । तेथें माझें आर्त्त नको देवा ॥ध्रु.॥ ब्रम्हादिक पदें दुःखाची शिराणी । तेथें दुश्चित झणी जडों देसी ॥२॥ तुका म्हणे त्याचें कळलें आम्हां वर्म । जे जे कर्मधर्म नाशवंत ॥३॥

samacaraṇadṛṣṭi viṭevarī sājirī | tetheṃ mājhī harī vṛtti rāho ||1|| āṇīka na lage māyika padārtha | tetheṃ mājheṃ ārtta nako devā ||dhru.|| bramhādika padeṃ duḥkhācī śirāṇī | tetheṃ duścita jhaṇī jaḍoṃ desī ||2|| tukā mhaṇe tyāceṃ kaḷaleṃ āmhāṃ varma | je je karmadharma nāśavaṃta ||3||

सुंदर तें ध्यान उभे विटेवरी । कर कटावरी ठेवूनियां ॥१॥ तुळसीचे हार गळां कासे पीतांबर । आवडे निरंतर तें चि रूप ॥ध्रु.॥ मकरकुंडलें तळपती श्रवणीं । कंठीं कौस्तुभमणि विराजित ॥२॥ तुका म्हणे माझें हें चि सर्व सुख । पाहीन श्रीमुख आवडीनें ॥३॥

suṃdara teṃ dhyāna ubhe viṭevarī | kara kaṭāvarī ṭhevūniyāṃ ||1|| tuḷasīce hāra gaḷāṃ kāse pītāṃbara | āvaḍe niraṃtara teṃ ci rūpa ||dhru.|| makarakuṃḍaleṃ taḷapatī śravaṇīṃ | kaṃṭhīṃ kaustubhamaṇi virājita ||2|| tukā mhaṇe mājheṃ heṃ ci sarva sukha | pāhīna śrīmukha āvaḍīneṃ ||3||

सदा माझे डोळे जडो तुझे मूर्ती । रखुमाईच्या पती सोयरिया ॥१॥ गोड तुझें रूप गोड तुझें नाम । देईं मज प्रेम सर्व काळ ॥ध्रु.॥ विठो माउलिये हा चि वर देईं । संचरोनि राहीं हृदयामाजी ॥२॥ तुका म्हणे कांहीं न मागे आणीक । तुझे पायीं सुख सर्व आहे ॥३॥

sadā mājhe ḍoḷe jaḍo tujhe mūrtī | rakhumāīcyā patī soyariyā ||1|| goḍa tujheṃ rūpa goḍa tujheṃ nāma | deīṃ maja prema sarva kāḷa ||dhru.|| viṭho māuliye hā ci vara deīṃ | saṃcaroni rāhīṃ hṛdayāmājī ||2|| tukā mhaṇe kāṃhīṃ na māge āṇīka | tujhe pāyīṃ sukha sarva āhe ||3||

राजस सुकुमार मदनाचा पुतळा । रविशशिकळा लोपलिया ॥१॥ कस्तुरीमळवट चंदनाची उटी । रुळे माळ कंठीं वैजयंती ॥ध्रु.॥ मुगुट कुंडले श्रीमुख शोभलें । सुखाचें ओतलें सकळ ही ॥२॥ कासे सोनसळा पांघरे पाटोळा । घननीळ सांवळा बाइयानो ॥३॥ सकळ ही तुम्ही व्हा गे एकीसवा । तुका म्हणे जीवा धीर नाहीं ॥४॥

rājasa sukumāra madanācā putaḷā | raviśaśikaḷā lopaliyā ||1|| kasturīmaḷavaṭa caṃdanācī uṭī | ruḷe māḷa kaṃṭhīṃ vaijayaṃtī ||dhru.|| muguṭa kuṃḍale śrīmukha śobhaleṃ | sukhāceṃ otaleṃ sakaḷa hī ||2|| kāse sonasaḷā pāṃghare pāṭoḷā | ghananīḷa sāṃvaḷā bāiyāno ||3|| sakaḷa hī tumhī vhā ge ekīsavā | tukā mhaṇe jīvā dhīra nāhīṃ ||4||

कर कटावरी तुळसीच्या माळा । ऐसें रूप डोळां दावीं हरी ॥१॥ ठेविले चरण दोन्ही विटेवरी । ऐसें रूप हरी दावीं डोळां ॥ध्रु.॥ कटीं पीतांबर कास मिरवली । दाखवीं वहिली ऐसी मूर्ती ॥२॥ गरुडपारावरी उभा राहिलासी । आठवें मानसीं तें चि रूप ॥३॥ झुरोनी पांजरा होऊं पाहें आतां । येईं पंढरीनाथा भेटावया ॥४॥ तुका म्हणे माझी पुरवावी आस । विनंती उदास करूं नये ॥५॥

kara kaṭāvarī tuḷasīcyā māḷā | aiseṃ rūpa ḍoḷāṃ dāvīṃ harī ||1|| ṭhevile caraṇa donhī viṭevarī | aiseṃ rūpa harī dāvīṃ ḍoḷāṃ ||dhru.|| kaṭīṃ pītāṃbara kāsa miravalī | dākhavīṃ vahilī aisī mūrtī ||2|| garuḍapārāvarī ubhā rāhilāsī | āṭhaveṃ mānasīṃ teṃ ci rūpa ||3|| jhuronī pāṃjarā hoūṃ pāheṃ ātāṃ | yeīṃ paṃḍharīnāthā bheṭāvayā ||4|| tukā mhaṇe mājhī puravāvī āsa | vinaṃtī udāsa karūṃ naye ||5||

गरुडाचें वारिकें कासे पीतांबर । सांवळें मनोहर कैं देखेन ॥१॥ बरवया बरवंटा घनमेघ सांवळा । वैजयंतीमाळा गळां शोभे ॥ध्रु.॥ मुगुट माथां कोटि सूर्यांचा झळाळ । कौस्तुभ निर्मळ शोभे कंठीं ॥२॥ ओतींव श्रीमुख सुखाचें सकळ । वामांगीं वेल्हाळ रखुमादेवी ॥३॥ उद्धव अक्रूर उभे दोहींकडे । वर्णिती पवाडे सनकादिक ॥४॥ तुका म्हणे नव्हे आणिकांसारिखा । तो चि माझा सखा पांडुरंग ॥५॥ ॥६॥

garuḍāceṃ vārikeṃ kāse pītāṃbara | sāṃvaḷeṃ manohara kaiṃ dekhena ||1|| baravayā baravaṃṭā ghanamegha sāṃvaḷā | vaijayaṃtīmāḷā gaḷāṃ śobhe ||dhru.|| muguṭa māthāṃ koṭi sūryāṃcā jhaḷāḷa | kaustubha nirmaḷa śobhe kaṃṭhīṃ ||2|| otīṃva śrīmukha sukhāceṃ sakaḷa | vāmāṃgīṃ velhāḷa rakhumādevī ||3|| uddhava akrūra ubhe dohīṃkaḍe | varṇitī pavāḍe sanakādika ||4|| tukā mhaṇe navhe āṇikāṃsārikhā | to ci mājhā sakhā pāṃḍuraṃga ||5|| ||6||

विराण्या - अभंग २५

वाळो जन मज म्हणोत शिंदळी । परि हा वनमाळी न विसंबें ॥१॥ सांडूनि लौकिक जालियें उदास । नाहीं भय आस जीवित्वाची ॥२॥ नाइकें वचन बोलतां या लोकां । म्हणे जालों तुका हरिरता ॥३॥

vāḷo jana maja mhaṇota śiṃdaḷī | pari hā vanamāḷī na visaṃbeṃ ||1|| sāṃḍūni laukika jāliyeṃ udāsa | nāhīṃ bhaya āsa jīvitvācī ||2|| nāikeṃ vacana bolatāṃ yā lokāṃ | mhaṇe jāloṃ tukā hariratā ||3||

आधिल्या भ्रतारें काम नव्हे पुरा । म्हणोनि व्यभिचारा टेकलियें ॥१॥ रात्रंदिस मज पाहिजे जवळी । क्षण त्यानिराळी न गमे घडी ॥२॥ नाम गोष्टी माझी सोय सांडा आतां । रातलें अनंता तुका म्हणे ॥३॥

ādhilyā bhratāreṃ kāma navhe purā | mhaṇoni vyabhicārā ṭekaliyeṃ ||1|| rātraṃdisa maja pāhije javaḷī | kṣaṇa tyānirāḷī na game ghaḍī ||2|| nāma goṣṭī mājhī soya sāṃḍā ātāṃ | rātaleṃ anaṃtā tukā mhaṇe ||3||

हाचि नेम आतां न फिरें माघारी । बैसलें शेजारीं गोविंदाचे ॥१॥ घररिघी जालें पट्टराणी बळें । वरिलें सांवळें परब्रम्ह ॥२॥ बळियाचा अंगसंग जाला आतां । नाहीं भय चिंता तुका म्हणे ॥३॥

hāci nema ātāṃ na phireṃ māghārī | baisaleṃ śejārīṃ goviṃdāce ||1|| ghararighī jāleṃ paṭṭarāṇī baḷeṃ | varileṃ sāṃvaḷeṃ parabramha ||2|| baḷiyācā aṃgasaṃga jālā ātāṃ | nāhīṃ bhaya ciṃtā tukā mhaṇe ||3||

नाहीं काम माझें काज तुम्हांसवें । होतें गुप्त ठावें केलें आतां ॥१॥ व्यभिचार माझा पडिला ठाउका । न सर ती लोकांमाजी जालें ॥२॥ न धरावा लोभ कांहीं मजविशीं । जालें देवपिशी तुका म्हणे ॥३॥

nāhīṃ kāma mājheṃ kāja tumhāṃsaveṃ | hoteṃ gupta ṭhāveṃ keleṃ ātāṃ ||1|| vyabhicāra mājhā paḍilā ṭhāukā | na sara tī lokāṃmājī jāleṃ ||2|| na dharāvā lobha kāṃhīṃ majaviśīṃ | jāleṃ devapiśī tukā mhaṇe ||3||

विसरले कुळ आपुला आचार । पती भावे दीर घर सोय ॥१॥ सांडिला लौकिक लाज भय चिंता । रातलें अनंता चित्त माझें ॥२॥ मज आतां कोणी आळवाल झणी । तुका म्हणे कानीं बहिरी जालें ॥३॥

visarale kuḷa āpulā ācāra | patī bhāve dīra ghara soya ||1|| sāṃḍilā laukika lāja bhaya ciṃtā | rātaleṃ anaṃtā citta mājheṃ ||2|| maja ātāṃ koṇī āḷavāla jhaṇī | tukā mhaṇe kānīṃ bahirī jāleṃ ||3||

न देखें न बोलें नाइकें आणीक । बैसला हा एक हरि चित्तीं ॥१॥ सासुरें माहेर मज नाहीं कोणी । एक केलें दोन्ही मिळोनियां ॥२॥ आळ आला होता आम्ही भांडखोरी । तुका म्हणे खरी केली मात ॥३॥

na dekheṃ na boleṃ nāikeṃ āṇīka | baisalā hā eka hari cittīṃ ||1|| sāsureṃ māhera maja nāhīṃ koṇī | eka keleṃ donhī miḷoniyāṃ ||2|| āḷa ālā hotā āmhī bhāṃḍakhorī | tukā mhaṇe kharī kelī māta ||3||

दुजा ऐंसा कोण बळी आहे आतां । हरि या अनंता पासूनिया ॥१॥ बळियाच्या आम्ही जालों बळिवंता । करूं सर्व सत्ता सर्वांवरी ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही जिवाच्या उदारा । जालों प्रीतिकरा गोविंदासी ॥३॥

dujā aiṃsā koṇa baḷī āhe ātāṃ | hari yā anaṃtā pāsūniyā ||1|| baḷiyācyā āmhī jāloṃ baḷivaṃtā | karūṃ sarva sattā sarvāṃvarī ||2|| tukā mhaṇe āmhī jivācyā udārā | jāloṃ prītikarā goviṃdāsī ||3||

क्षणभरी आम्ही सोसिलें वाईट । साधिलें अवीट निजसुख ॥१॥ सांडी मांडी मागें केल्या भरोवरी । अधिक चि परी दुःखाचिया ॥२॥ तुका म्हणे येणें जाणें नाहीं आतां । राहिलों अनंताचिये पायीं ॥३॥

kṣaṇabharī āmhī sosileṃ vāīṭa | sādhileṃ avīṭa nijasukha ||1|| sāṃḍī māṃḍī māgeṃ kelyā bharovarī | adhika ci parī duḥkhāciyā ||2|| tukā mhaṇe yeṇeṃ jāṇeṃ nāhīṃ ātāṃ | rāhiloṃ anaṃtāciye pāyīṃ ||3||

आम्हां आम्ही आतां वडील धाकुटीं । नाहीं पाठीं पोटीं कोणी दुजें ॥१॥ फावला एकांत एकविध भाव । हरि आम्हांसवें सर्व भोगी ॥२॥ तुका म्हणे अंगसंग एके ठायीं । असों जेथें नाहीं दुजें कोणी ॥३॥

āmhāṃ āmhī ātāṃ vaḍīla dhākuṭīṃ | nāhīṃ pāṭhīṃ poṭīṃ koṇī dujeṃ ||1|| phāvalā ekāṃta ekavidha bhāva | hari āmhāṃsaveṃ sarva bhogī ||2|| tukā mhaṇe aṃgasaṃga eke ṭhāyīṃ | asoṃ jetheṃ nāhīṃ dujeṃ koṇī ||3||

सर्व सुख आम्ही भोगूं सर्व काळ । तोडियेलें जाळ मोहपाश ॥१॥ याचसाठी सांडियेले भरतार । रातलों या परपुरुषाशीं ॥२॥ तुका म्हणे आतां गर्भ नये धरूं । औषध जें करूं फळ नव्हे ॥३॥

sarva sukha āmhī bhogūṃ sarva kāḷa | toḍiyeleṃ jāḷa mohapāśa ||1|| yācasāṭhī sāṃḍiyele bharatāra | rātaloṃ yā parapuruṣāśīṃ ||2|| tukā mhaṇe ātāṃ garbha naye dharūṃ | auṣadha jeṃ karūṃ phaḷa navhe ||3||

एका जिवें आतां जिणें जालें दोहीं । वेगळीक कांहीं नव्हे आतां ॥१॥ नारायणा आम्हां नाहीं वेगळीक । पुरविली हे भाक सांभाळिली ॥२॥ तुका म्हणे जालें सायासाचें फळ । सरली ते वेळ काळ दोन्ही ॥३॥

ekā jiveṃ ātāṃ jiṇeṃ jāleṃ dohīṃ | vegaḷīka kāṃhīṃ navhe ātāṃ ||1|| nārāyaṇā āmhāṃ nāhīṃ vegaḷīka | puravilī he bhāka sāṃbhāḷilī ||2|| tukā mhaṇe jāleṃ sāyāsāceṃ phaḷa | saralī te veḷa kāḷa donhī ||3||

हासों रुसों आतां वाढवूं आवडी । अंतरींची गोडी अवीट ते ॥१॥ सेवासुखें करूं विनोदवचन । आम्ही नारायण एकाएकीं ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही जालों उदासीन । आपुल्या आधीन केला पति ॥३॥

hāsoṃ rusoṃ ātāṃ vāḍhavūṃ āvaḍī | aṃtarīṃcī goḍī avīṭa te ||1|| sevāsukheṃ karūṃ vinodavacana | āmhī nārāyaṇa ekāekīṃ ||2|| tukā mhaṇe āmhī jāloṃ udāsīna | āpulyā ādhīna kelā pati ||3||

मजसवें आतां येऊं नका कोणी । सासुरवासिनी बाइयानो ॥१॥ न साहवे तुम्हां या जनाची कूट । बोलती वाईट ओखटें तें ॥२॥ तुका म्हणे जालों उदास मोकळ्या । विचरों गोवळ्यासवें आम्ही ॥३॥

majasaveṃ ātāṃ yeūṃ nakā koṇī | sāsuravāsinī bāiyāno ||1|| na sāhave tumhāṃ yā janācī kūṭa | bolatī vāīṭa okhaṭeṃ teṃ ||2|| tukā mhaṇe jāloṃ udāsa mokaḷyā | vicaroṃ govaḷyāsaveṃ āmhī ||3||

शिकविलें तुम्हीं तें राहे तोंवरी । मज आणि हरी वियोग तों ॥१॥ प्रसंगीं या नाहीं देहाची भावना । तेथें या वचना कोण मानी ॥२॥ तुका म्हणे चित्तीं बैसला अनंत । दिसों नेदी नित्य अनित्य तें ॥३॥

śikavileṃ tumhīṃ teṃ rāhe toṃvarī | maja āṇi harī viyoga toṃ ||1|| prasaṃgīṃ yā nāhīṃ dehācī bhāvanā | tetheṃ yā vacanā koṇa mānī ||2|| tukā mhaṇe cittīṃ baisalā anaṃta | disoṃ nedī nitya anitya teṃ ||3||

सांगतों तें तुम्हीं अइकावें कानीं । आमुचे नाचणीं नाचूं नका ॥१॥ जोंवरी या तुम्हां मागिलांची आस । तोंवरी उदास होऊं नका ॥२॥ तुका म्हणे काय वांयांविण धिंद । पति ना गोविंद दोन्ही नाहीं ॥३॥

sāṃgatoṃ teṃ tumhīṃ aikāveṃ kānīṃ | āmuce nācaṇīṃ nācūṃ nakā ||1|| joṃvarī yā tumhāṃ māgilāṃcī āsa | toṃvarī udāsa hoūṃ nakā ||2|| tukā mhaṇe kāya vāṃyāṃviṇa dhiṃda | pati nā goviṃda donhī nāhīṃ ||3||

आजिवरी तुम्हां आम्हां नेणपण । कौतुकें खेळणें संग होता ॥१॥ आतां अनावर जालें अगुणाची । करूं नये तें चि करीं सुखें ॥२॥ तुका म्हणे आतां बुडविलीं दोन्ही । कुळें एक मनीं नारायण ॥३॥

ājivarī tumhāṃ āmhāṃ neṇapaṇa | kautukeṃ kheḷaṇeṃ saṃga hotā ||1|| ātāṃ anāvara jāleṃ aguṇācī | karūṃ naye teṃ ci karīṃ sukheṃ ||2|| tukā mhaṇe ātāṃ buḍavilīṃ donhī | kuḷeṃ eka manīṃ nārāyaṇa ||3||

सासुरियां वीट आला भरतारा । इकडे माहेरा स्वभावें चि ॥१॥ सांडवर कोणी न धरिती हातीं । प्रारब्धाची गति भोगूं आतां ॥२॥ न व्हावी ते जाली आमुची भंडाई । तुका म्हणे काई लाजों आतां ॥३॥

sāsuriyāṃ vīṭa ālā bharatārā | ikaḍe māherā svabhāveṃ ci ||1|| sāṃḍavara koṇī na dharitī hātīṃ | prārabdhācī gati bhogūṃ ātāṃ ||2|| na vhāvī te jālī āmucī bhaṃḍāī | tukā mhaṇe kāī lājoṃ ātāṃ ||3||

मरणाही आधीं राहिलों मरोनी । मग केलें मनीं होतें तैसें ॥१॥ आतां तुम्ही पाहा आमुचें नवल । नका वेचूं बोल वांयांविण ॥२॥ तुका म्हणे तुम्ही भयाभीत नारी । कैसे संग सरी तुम्हां आम्हां ॥३॥

maraṇāhī ādhīṃ rāhiloṃ maronī | maga keleṃ manīṃ hoteṃ taiseṃ ||1|| ātāṃ tumhī pāhā āmuceṃ navala | nakā vecūṃ bola vāṃyāṃviṇa ||2|| tukā mhaṇe tumhī bhayābhīta nārī | kaise saṃga sarī tumhāṃ āmhāṃ ||3||

परपुरुषाचें सुख भोगे तरी । उतरोनि करीं घ्यावें सीस ॥१॥ संवसारा आगी आपुलेनि हातें । लावूनि मागुतें पाहूं नये ॥२॥ तुका म्हणे व्हावें तयापरी धीट । पतंग हा नीट दीपासोई ॥३॥

parapuruṣāceṃ sukha bhoge tarī | utaroni karīṃ ghyāveṃ sīsa ||1|| saṃvasārā āgī āpuleni hāteṃ | lāvūni māguteṃ pāhūṃ naye ||2|| tukā mhaṇe vhāveṃ tayāparī dhīṭa | pataṃga hā nīṭa dīpāsoī ||3||

अइकाल परी ऐसें नव्हे बाई । न संडा या सोई भ्रताराची ॥१॥ नव्हे आराणुक लौकिकापासून । आपुल्या आपण गोविलें तें ॥२॥ तुका म्हणे मन कराल कठीण । त्या या निवडोन मजपाशीं ॥३॥

aikāla parī aiseṃ navhe bāī | na saṃḍā yā soī bhratārācī ||1|| navhe ārāṇuka laukikāpāsūna | āpulyā āpaṇa govileṃ teṃ ||2|| tukā mhaṇe mana karāla kaṭhīṇa | tyā yā nivaḍona majapāśīṃ ||3||

आहांच वाहांच आंत वरी दोन्ही । न लगा गडणी आम्हां तैशा ॥१॥ भेऊं नये तेथें भेडसावूं कोणा । आवरूनि मना बंद द्यावा ॥२॥ तुका म्हणे कांहीं अभ्यासावांचुनी । नव्हे हे करणी भलतीची ॥३॥

āhāṃca vāhāṃca āṃta varī donhī | na lagā gaḍaṇī āmhāṃ taiśā ||1|| bheūṃ naye tetheṃ bheḍasāvūṃ koṇā | āvarūni manā baṃda dyāvā ||2|| tukā mhaṇe kāṃhīṃ abhyāsāvāṃcunī | navhe he karaṇī bhalatīcī ||3||

बहुतांच्या आम्ही न मिळो मतासी । कोणी कैसी कैसी भावनेच्या ॥१॥ विचार करितां वांयां जाय काळ । लटिकें तें मूळ फजितीचें ॥२॥ तुका म्हणे तुम्ही करा घटापटा । नका जाऊं वाटा आमुचिया ॥३॥

bahutāṃcyā āmhī na miḷo matāsī | koṇī kaisī kaisī bhāvanecyā ||1|| vicāra karitāṃ vāṃyāṃ jāya kāḷa | laṭikeṃ teṃ mūḷa phajitīceṃ ||2|| tukā mhaṇe tumhī karā ghaṭāpaṭā | nakā jāūṃ vāṭā āmuciyā ||3||

त्याचें सुख नाहीं आलें अनुभवा । कठिण हें जिवा तोंचिवरी ॥१॥ मागिलांचे दुःख लागों नेदी अंगा । अंतर हें संगा नेदी पुढें ॥२॥ तुका म्हणे सर्वविशीं हा संपन्न । जाणती महिमान श्रुति ऐसें ॥३॥

tyāceṃ sukha nāhīṃ āleṃ anubhavā | kaṭhiṇa heṃ jivā toṃcivarī ||1|| māgilāṃce duḥkha lāgoṃ nedī aṃgā | aṃtara heṃ saṃgā nedī puḍheṃ ||2|| tukā mhaṇe sarvaviśīṃ hā saṃpanna | jāṇatī mahimāna śruti aiseṃ ||3||

न राहे रसना बोलतां आवडी । पायीं दिली बुडी माझ्या मनें ॥१॥ मानेल त्या तुम्ही अइका स्वभावें । मी तों माझ्याभावें अनुसरलें ॥२॥ तुका म्हणे तुम्हीं फिरावें बहुतीं । माझी तों हे गती जाली आतां ॥३॥

na rāhe rasanā bolatāṃ āvaḍī | pāyīṃ dilī buḍī mājhyā maneṃ ||1|| mānela tyā tumhī aikā svabhāveṃ | mī toṃ mājhyābhāveṃ anusaraleṃ ||2|| tukā mhaṇe tumhīṃ phirāveṃ bahutīṃ | mājhī toṃ he gatī jālī ātāṃ ||3||

न बोलतां तुम्हां कळों न ये गुज । म्हणउनी लाज सांडियेली ॥१॥ आतां तुम्हां पुढें जोडीतसें हात । नका कोणी अंत पाहों माझा ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही बैसलों शेजारीं । करील तें हरी पाहों आतां ॥३॥ ॥२५॥

na bolatāṃ tumhāṃ kaḷoṃ na ye guja | mhaṇaunī lāja sāṃḍiyelī ||1|| ātāṃ tumhāṃ puḍheṃ joḍītaseṃ hāta | nakā koṇī aṃta pāhoṃ mājhā ||2|| tukā mhaṇe āmhī baisaloṃ śejārīṃ | karīla teṃ harī pāhoṃ ātāṃ ||3|| ||25||

नये जरी तुज मधुर उत्तर । दिधला सुस्वर नाहीं देवें ॥१॥ नाहीं तयाविण भुकेला विठ्ठल । येइल तैसा बोल रामकृष्ण ॥ध्रु.॥ देवापाशीं मागें आवडीची भक्ति । विश्वासेंशीं प्रीति भावबळें ॥२॥ तुका म्हणे मना सांगतों विचार । धरावा निर्धार दिसेंदिस ॥३॥

naye jarī tuja madhura uttara | didhalā susvara nāhīṃ deveṃ ||1|| nāhīṃ tayāviṇa bhukelā viṭhṭhala | yeila taisā bola rāmakṛṣṇa ||dhru.|| devāpāśīṃ māgeṃ āvaḍīcī bhakti | viśvāseṃśīṃ prīti bhāvabaḷeṃ ||2|| tukā mhaṇe manā sāṃgatoṃ vicāra | dharāvā nirdhāra diseṃdisa ||3||

सावध जालों सावध जालों । हरिच्या आलों जागरणा ॥१॥ तेथें वैष्णवांचे भार । जयजयकार गर्जतसे ॥ध्रु.॥ पळोनियां गेली झोप । होतें पाप आड तें ॥२॥ तुका म्हणे त्या ठाया । ओल छाया कृपेची ॥३॥

sāvadha jāloṃ sāvadha jāloṃ | haricyā āloṃ jāgaraṇā ||1|| tetheṃ vaiṣṇavāṃce bhāra | jayajayakāra garjatase ||dhru.|| paḷoniyāṃ gelī jhopa | hoteṃ pāpa āḍa teṃ ||2|| tukā mhaṇe tyā ṭhāyā | ola chāyā kṛpecī ||3||

आपुलिया हिता जो असे जागता । धन्य माता पिता तयाचिया ॥१॥ कुळीं कन्यापुत्र होतीं जीं सात्त्विक । तयाचा हरिख वाटे देवा ॥ध्रु.॥ गीता भागवत करिती श्रवण । आणीक चिंतन विठोबाचें ॥२॥ तुका म्हणे मज घडो त्याची सेवा । तरी माझ्या दैवा पार नाहीं ॥३॥

āpuliyā hitā jo ase jāgatā | dhanya mātā pitā tayāciyā ||1|| kuḷīṃ kanyāputra hotīṃ jīṃ sāttvika | tayācā harikha vāṭe devā ||dhru.|| gītā bhāgavata karitī śravaṇa | āṇīka ciṃtana viṭhobāceṃ ||2|| tukā mhaṇe maja ghaḍo tyācī sevā | tarī mājhyā daivā pāra nāhīṃ ||3||

अंतरींची घेतो गोडी । पाहे जोडी भावाची ॥१॥ देव सोयरा देव सोयरा । देव सोयरा दीनाचा ॥ध्रु.॥ आपुल्या वैभवें । शृंगारावें निर्मळ ॥२॥ तुका म्हणे जेवी सवें । प्रेम द्यावें प्रीतीचें ॥३॥

aṃtarīṃcī gheto goḍī | pāhe joḍī bhāvācī ||1|| deva soyarā deva soyarā | deva soyarā dīnācā ||dhru.|| āpulyā vaibhaveṃ | śṛṃgārāveṃ nirmaḷa ||2|| tukā mhaṇe jevī saveṃ | prema dyāveṃ prītīceṃ ||3||

सुखें वोळंब दावी गोहा । माझें दुःख नेणा पाहा ॥१॥ आवडीचा मारिला वेडा । होय होय कैसा म्हणे भिडा ॥ध्रु.॥ निपट मज न चले अन्न । पायली गहूं सांजा तीन ॥२॥ गेले वारीं तुम्हीं आणिली साकर । सातदी गेली साडेदहा शेर ॥३॥ अखंड मज पोटाची व्यथा । दुधभात साकर तूप पथ्या ॥४॥ दो पाहरा मज लहरी येती । शुद्ध नाहीं पडे सुपती ॥५॥ नीज नये घाली फुलें । जवळीं न साहती मुलें ॥६॥ अंगी चंदन लावितें भाळीं । सदा शूळ माझे कपाळीं ॥७॥ हाड गळोनि आलें मास । माझें दुःख तुम्हां नेणवे कैसें ॥८॥ तुका म्हणे जिता गाढव केला । मेलियावरि नरका नेला ॥९॥

sukheṃ voḷaṃba dāvī gohā | mājheṃ duḥkha neṇā pāhā ||1|| āvaḍīcā mārilā veḍā | hoya hoya kaisā mhaṇe bhiḍā ||dhru.|| nipaṭa maja na cale anna | pāyalī gahūṃ sāṃjā tīna ||2|| gele vārīṃ tumhīṃ āṇilī sākara | sātadī gelī sāḍedahā śera ||3|| akhaṃḍa maja poṭācī vyathā | dudhabhāta sākara tūpa pathyā ||4|| do pāharā maja laharī yetī | śuddha nāhīṃ paḍe supatī ||5|| nīja naye ghālī phuleṃ | javaḷīṃ na sāhatī muleṃ ||6|| aṃgī caṃdana lāviteṃ bhāḷīṃ | sadā śūḷa mājhe kapāḷīṃ ||7|| hāḍa gaḷoni āleṃ māsa | mājheṃ duḥkha tumhāṃ neṇave kaiseṃ ||8|| tukā mhaṇe jitā gāḍhava kelā | meliyāvari narakā nelā ||9||

पावलें पावलें तुझें आम्हां सर्व । दुजा नको भाव होऊं देऊं ॥१॥ जेथें तेथें तुझीं च पाउलें । त्रिभुवन संचलें विठ्ठला गा ॥ध्रु.॥ भेदाभेदमतें भ्रमाचे संवाद । आम्हां नको वाद त्यांशीं देऊं ॥२॥ तुका म्हणे अणु तुजविण नाहीं । नभाहूनि पाहीं वाढ आहे ॥३॥

pāvaleṃ pāvaleṃ tujheṃ āmhāṃ sarva | dujā nako bhāva hoūṃ deūṃ ||1|| jetheṃ tetheṃ tujhīṃ ca pāuleṃ | tribhuvana saṃcaleṃ viṭhṭhalā gā ||dhru.|| bhedābhedamateṃ bhramāce saṃvāda | āmhāṃ nako vāda tyāṃśīṃ deūṃ ||2|| tukā mhaṇe aṇu tujaviṇa nāhīṃ | nabhāhūni pāhīṃ vāḍha āhe ||3||

वंदूं चरणरज सेवूं उष्टावळी । पूर्वकर्मा होळी करुनी सांडूं ॥१॥ अमुप हे गांठीं बांधूं भांडवल । अनाथा विठ्ठल आम्हां जोगा ॥ध्रु.॥ अवघे होती लाभ एका या चिंतनें । नामसंकीर्तनें गोविंदाच्या ॥२॥ जन्ममरणाच्या खुंटतील खेपा । होईल हा सोपा सिद्ध पंथ ॥३॥ गेले पुढें त्यांचा शोधीत मारग । चला जाऊं माग घेत आम्ही ॥४॥ तुका म्हणे घालूं जीवपणा चिरा । जाऊं त्या माहेरा निजाचिया ॥५॥

vaṃdūṃ caraṇaraja sevūṃ uṣṭāvaḷī | pūrvakarmā hoḷī karunī sāṃḍūṃ ||1|| amupa he gāṃṭhīṃ bāṃdhūṃ bhāṃḍavala | anāthā viṭhṭhala āmhāṃ jogā ||dhru.|| avaghe hotī lābha ekā yā ciṃtaneṃ | nāmasaṃkīrtaneṃ goviṃdācyā ||2|| janmamaraṇācyā khuṃṭatīla khepā | hoīla hā sopā siddha paṃtha ||3|| gele puḍheṃ tyāṃcā śodhīta māraga | calā jāūṃ māga gheta āmhī ||4|| tukā mhaṇe ghālūṃ jīvapaṇā cirā | jāūṃ tyā māherā nijāciyā ||5||

जेविले ते संत मागें उष्टावळी । अवघ्या पत्रावळी करुनी झाडा ॥१॥ सोवळ्या ओंवळ्या राहिलों निराळा । पासूनि सकळां अवघ्यां दुरीं ॥ध्रु.॥ परें परतें मज न लागे सांगावें । हें तों देवें बरें शिकविलें ॥२॥ दुसर्‍यातें आम्ही नाहीं आतळत । जाणोनि संकेत उभा असे ॥३॥ येथें कोणीं कांहीं न धरावी शंका । मज चाड एका भोजनाची ॥४॥ लांचावला तुका मारितसे झड । पुरविलें कोड नारायणें ॥५॥

jevile te saṃta māgeṃ uṣṭāvaḷī | avaghyā patrāvaḷī karunī jhāḍā ||1|| sovaḷyā oṃvaḷyā rāhiloṃ nirāḷā | pāsūni sakaḷāṃ avaghyāṃ durīṃ ||dhru.|| pareṃ parateṃ maja na lāge sāṃgāveṃ | heṃ toṃ deveṃ bareṃ śikavileṃ ||2|| dusaryāteṃ āmhī nāhīṃ ātaḷata | jāṇoni saṃketa ubhā ase ||3|| yetheṃ koṇīṃ kāṃhīṃ na dharāvī śaṃkā | maja cāḍa ekā bhojanācī ||4|| lāṃcāvalā tukā māritase jhaḍa | puravileṃ koḍa nārāyaṇeṃ ||5||

देवाच्या प्रसादें करा रे भोजन । व्हाल कोण कोण अधिकारी ते ॥१॥ ब्रम्हादिकांसि हें दुर्लभ उच्छिष्ट । नका मानूं वीट ब्रम्हरसीं ॥ध्रु.॥ अवघियां पुरतें वोसंडलें पात्र । अधिकार सर्वत्र आहे येथें ॥२॥ इच्छादानी येथें वळला समर्थ । अवघें चि आर्त पुरवितो ॥३॥ सरे येथें ऐसें नाहीं कदाकाळीं । पुढती वाटे कवळीं घ्यावें ऐसें ॥४॥ तुका म्हणे पाक लक्षुमीच्या हातें । कामारीसांगातें निरुपम ॥५॥

devācyā prasādeṃ karā re bhojana | vhāla koṇa koṇa adhikārī te ||1|| bramhādikāṃsi heṃ durlabha ucchiṣṭa | nakā mānūṃ vīṭa bramharasīṃ ||dhru.|| avaghiyāṃ purateṃ vosaṃḍaleṃ pātra | adhikāra sarvatra āhe yetheṃ ||2|| icchādānī yetheṃ vaḷalā samartha | avagheṃ ci ārta puravito ||3|| sare yetheṃ aiseṃ nāhīṃ kadākāḷīṃ | puḍhatī vāṭe kavaḷīṃ ghyāveṃ aiseṃ ||4|| tukā mhaṇe pāka lakṣumīcyā hāteṃ | kāmārīsāṃgāteṃ nirupama ||5||

अवगुणांचे हातीं । आहे अवघी फजीती ॥१॥ नाहीं पात्रासवें चाड । प्रमाण तें फिकें गोड ॥ध्रु.॥ विष तांब्या वाटी । भरली लावूं नये होटीं ॥२॥ तुका म्हणे भाव । शुद्ध बरा सोंग वाव ॥३॥

avaguṇāṃce hātīṃ | āhe avaghī phajītī ||1|| nāhīṃ pātrāsaveṃ cāḍa | pramāṇa teṃ phikeṃ goḍa ||dhru.|| viṣa tāṃbyā vāṭī | bharalī lāvūṃ naye hoṭīṃ ||2|| tukā mhaṇe bhāva | śuddha barā soṃga vāva ||3||

हरीच्या जागरणा । जातां कां रे नये मना ॥१॥ कोठें पाहासील तुटी । आयुष्य वेचे फुकासाटीं ॥२॥ ज्यांची तुज गुंती । ते तों मोकलिती अंतीं ॥२॥ तुका म्हणे बरा । लाभ काय तो विचारा ॥३॥

harīcyā jāgaraṇā | jātāṃ kāṃ re naye manā ||1|| koṭheṃ pāhāsīla tuṭī | āyuṣya vece phukāsāṭīṃ ||2|| jyāṃcī tuja guṃtī | te toṃ mokalitī aṃtīṃ ||2|| tukā mhaṇe barā | lābha kāya to vicārā ||3||

धर्माची तूं मूर्ती । पाप पुण्य तुझे हातीं ॥१॥ मज सोडवीं दातारा । कर्मापासूनि दुस्तरा ॥ध्रु.॥ करिसी अंगीकार । तरी काय माझा भार ॥२॥ जिवींच्या जीवना । तुका म्हणे नारायणा ॥३॥

dharmācī tūṃ mūrtī | pāpa puṇya tujhe hātīṃ ||1|| maja soḍavīṃ dātārā | karmāpāsūni dustarā ||dhru.|| karisī aṃgīkāra | tarī kāya mājhā bhāra ||2|| jivīṃcyā jīvanā | tukā mhaṇe nārāyaṇā ||3||

ब्रम्हादिक जया लाभासि ठेंगणे । बळिये आम्ही भले शरणागत ॥१॥ कामनेच्या त्यागें भजनाचा लाभ । जाला पद्मनाभ सेवाॠणी ॥ध्रु.॥ कामधेनूचिया क्षीरा पार नाहीं । इच्छेचिये वाही वरुषावे ॥२॥ बैसलिये ठायीं लागलें भरतें । त्रिपुटीवरतें भेदी ऐसें ॥३॥ हरि नाहीं आम्हां विष्णुदासां जगीं । नारायण अंगीं विसावला ॥४॥ तुका म्हणे बहु लाटे हें भोजन । नाहीं रिता कोण राहत राहों ॥५॥

bramhādika jayā lābhāsi ṭheṃgaṇe | baḷiye āmhī bhale śaraṇāgata ||1|| kāmanecyā tyāgeṃ bhajanācā lābha | jālā padmanābha sevāṝṇī ||dhru.|| kāmadhenūciyā kṣīrā pāra nāhīṃ | iccheciye vāhī varuṣāve ||2|| baisaliye ṭhāyīṃ lāgaleṃ bharateṃ | tripuṭīvarateṃ bhedī aiseṃ ||3|| hari nāhīṃ āmhāṃ viṣṇudāsāṃ jagīṃ | nārāyaṇa aṃgīṃ visāvalā ||4|| tukā mhaṇe bahu lāṭe heṃ bhojana | nāhīṃ ritā koṇa rāhata rāhoṃ ||5||

दुजें खंडे तरी । उरला तो अवघा हरि ॥ आपणाबाहेरी । न लगे ठाव धुंडावा ॥१॥ इतुलें जाणावया जाणा । कोंडें तरी मनें मना ॥ पारधीच्या खुणा । जाणतें चि साधावे ॥ध्रु.॥ देह आधीं काय खरा । देहसंबंधपसारा ॥ बुजगावणें चोरा । रक्षणसें भासतें ॥२॥ तुका करी जागा । नको चाचपूं वाउगा ॥ आहेसि तूं आगा । अंगीं डोळे उघडी ॥३॥

dujeṃ khaṃḍe tarī | uralā to avaghā hari || āpaṇābāherī | na lage ṭhāva dhuṃḍāvā ||1|| ituleṃ jāṇāvayā jāṇā | koṃḍeṃ tarī maneṃ manā || pāradhīcyā khuṇā | jāṇateṃ ci sādhāve ||dhru.|| deha ādhīṃ kāya kharā | dehasaṃbaṃdhapasārā || bujagāvaṇeṃ corā | rakṣaṇaseṃ bhāsateṃ ||2|| tukā karī jāgā | nako cācapūṃ vāugā || āhesi tūṃ āgā | aṃgīṃ ḍoḷe ughaḍī ||3||

विष्णुमय जग वैष्णवांचा धर्म । भेदाभेदभ्रम अमंगळ ॥१॥ अइका जी तुम्ही भक्त भागवत । कराल तें हित सत्य करा ॥ध्रु.॥ कोणा ही जिवाचा न घडो मत्सर । वर्म सर्वेश्वरपूजनाचें ॥२॥ तुका म्हणे एका देहाचे अवयव । सुख दुःख जीव भोग पावे ॥३॥

viṣṇumaya jaga vaiṣṇavāṃcā dharma | bhedābhedabhrama amaṃgaḷa ||1|| aikā jī tumhī bhakta bhāgavata | karāla teṃ hita satya karā ||dhru.|| koṇā hī jivācā na ghaḍo matsara | varma sarveśvarapūjanāceṃ ||2|| tukā mhaṇe ekā dehāce avayava | sukha duḥkha jīva bhoga pāve ||3||

आम्ही जरी आस । जालों टाकोनि उदास ॥१॥ आतां कोण भय धरी । पुढें मरणाचें हरी ॥ध्रु.॥ भलते ठायीं पडों । देह तुरंगीं हा चढो ॥२॥ तुमचें तुम्हांपासीं । आम्ही आहों जैसीं तैसीं ॥३॥ गेले मानामान । सुखदुःखाचें खंडन ॥४॥ तुका म्हणे चित्तीं । नाहीं वागवीत खंती ॥५॥

āmhī jarī āsa | jāloṃ ṭākoni udāsa ||1|| ātāṃ koṇa bhaya dharī | puḍheṃ maraṇāceṃ harī ||dhru.|| bhalate ṭhāyīṃ paḍoṃ | deha turaṃgīṃ hā caḍho ||2|| tumaceṃ tumhāṃpāsīṃ | āmhī āhoṃ jaisīṃ taisīṃ ||3|| gele mānāmāna | sukhaduḥkhāceṃ khaṃḍana ||4|| tukā mhaṇe cittīṃ | nāhīṃ vāgavīta khaṃtī ||5||

निंदी कोणी मारी । वंदी कोणी पूजा करी ॥१॥ मज हें ही नाहीं तें ही नाहीं । वेगळा दोहीं पासुनी ॥ध्रु.॥ देहभोग भोगें घडे । जें जें जोडे तें बरें ॥२॥ अवघें पावे नारायणीं । जनार्दनीं तुक्याचें ॥३॥

niṃdī koṇī mārī | vaṃdī koṇī pūjā karī ||1|| maja heṃ hī nāhīṃ teṃ hī nāhīṃ | vegaḷā dohīṃ pāsunī ||dhru.|| dehabhoga bhogeṃ ghaḍe | jeṃ jeṃ joḍe teṃ bareṃ ||2|| avagheṃ pāve nārāyaṇīṃ | janārdanīṃ tukyāceṃ ||3||

जन विजन जालें आम्हां । विठ्ठलनामा प्रमाणें ॥१॥ पाहें तिकडे बापमाय । विठ्ठल आहे रखुमाई ॥ध्रु.॥ वन पट्टण एकभाव । अवघा ठाव सरता जाला ॥२॥ आठव नाहीं सुखदुःखा । नाचे तुका कौतुकें ॥३॥

jana vijana jāleṃ āmhāṃ | viṭhṭhalanāmā pramāṇeṃ ||1|| pāheṃ tikaḍe bāpamāya | viṭhṭhala āhe rakhumāī ||dhru.|| vana paṭṭaṇa ekabhāva | avaghā ṭhāva saratā jālā ||2|| āṭhava nāhīṃ sukhaduḥkhā | nāce tukā kautukeṃ ||3||

हिरा ठेवितां ऐरणीं । वांचे मारितां जो घणीं ॥१॥ तोचि मोल पावे खरा । करणीचा होय चुरा ॥ध्रु.॥ मोहरा होय तोचि अंगें । सूत न जळे ज्याचे संगें ॥२॥ तुका म्हणे तोचि संत । सोसी जगाचे आघात ॥३॥

hirā ṭhevitāṃ airaṇīṃ | vāṃce māritāṃ jo ghaṇīṃ ||1|| toci mola pāve kharā | karaṇīcā hoya curā ||dhru.|| moharā hoya toci aṃgeṃ | sūta na jaḷe jyāce saṃgeṃ ||2|| tukā mhaṇe toci saṃta | sosī jagāce āghāta ||3||

आलिंगनें घडे । मोक्ष सायुज्यता जोडे ॥१॥ ऐसा संताचा महिमा । जाली बोलायाची सीमा ॥ध्रु.॥ तीर्थे पर्वकाळ । अवघीं पायांपें सकळ ॥२॥ तुका म्हणे देवा । त्यांची केली पावे सेवा ॥३॥

āliṃganeṃ ghaḍe | mokṣa sāyujyatā joḍe ||1|| aisā saṃtācā mahimā | jālī bolāyācī sīmā ||dhru.|| tīrthe parvakāḷa | avaghīṃ pāyāṃpeṃ sakaḷa ||2|| tukā mhaṇe devā | tyāṃcī kelī pāve sevā ||3||

माझिया मीपणा । जाला यावरी उगाणा ॥१॥ भोगी त्यागी पांडुरंग । त्यानें वसविलें अंग ॥ध्रु.॥ टाळिलें निमित्त । फार थोडें घात हित ॥२॥ यावें कामावरी । तुका म्हणे नाहीं उरी ॥३॥

mājhiyā mīpaṇā | jālā yāvarī ugāṇā ||1|| bhogī tyāgī pāṃḍuraṃga | tyāneṃ vasavileṃ aṃga ||dhru.|| ṭāḷileṃ nimitta | phāra thoḍeṃ ghāta hita ||2|| yāveṃ kāmāvarī | tukā mhaṇe nāhīṃ urī ||3||

सकळ चिंतामणी शरीर । जरी जाय अहंकार आशा समूळ ॥ निंदा हिंसा नाहीं कपट देहबुद्धि । निर्मळ स्फटिक जैसा ॥१॥ मोक्षाचें तीर्थ न लगे वाराणसी । येती तयापासीं अवघीं जनें॥ तीर्थांसी तीर्थ जाला तो चि एक । मोक्ष तेणें दर्शनें ॥ध्रु.॥ मन शुद्ध तया काय करिसी माळा । मंडित सकळा भूषणांसी ॥ हरिच्या गुणें गर्जताती सदा । आनंद तया मानसीं ॥२॥ तन मन धन दिलें पुरुषोत्तमा । आशा नाहीं कवणाची ॥ तुका म्हणे तो परिसाहूनि आगळा । काय महिमा वर्णूं त्याची ॥३॥

sakaḷa ciṃtāmaṇī śarīra | jarī jāya ahaṃkāra āśā samūḷa || niṃdā hiṃsā nāhīṃ kapaṭa dehabuddhi | nirmaḷa sphaṭika jaisā ||1|| mokṣāceṃ tīrtha na lage vārāṇasī | yetī tayāpāsīṃ avaghīṃ janeṃ|| tīrthāṃsī tīrtha jālā to ci eka | mokṣa teṇeṃ darśaneṃ ||dhru.|| mana śuddha tayā kāya karisī māḷā | maṃḍita sakaḷā bhūṣaṇāṃsī || haricyā guṇeṃ garjatātī sadā | ānaṃda tayā mānasīṃ ||2|| tana mana dhana dileṃ puruṣottamā | āśā nāhīṃ kavaṇācī || tukā mhaṇe to parisāhūni āgaḷā | kāya mahimā varṇūṃ tyācī ||3||

आहे तें सकळ कृष्णा चि अर्पण । न कळतां मन दुजें भावी ॥१॥ म्हणउनी पाठी लागतील भूतें । येती गवसीत पांचजणें ॥ध्रु.॥ ज्याचे त्या वंचलें आठव न होतां । दंड या निमित्ताकारणें हा ॥२॥ तुका म्हणे काळें चेंपियेला गळा । मी मी वेळोवेळा करीतसे ॥३॥

āhe teṃ sakaḷa kṛṣṇā ci arpaṇa | na kaḷatāṃ mana dujeṃ bhāvī ||1|| mhaṇaunī pāṭhī lāgatīla bhūteṃ | yetī gavasīta pāṃcajaṇeṃ ||dhru.|| jyāce tyā vaṃcaleṃ āṭhava na hotāṃ | daṃḍa yā nimittākāraṇeṃ hā ||2|| tukā mhaṇe kāḷeṃ ceṃpiyelā gaḷā | mī mī veḷoveḷā karītase ||3||

महारासि सिवे । कोपे ब्राम्हण तो नव्हे ॥१॥ तया प्रायश्चित्त कांहीं । देहत्याग करितां नाहीं ॥ध्रु.॥ नातळे चांडाळ । त्याचा अंतरीं विटाळ ॥२॥ ज्याचा संग चित्तीं । तुका म्हणे तो त्या याती ॥३॥

mahārāsi sive | kope brāmhaṇa to navhe ||1|| tayā prāyaścitta kāṃhīṃ | dehatyāga karitāṃ nāhīṃ ||dhru.|| nātaḷe cāṃḍāḷa | tyācā aṃtarīṃ viṭāḷa ||2|| jyācā saṃga cittīṃ | tukā mhaṇe to tyā yātī ||3||

तेलनीशीं रुसला वेडा । रागें कोरडें खातो भिडा ॥१॥ आपुलें हित आपण पाही । संकोच तो न धरी कांहीं ॥ध्रु.॥ नावडे लोकां टाकिला गोहो । बोडिले डोकें सांडिला मोहो ॥२॥ शेजारणीच्या गेली रागें । कुत्र्यांनी घर भरिलें मागें ॥३॥ पिसारागें भाजिलें घर । नागविलें तें नेणे फार ॥४॥ तुका म्हणे वांच्या रागें । फेडिलें सावलें देखिलें जगें ॥५॥

telanīśīṃ rusalā veḍā | rāgeṃ koraḍeṃ khāto bhiḍā ||1|| āpuleṃ hita āpaṇa pāhī | saṃkoca to na dharī kāṃhīṃ ||dhru.|| nāvaḍe lokāṃ ṭākilā goho | boḍile ḍokeṃ sāṃḍilā moho ||2|| śejāraṇīcyā gelī rāgeṃ | kutryāṃnī ghara bharileṃ māgeṃ ||3|| pisārāgeṃ bhājileṃ ghara | nāgavileṃ teṃ neṇe phāra ||4|| tukā mhaṇe vāṃcyā rāgeṃ | pheḍileṃ sāvaleṃ dekhileṃ jageṃ ||5||

मज दास करी त्यांचा । संतदासांच्या दासांचा ॥१॥ मग होत कल्पवरी । सुखें गर्भवास हरी ॥ध्रु.॥ नीचवृत्तिकाम । परी मुखीं तुझें नाम ॥२॥ तुका म्हणे सेवे । माझे संकल्प वेचावे ॥३॥

maja dāsa karī tyāṃcā | saṃtadāsāṃcyā dāsāṃcā ||1|| maga hota kalpavarī | sukheṃ garbhavāsa harī ||dhru.|| nīcavṛttikāma | parī mukhīṃ tujheṃ nāma ||2|| tukā mhaṇe seve | mājhe saṃkalpa vecāve ||3||

सदा तळमळ । चित्ताचिये हळहळ ॥१॥ त्याचें दर्शन न व्हावें । शव असतां तो जिवे ॥ध्रु.॥ कुशब्दाची घाणी । अमंगळविली वाणी ॥२॥ नेणे शब्द पर । तुका म्हणे परउपकार ॥३॥

sadā taḷamaḷa | cittāciye haḷahaḷa ||1|| tyāceṃ darśana na vhāveṃ | śava asatāṃ to jive ||dhru.|| kuśabdācī ghāṇī | amaṃgaḷavilī vāṇī ||2|| neṇe śabda para | tukā mhaṇe paraupakāra ||3||

जया नाहीं नेम एकादशीव्रत । जाणावें तें प्रेत शव लोकीं ॥१॥ त्याचें वय नित्य काळ लेखीताहे । रागें दात खाय कराकरा ॥ध्रु.॥ जयाचिये द्वारीं तुळसीवृंदावन । नाहीं तें स्मशान गृह जाणां ॥२॥ जये कुळीं नाहीं एक ही वैष्णव । त्याचा बुडे भवनदीतापा ॥३॥ विठोबाचें नाम नुच्चारी जें तोंड । प्रत्यक्ष तें कुंड रजकाचें ॥४॥ तुका म्हणे त्याचे काष्ठ हातपाय । कीर्तना नव जाय हरीचिया ॥५॥

jayā nāhīṃ nema ekādaśīvrata | jāṇāveṃ teṃ preta śava lokīṃ ||1|| tyāceṃ vaya nitya kāḷa lekhītāhe | rāgeṃ dāta khāya karākarā ||dhru.|| jayāciye dvārīṃ tuḷasīvṛṃdāvana | nāhīṃ teṃ smaśāna gṛha jāṇāṃ ||2|| jaye kuḷīṃ nāhīṃ eka hī vaiṣṇava | tyācā buḍe bhavanadītāpā ||3|| viṭhobāceṃ nāma nuccārī jeṃ toṃḍa | pratyakṣa teṃ kuṃḍa rajakāceṃ ||4|| tukā mhaṇe tyāce kāṣṭha hātapāya | kīrtanā nava jāya harīciyā ||5||

आम्ही सदैव सुडके । जवळीं येतां चोर धाके ॥ जाऊं पुडी भिकें । कुतरीं घर राखती ॥१॥ नांदणूक ऐसी सांगा । नाहीं तरी वांयां भागा ॥ थोरपण अंगा । तरी ऐसें आणावें ॥ध्रु.॥ अक्षय साचार । केलें सायासांनी घर ॥ एरंडसिंवार । दुजा भार न साहती ॥२॥ धन कण घरोघरीं । पोट भरे भिकेवरी ॥ जतन तीं करी । कोण गुरें वासरें ॥३॥ जाली सकळ निश्चिंती । भांडवल शेण माती ॥ झळझळीत भिंती । वृंदावनें तुळसीचीं ॥४॥ तुका म्हणे देवा । अवघा निरविला हेवा ॥ कुटुंबाची सेवा । तो चि करी आमुच्या ॥५॥

āmhī sadaiva suḍake | javaḷīṃ yetāṃ cora dhāke || jāūṃ puḍī bhikeṃ | kutarīṃ ghara rākhatī ||1|| nāṃdaṇūka aisī sāṃgā | nāhīṃ tarī vāṃyāṃ bhāgā || thorapaṇa aṃgā | tarī aiseṃ āṇāveṃ ||dhru.|| akṣaya sācāra | keleṃ sāyāsāṃnī ghara || eraṃḍasiṃvāra | dujā bhāra na sāhatī ||2|| dhana kaṇa gharogharīṃ | poṭa bhare bhikevarī || jatana tīṃ karī | koṇa gureṃ vāsareṃ ||3|| jālī sakaḷa niściṃtī | bhāṃḍavala śeṇa mātī || jhaḷajhaḷīta bhiṃtī | vṛṃdāvaneṃ tuḷasīcīṃ ||4|| tukā mhaṇe devā | avaghā niravilā hevā || kuṭuṃbācī sevā | to ci karī āmucyā ||5||

पराविया नारी माउलीसमान । मानिलिया धन काय वेचे ॥१॥ न करितां परनिंदा द्रव्य अभिलाष । काय तुमचें यास वेचे सांगा ॥ध्रु.॥ बैसलिये ठायी म्हणतां रामराम । काय होय श्रम ऐसें सांगा ॥२॥ संताचे वचनीं मानितां विश्वास । काय तुमचें यास वेचे सांगा ॥३॥ खरें बोलतां कोण लागती सायास । काय वेचे यास ऐसें सांगा ॥४॥ तुका म्हणे देव जोडे याचसाटीं । आणीक ते आटी न लगे कांहीं ॥५॥

parāviyā nārī māulīsamāna | māniliyā dhana kāya vece ||1|| na karitāṃ paraniṃdā dravya abhilāṣa | kāya tumaceṃ yāsa vece sāṃgā ||dhru.|| baisaliye ṭhāyī mhaṇatāṃ rāmarāma | kāya hoya śrama aiseṃ sāṃgā ||2|| saṃtāce vacanīṃ mānitāṃ viśvāsa | kāya tumaceṃ yāsa vece sāṃgā ||3|| khareṃ bolatāṃ koṇa lāgatī sāyāsa | kāya vece yāsa aiseṃ sāṃgā ||4|| tukā mhaṇe deva joḍe yācasāṭīṃ | āṇīka te āṭī na lage kāṃhīṃ ||5||

शुद्धबीजा पोटीं । फळें रसाळ गोमटीं ॥१॥ मुखीं अमृताची वाणी । देह वेचावा कारणीं ॥ध्रु.॥ सर्वांगीं निर्मळ । चित्त जैसें गंगाजळ ॥२॥ तुका म्हणे जाती । ताप दर्शनें विश्रांती ॥३॥

śuddhabījā poṭīṃ | phaḷeṃ rasāḷa gomaṭīṃ ||1|| mukhīṃ amṛtācī vāṇī | deha vecāvā kāraṇīṃ ||dhru.|| sarvāṃgīṃ nirmaḷa | citta jaiseṃ gaṃgājaḷa ||2|| tukā mhaṇe jātī | tāpa darśaneṃ viśrāṃtī ||3||

चित्त समाधानें । तरी विष वाटे सोनें ॥१॥ बहु खोटा अतिशय । जाणां भले सांगों काय ॥ध्रु.॥ मनाच्या तळमळें । चंदनें ही अंग पोळे ॥२॥ तुका म्हणे दुजा । उपचार पीडा पूजा ॥३॥

citta samādhāneṃ | tarī viṣa vāṭe soneṃ ||1|| bahu khoṭā atiśaya | jāṇāṃ bhale sāṃgoṃ kāya ||dhru.|| manācyā taḷamaḷeṃ | caṃdaneṃ hī aṃga poḷe ||2|| tukā mhaṇe dujā | upacāra pīḍā pūjā ||3||

परिमळ म्हणूनी चोळूं नये फूल । खाऊं नये मूल आवडतें ॥१॥ मोतियाचें पाणी चाखूं नये स्वाद । यंत्र भेदुनि नाद पाहूं नये ॥२॥ कर्मफळ म्हणुनी इच्छूं नये काम । तुका म्हणे वर्म दावूं लोकां ॥३॥

parimaḷa mhaṇūnī coḷūṃ naye phūla | khāūṃ naye mūla āvaḍateṃ ||1|| motiyāceṃ pāṇī cākhūṃ naye svāda | yaṃtra bheduni nāda pāhūṃ naye ||2|| karmaphaḷa mhaṇunī icchūṃ naye kāma | tukā mhaṇe varma dāvūṃ lokāṃ ||3||

माया तें चि ब्रम्ह ब्रम्ह तेंचि माया । अंग आणि छाया तया परी ॥१॥ तोडितां न तुटे सारितां निराळी । लोटांगणांतळीं हारपते ॥ध्रु.॥ दुजें नाहीं तेथें बळ कोणासाठीं । आणिक ते आटी विचाराची ॥२॥ तुका म्हणे उंच वाढे उंचपणें । ठेंगणीं लवणें जैसीं तैसीं ॥३॥

māyā teṃ ci bramha bramha teṃci māyā | aṃga āṇi chāyā tayā parī ||1|| toḍitāṃ na tuṭe sāritāṃ nirāḷī | loṭāṃgaṇāṃtaḷīṃ hārapate ||dhru.|| dujeṃ nāhīṃ tetheṃ baḷa koṇāsāṭhīṃ | āṇika te āṭī vicārācī ||2|| tukā mhaṇe uṃca vāḍhe uṃcapaṇeṃ | ṭheṃgaṇīṃ lavaṇeṃ jaisīṃ taisīṃ ||3||

दुर्जनासि करी साहे । तो ही दंड हे लाहे ॥१॥ शिंदळीच्या कुंटणी वाटा । संग खोटा खोट्याचा ॥ध्रु.॥ येर येरा कांचणी भेटे । आगी उठे तेथूनी ॥२॥ तुका म्हणे कापूं नाकें । पुढें आणिकें शिकविती ॥३॥

durjanāsi karī sāhe | to hī daṃḍa he lāhe ||1|| śiṃdaḷīcyā kuṃṭaṇī vāṭā | saṃga khoṭā khoṭyācā ||dhru.|| yera yerā kāṃcaṇī bheṭe | āgī uṭhe tethūnī ||2|| tukā mhaṇe kāpūṃ nākeṃ | puḍheṃ āṇikeṃ śikavitī ||3||

वृत्ति भूमि राज्य द्रव्य उपार्जिती । जाणा त्या निश्चितीं देव नाहीं ॥१॥ भाडेकरी वाहे पाठीवरी भार । अंतरींचें सार लाभ नाहीं ॥ध्रु.॥ देवपूजेवरी ठेवूनियां मन । पाषाणा पाषाण पूजी लोभें ॥२॥ तुका म्हणे फळ चिंतिती आदरें । लाघव हे चार शिंदळीचे ॥३॥

vṛtti bhūmi rājya dravya upārjitī | jāṇā tyā niścitīṃ deva nāhīṃ ||1|| bhāḍekarī vāhe pāṭhīvarī bhāra | aṃtarīṃceṃ sāra lābha nāhīṃ ||dhru.|| devapūjevarī ṭhevūniyāṃ mana | pāṣāṇā pāṣāṇa pūjī lobheṃ ||2|| tukā mhaṇe phaḷa ciṃtitī ādareṃ | lāghava he cāra śiṃdaḷīce ||3||

पवित्र सोंवळीं । एक तीं च भूमंडळीं ॥१॥ ज्यांचा आवडता देव । अखंडित प्रेमभाव ॥ध्रु.॥ तीं च भाग्यवंतें । सरतीं पुरतीं धनवित्तें ॥२॥ तुका म्हणे देवा । त्यांची केल्या पावे सेवा ॥३॥

pavitra soṃvaḷīṃ | eka tīṃ ca bhūmaṃḍaḷīṃ ||1|| jyāṃcā āvaḍatā deva | akhaṃḍita premabhāva ||dhru.|| tīṃ ca bhāgyavaṃteṃ | saratīṃ puratīṃ dhanavitteṃ ||2|| tukā mhaṇe devā | tyāṃcī kelyā pāve sevā ||3||

आशाबद्ध जन । काय जाणे नारायण ॥१॥ करी इंद्रियांची सेवा । पाहे आवडीचा हेवा ॥ध्रु.॥ भ्रमलें चावळे । तैसें उचित न कळे ॥२॥ तुका म्हणे विषें । अन्न नाशियलें जैसें ॥३॥

āśābaddha jana | kāya jāṇe nārāyaṇa ||1|| karī iṃdriyāṃcī sevā | pāhe āvaḍīcā hevā ||dhru.|| bhramaleṃ cāvaḷe | taiseṃ ucita na kaḷe ||2|| tukā mhaṇe viṣeṃ | anna nāśiyaleṃ jaiseṃ ||3||

ढेकरें जेवण दिसे साचें । नाहीं तरि काचें कुंथाकुंथी ॥१॥ हे ही बोल ते ही बोल । कोरडे फोल रुचीविण ॥ध्रु.॥ गव्हांचिया होती परी । फके वरी खाऊं नये ॥२॥ तुकां म्हणे असे हातींचें कांकण । तयासी दर्पण विल्हाळक ॥३॥

ḍhekareṃ jevaṇa dise sāceṃ | nāhīṃ tari kāceṃ kuṃthākuṃthī ||1|| he hī bola te hī bola | koraḍe phola rucīviṇa ||dhru.|| gavhāṃciyā hotī parī | phake varī khāūṃ naye ||2|| tukāṃ mhaṇe ase hātīṃceṃ kāṃkaṇa | tayāsī darpaṇa vilhāḷaka ||3||

करावी ते पूजा मनें चि उत्तम । लौकिकाचें काम काय असे ॥१॥ कळावें तयासि कळे अंतरींचें । कारण तें साचें साचा अंगीं ॥ध्रु.॥ अतिशया अंतीं लाभ किंवा घात । फळ देतें चित्त बीजा ऐसें ॥२॥ तुका म्हणे जेणें राहे समाधान । ऐसें तें भजन पार पावी ॥३॥

karāvī te pūjā maneṃ ci uttama | laukikāceṃ kāma kāya ase ||1|| kaḷāveṃ tayāsi kaḷe aṃtarīṃceṃ | kāraṇa teṃ sāceṃ sācā aṃgīṃ ||dhru.|| atiśayā aṃtīṃ lābha kiṃvā ghāta | phaḷa deteṃ citta bījā aiseṃ ||2|| tukā mhaṇe jeṇeṃ rāhe samādhāna | aiseṃ teṃ bhajana pāra pāvī ||3||

एकादशीव्रत सोमवार न करिती । कोण त्यांची गति होइल नेणों ॥१॥ काय करूं बहु वाटे तळमळ । आंधळीं सकळ बहिर्मुख ॥ध्रु.॥ हरिहरां नाहीं बोटभरी वाती । कोण त्यांची गति होईल नेणों ॥२॥ तुका म्हणे नाहीं नारायणीं प्रीति । कोण त्यांची गति होइल नेणों ॥३॥

ekādaśīvrata somavāra na karitī | koṇa tyāṃcī gati hoila neṇoṃ ||1|| kāya karūṃ bahu vāṭe taḷamaḷa | āṃdhaḷīṃ sakaḷa bahirmukha ||dhru.|| hariharāṃ nāhīṃ boṭabharī vātī | koṇa tyāṃcī gati hoīla neṇoṃ ||2|| tukā mhaṇe nāhīṃ nārāyaṇīṃ prīti | koṇa tyāṃcī gati hoila neṇoṃ ||3||

नव्हे आराणूक संवसारा हातीं । सर्वकाळ चित्तीं हा चि धंदा ॥१॥ देवधर्म सांदीं पडिला सकळ । विषयीं गोंधळ गाजतसे ॥ध्रु. ॥ रात्रि दीस न पुरे कुटुंबाचें समाधान । दुर्लभ दर्शन ईश्वराचें ॥२॥ तुका म्हणे आत्महत्या रे घातकी । थोर होते चुकी नारायणीं ॥३॥

navhe ārāṇūka saṃvasārā hātīṃ | sarvakāḷa cittīṃ hā ci dhaṃdā ||1|| devadharma sāṃdīṃ paḍilā sakaḷa | viṣayīṃ goṃdhaḷa gājatase ||dhru. || rātri dīsa na pure kuṭuṃbāceṃ samādhāna | durlabha darśana īśvarāceṃ ||2|| tukā mhaṇe ātmahatyā re ghātakī | thora hote cukī nārāyaṇīṃ ||3||

स्मशान ते भूमि प्रेतरूप जन । सेवाभक्तिहीन ग्रामवासी ॥१॥ भरतील पोट श्वानाचिया परी । वस्ति दिली घरीं यमदूतां ॥ध्रु.॥ अपूज्य लिंग तेथें अतित न घे थारा । ऐसी वस्ती चोरां कंटकांची ॥२॥ तुका म्हणे नाहीं ठावी स्थिति मती । यमाची निश्चिती कुळवाडी ॥३॥

smaśāna te bhūmi pretarūpa jana | sevābhaktihīna grāmavāsī ||1|| bharatīla poṭa śvānāciyā parī | vasti dilī gharīṃ yamadūtāṃ ||dhru.|| apūjya liṃga tetheṃ atita na ghe thārā | aisī vastī corāṃ kaṃṭakāṃcī ||2|| tukā mhaṇe nāhīṃ ṭhāvī sthiti matī | yamācī niścitī kuḷavāḍī ||3||

आहाकटा त्याचे करिती पितर । वंशीं दुराचार पुत्र जाला ॥१॥ गळे चि ना गर्भ नव्हे चि कां वांज । माता त्याची लाजलावा पापी ॥ध्रु. ॥ परपीडें परद्वारीं सावधान । सादर चि मन अभाग्याचें ॥२॥ न मळितां निंदा चाहडी उपवास । संग्रहाचे दोष सकळ ही ॥३॥ परउपकार पुण्य त्या वावडें । विषाचें तें कीडें दुग्धीं मरे ॥४॥ तुका म्हणे विटाळाचीच तो मूर्ति । दया क्षमा शांति नातळे त्या ॥५॥

āhākaṭā tyāce karitī pitara | vaṃśīṃ durācāra putra jālā ||1|| gaḷe ci nā garbha navhe ci kāṃ vāṃja | mātā tyācī lājalāvā pāpī ||dhru. || parapīḍeṃ paradvārīṃ sāvadhāna | sādara ci mana abhāgyāceṃ ||2|| na maḷitāṃ niṃdā cāhaḍī upavāsa | saṃgrahāce doṣa sakaḷa hī ||3|| paraupakāra puṇya tyā vāvaḍeṃ | viṣāceṃ teṃ kīḍeṃ dugdhīṃ mare ||4|| tukā mhaṇe viṭāḷācīca to mūrti | dayā kṣamā śāṃti nātaḷe tyā ||5||

श्वान शीघ्रकोपी । आपणा घातकर पापी ॥१॥ नाहीं भीड आणि धीर । उपदेश न जिरे क्षीर ॥ध्रु. ॥ माणसांसि भुंके । विजातीनें द्यावे थुंके ॥२॥ तुका म्हणे चित्त । मळिण करा तें फजित ॥३॥

śvāna śīghrakopī | āpaṇā ghātakara pāpī ||1|| nāhīṃ bhīḍa āṇi dhīra | upadeśa na jire kṣīra ||dhru. || māṇasāṃsi bhuṃke | vijātīneṃ dyāve thuṃke ||2|| tukā mhaṇe citta | maḷiṇa karā teṃ phajita ||3||

देखोनि हरखली अंड । पुत्र जाला म्हणे रांड ॥ तंव तो जाला भांड । चाहाड चोर शिंदळ ॥१॥ जाय तिकडे पीडी लोकां । जोडी भांडवल थुंका ॥ थोर जाला चुका । वर कां नाहीं घातली ॥ध्रु.॥ भूमि कांपे त्याच्या भारें । कुंभपाकाचीं शरीरें ॥ निष्टुर उत्तरें । पापदृष्टी मळिणचित्त ॥२॥ दुराचारी तो चांडाळ । पाप सांगातें विटाळ ॥ तुका म्हणे खळ । म्हणोनियां निषद्धि तो ॥३॥

dekhoni harakhalī aṃḍa | putra jālā mhaṇe rāṃḍa || taṃva to jālā bhāṃḍa | cāhāḍa cora śiṃdaḷa ||1|| jāya tikaḍe pīḍī lokāṃ | joḍī bhāṃḍavala thuṃkā || thora jālā cukā | vara kāṃ nāhīṃ ghātalī ||dhru.|| bhūmi kāṃpe tyācyā bhāreṃ | kuṃbhapākācīṃ śarīreṃ || niṣṭura uttareṃ | pāpadṛṣṭī maḷiṇacitta ||2|| durācārī to cāṃḍāḷa | pāpa sāṃgāteṃ viṭāḷa || tukā mhaṇe khaḷa | mhaṇoniyāṃ niṣaddhi to ||3||

नेणें गाणें कंठ नाहीं हा सुस्वर । घालूं तुज भार पांडुरंगा ॥१॥ नेणें राग वेळ काळ घात मात । तुझे पायीं चित्त ठेवीं देवा ॥२॥ तुका म्हणे मज चाड नाहीं जना । तुज नारायणा वांचूनिया ॥३॥

neṇeṃ gāṇeṃ kaṃṭha nāhīṃ hā susvara | ghālūṃ tuja bhāra pāṃḍuraṃgā ||1|| neṇeṃ rāga veḷa kāḷa ghāta māta | tujhe pāyīṃ citta ṭhevīṃ devā ||2|| tukā mhaṇe maja cāḍa nāhīṃ janā | tuja nārāyaṇā vāṃcūniyā ||3||

माझी पाठ करा कवी । उट लावी दारोदार ॥१॥ तंव तया पारखी सिव । लाजे ठाव सांडितां ॥ध्रु.॥ उष्टावळी करूनि जमा । कुंथुनि प्रेमा आणितसे ॥२॥ तुका म्हणे बाहेरमुदी । आहा च गोविंदीं न सरती ॥३॥

mājhī pāṭha karā kavī | uṭa lāvī dārodāra ||1|| taṃva tayā pārakhī siva | lāje ṭhāva sāṃḍitāṃ ||dhru.|| uṣṭāvaḷī karūni jamā | kuṃthuni premā āṇitase ||2|| tukā mhaṇe bāheramudī | āhā ca goviṃdīṃ na saratī ||3||

उपाधीच्या नांवें घेतला सिंतोडा । नेदूं आतां पीडा आतळों ते ॥१॥ काशासाठीं हात भरूनि धुवावे । चालतिया गोवे मारगासि ॥ध्रु.॥ काय नाहीं देवें करूनि ठेविलें । असें तें आपुलें ते ते ठायीं ॥२॥ तुका म्हणे जेव्हां गेला अहंकार । तेव्हां आपपर बोळविले ॥३॥

upādhīcyā nāṃveṃ ghetalā siṃtoḍā | nedūṃ ātāṃ pīḍā ātaḷoṃ te ||1|| kāśāsāṭhīṃ hāta bharūni dhuvāve | cālatiyā gove māragāsi ||dhru.|| kāya nāhīṃ deveṃ karūni ṭhevileṃ | aseṃ teṃ āpuleṃ te te ṭhāyīṃ ||2|| tukā mhaṇe jevhāṃ gelā ahaṃkāra | tevhāṃ āpapara boḷavile ||3||

योगाचें तें भाग्य क्षमा । आधीं दमा इंद्रियें ॥१॥ अवघीं भाग्यें येती घरा । देव सोयरा जालिया ॥ध्रु.॥ मिरासीचें म्हूण सेत । नाहीं देत पीक उगें ॥२॥ तुका म्हणे उचित जाणां । उगीं सिणा काशाला ॥३॥

yogāceṃ teṃ bhāgya kṣamā | ādhīṃ damā iṃdriyeṃ ||1|| avaghīṃ bhāgyeṃ yetī gharā | deva soyarā jāliyā ||dhru.|| mirāsīceṃ mhūṇa seta | nāhīṃ deta pīka ugeṃ ||2|| tukā mhaṇe ucita jāṇāṃ | ugīṃ siṇā kāśālā ||3||

न ये नेत्रां जळ । नाहीं अंतरीं कळवळ ॥१॥ तों हे चावटीचे बोल । जन रंजवणें फोल ॥ध्रु.॥ न फळे उत्तर । नाहीं स्वामी जों सादर ॥२॥ तुका म्हणे भेटी । जंव नाहीं दृष्टादृष्टी ॥३॥

na ye netrāṃ jaḷa | nāhīṃ aṃtarīṃ kaḷavaḷa ||1|| toṃ he cāvaṭīce bola | jana raṃjavaṇeṃ phola ||dhru.|| na phaḷe uttara | nāhīṃ svāmī joṃ sādara ||2|| tukā mhaṇe bheṭī | jaṃva nāhīṃ dṛṣṭādṛṣṭī ||3||

बाईल सवासिण आई । आपण पितरांचे ठायीं ॥१॥ थोर वेच जाला नष्टा । अवघ्या अपसव्य चेष्टा ॥ध्रु.॥ विषयांचे चरवणीं । केली आयुष्याची गाळणी ॥२॥ तुका म्हणे लंडा । नाहीं दया देव धोंडा ॥३॥

bāīla savāsiṇa āī | āpaṇa pitarāṃce ṭhāyīṃ ||1|| thora veca jālā naṣṭā | avaghyā apasavya ceṣṭā ||dhru.|| viṣayāṃce caravaṇīṃ | kelī āyuṣyācī gāḷaṇī ||2|| tukā mhaṇe laṃḍā | nāhīṃ dayā deva dhoṃḍā ||3||

दानें कांपे हात । नाव तेविशीं मात ॥१॥ कथी चावटीचे बोल । हिंग क्षीरीं मिथ्या फोल ॥ध्रु.॥ न वजती पाप । तीर्था म्हणे वेचूं काय ॥२॥ तुका म्हणे मनीं नाहीं । न ये आकारातें कांहीं ॥३॥

dāneṃ kāṃpe hāta | nāva teviśīṃ māta ||1|| kathī cāvaṭīce bola | hiṃga kṣīrīṃ mithyā phola ||dhru.|| na vajatī pāpa | tīrthā mhaṇe vecūṃ kāya ||2|| tukā mhaṇe manīṃ nāhīṃ | na ye ākārāteṃ kāṃhīṃ ||3||

वळितें जें गाई । त्यासि फार लागे काई ॥१॥ निवे भावाच्या उत्तरीं । भलते एके धणी वरी ॥ध्रु.॥ न लगती प्रकार । कांहीं मानाचा आदर ॥२॥ सांडी थोरपणा । तुका म्हणे सवें दीना ॥३॥

vaḷiteṃ jeṃ gāī | tyāsi phāra lāge kāī ||1|| nive bhāvācyā uttarīṃ | bhalate eke dhaṇī varī ||dhru.|| na lagatī prakāra | kāṃhīṃ mānācā ādara ||2|| sāṃḍī thorapaṇā | tukā mhaṇe saveṃ dīnā ||3||

मैत्र केले महा बळी । कामा न येती अंतकाळीं ॥१॥ आधीं घे रे रामनाम । सामा भरीं हा उत्तम ॥ध्रु.॥ नाहीं तरी यम । दांत खातो करकरा ॥२॥ धन मेळविलें कोडी । काळ घेतल्या न सोडी ॥३॥ कामा न ये हा परिवार । सैन्य लोक बहु फार ॥४॥ तंववरि मिरविसी बळ । जंव आला नाहीं काळ ॥५॥ तुका म्हणे बापा । चुकवीं चौर्‍याशींच्या खेपा ॥६॥

maitra kele mahā baḷī | kāmā na yetī aṃtakāḷīṃ ||1|| ādhīṃ ghe re rāmanāma | sāmā bharīṃ hā uttama ||dhru.|| nāhīṃ tarī yama | dāṃta khāto karakarā ||2|| dhana meḷavileṃ koḍī | kāḷa ghetalyā na soḍī ||3|| kāmā na ye hā parivāra | sainya loka bahu phāra ||4|| taṃvavari miravisī baḷa | jaṃva ālā nāhīṃ kāḷa ||5|| tukā mhaṇe bāpā | cukavīṃ cauryāśīṃcyā khepā ||6||

कानडीनें केला मर्‍हाटा भ्रतार । एकाचें उत्तर एका न ये ॥१॥ तैसें मज नको करूं कमळापति । देई या संगति सज्जनांची ॥ध्रु.॥ तिनें पाचारिलें इल बा म्हणोन । येरु पळे आण जाली आतां ॥२॥ तुका म्हणे येर येरा जें विच्छिन्न । तेथें वाढे सीण सुखा पोटीं ॥३॥

kānaḍīneṃ kelā marhāṭā bhratāra | ekāceṃ uttara ekā na ye ||1|| taiseṃ maja nako karūṃ kamaḷāpati | deī yā saṃgati sajjanāṃcī ||dhru.|| tineṃ pācārileṃ ila bā mhaṇona | yeru paḷe āṇa jālī ātāṃ ||2|| tukā mhaṇe yera yerā jeṃ vicchinna | tetheṃ vāḍhe sīṇa sukhā poṭīṃ ||3||

सुख पाहतां जवापाडें । दुःख पर्वता एवढें ॥१॥ धरीं धरीं आठवण । मानीं संताचें वचन ॥ध्रु.॥ नेलें रात्रीनें तें अर्धें । बाळपण जराव्याधें ॥२॥ तुका म्हणे पुढा । घाणा जुंती जसी मूढा ॥३॥

sukha pāhatāṃ javāpāḍeṃ | duḥkha parvatā evaḍheṃ ||1|| dharīṃ dharīṃ āṭhavaṇa | mānīṃ saṃtāceṃ vacana ||dhru.|| neleṃ rātrīneṃ teṃ ardheṃ | bāḷapaṇa jarāvyādheṃ ||2|| tukā mhaṇe puḍhā | ghāṇā juṃtī jasī mūḍhā ||3||

बोलायाचा त्यासीं । नको संबंध मानसीं ॥१॥ जया घडली संतनिंदा । तुज विसरूनि गोविंदा ॥ध्रु.॥ जळो त्याचें तोंड । नको दृष्टीपुढें भांड ॥२॥ तुका म्हणे देवा । तया दुरी मज ठेवा ॥३॥

bolāyācā tyāsīṃ | nako saṃbaṃdha mānasīṃ ||1|| jayā ghaḍalī saṃtaniṃdā | tuja visarūni goviṃdā ||dhru.|| jaḷo tyāceṃ toṃḍa | nako dṛṣṭīpuḍheṃ bhāṃḍa ||2|| tukā mhaṇe devā | tayā durī maja ṭhevā ||3||

तीळ जाळिले तांदुळ । काम क्रोधे तैसे चि खळ ॥१॥ कां रे सिणलासी वाउगा । न भजतां पांडुरंगा ॥ध्रु.॥ मानदंभासाठीं । केली अक्षरांची आटी ॥२॥ तप करूनि तीर्थाटन । वाढविला अभिमान ॥३॥ वांटिलें तें धन । केली अहंता जतन ॥४॥ तुका म्हणे चुकलें वर्म । केला अवघा चि अधर्म ॥५॥

tīḷa jāḷile tāṃduḷa | kāma krodhe taise ci khaḷa ||1|| kāṃ re siṇalāsī vāugā | na bhajatāṃ pāṃḍuraṃgā ||dhru.|| mānadaṃbhāsāṭhīṃ | kelī akṣarāṃcī āṭī ||2|| tapa karūni tīrthāṭana | vāḍhavilā abhimāna ||3|| vāṃṭileṃ teṃ dhana | kelī ahaṃtā jatana ||4|| tukā mhaṇe cukaleṃ varma | kelā avaghā ci adharma ||5||

संवसारतापें तापलों मी देवा । करितां या सेवा कुटुंबाची ॥१॥ म्हणऊनी तुझे आठविले पाय । ये वो माझे माय पांडुरंगे ॥ध्रु.॥ बहुतां जन्मींचा जालों भारवाही । सुटिजे हें नाहीं वर्म ठावें ॥२॥ वेढियेलों चोरीं अंतर्बाह्यात्कारीं । कणव न करी कोणी माझी ॥३॥ बहु पांगविलों बहु नागविलों । बहु दिवस जालों कासाविस ॥४॥ तुका म्हणे आतां धांव घाली वेगीं । ब्रीद तुझें जगीं दीननाथा ॥५॥

saṃvasāratāpeṃ tāpaloṃ mī devā | karitāṃ yā sevā kuṭuṃbācī ||1|| mhaṇaūnī tujhe āṭhavile pāya | ye vo mājhe māya pāṃḍuraṃge ||dhru.|| bahutāṃ janmīṃcā jāloṃ bhāravāhī | suṭije heṃ nāhīṃ varma ṭhāveṃ ||2|| veḍhiyeloṃ corīṃ aṃtarbāhyātkārīṃ | kaṇava na karī koṇī mājhī ||3|| bahu pāṃgaviloṃ bahu nāgaviloṃ | bahu divasa jāloṃ kāsāvisa ||4|| tukā mhaṇe ātāṃ dhāṃva ghālī vegīṃ | brīda tujheṃ jagīṃ dīnanāthā ||5||

भक्तॠणी देव बोलती पुराणें । निर्धार वचनें साच करीं ॥१॥ मागें काय जाणों अइकिली वार्त्ता । कबिर सातें जातां घडिया वांटी ॥ध्रु.॥ माघारिया धन आणिलें घरासि । न घे केला त्यासि त्याग तेणें ॥२॥ नामदेवाचिया घरासि आणिलें । तेणें लुटविलें द्विजां हातीं ॥३॥ प्रत्यक्षासि काय द्यावें हें प्रमाण । व्यंकोबाचें ॠण फेडियेलें ॥४॥ बीज दळोनियां केली आराधना । लागे नारायणा पेरणें तें ॥५॥ तुका म्हणे नाहीं जयासि निर्धार । नाडला साचार तो चि एक ॥६॥

bhaktaṝṇī deva bolatī purāṇeṃ | nirdhāra vacaneṃ sāca karīṃ ||1|| māgeṃ kāya jāṇoṃ aikilī vārttā | kabira sāteṃ jātāṃ ghaḍiyā vāṃṭī ||dhru.|| māghāriyā dhana āṇileṃ gharāsi | na ghe kelā tyāsi tyāga teṇeṃ ||2|| nāmadevāciyā gharāsi āṇileṃ | teṇeṃ luṭavileṃ dvijāṃ hātīṃ ||3|| pratyakṣāsi kāya dyāveṃ heṃ pramāṇa | vyaṃkobāceṃ ṝṇa pheḍiyeleṃ ||4|| bīja daḷoniyāṃ kelī ārādhanā | lāge nārāyaṇā peraṇeṃ teṃ ||5|| tukā mhaṇe nāhīṃ jayāsi nirdhāra | nāḍalā sācāra to ci eka ||6||

भोगें घडे त्याग । त्यागें अंगा येती भोग ॥१॥ ऐसें उफराटें वर्म । धर्मा अंगीं च अधर्म ॥ध्रु.॥ देव अंतरे तें पाप । खोटे उगवा संकल्प ॥२॥ तुका म्हणे भीड खोटी । लाभ विचारावा पोटीं ॥३॥

bhogeṃ ghaḍe tyāga | tyāgeṃ aṃgā yetī bhoga ||1|| aiseṃ upharāṭeṃ varma | dharmā aṃgīṃ ca adharma ||dhru.|| deva aṃtare teṃ pāpa | khoṭe ugavā saṃkalpa ||2|| tukā mhaṇe bhīḍa khoṭī | lābha vicārāvā poṭīṃ ||3||

भोरप्यानें सोंग पालटिलें वरी । ध्यान धरी मत्स्या जैसें ॥१॥ टिळे माळा मैंद मुद्रा लावी अंगीं । देखों नेदि जगीं फांसे जैसे ॥ध्रु.॥ ढीवर या मत्स्या चारा घाली जैसा । भीतरील फांसा कळों नेदी ॥२॥ खाटिक हा स्नेहवादें पशु पाळी । कापावया नळी तया साठीं ॥३॥ तुका म्हणे तैसा भला मी लोकांत । परी तूं कृपावंत पांडुरंगा ॥४॥

bhorapyāneṃ soṃga pālaṭileṃ varī | dhyāna dharī matsyā jaiseṃ ||1|| ṭiḷe māḷā maiṃda mudrā lāvī aṃgīṃ | dekhoṃ nedi jagīṃ phāṃse jaise ||dhru.|| ḍhīvara yā matsyā cārā ghālī jaisā | bhītarīla phāṃsā kaḷoṃ nedī ||2|| khāṭika hā snehavādeṃ paśu pāḷī | kāpāvayā naḷī tayā sāṭhīṃ ||3|| tukā mhaṇe taisā bhalā mī lokāṃta | parī tūṃ kṛpāvaṃta pāṃḍuraṃgā ||4||

गेली वीरसरी । मग त्यासि रांड मारी ॥१॥ मग नये तैसी सत्ता । गेली मागील आणितां ॥ध्रु.॥ भंगलिया चित्ता । न ये काशानें सांदितां ॥२॥ तुका म्हणे धीर । भंगलिया पाठीं कीर ॥३॥

gelī vīrasarī | maga tyāsi rāṃḍa mārī ||1|| maga naye taisī sattā | gelī māgīla āṇitāṃ ||dhru.|| bhaṃgaliyā cittā | na ye kāśāneṃ sāṃditāṃ ||2|| tukā mhaṇe dhīra | bhaṃgaliyā pāṭhīṃ kīra ||3||

युक्ताहार न लगे आणिक साधनें । अल्प नारायणें दाखविलें ॥१॥ कलियुगामाजी करावें कीर्तन । तेणें नारायण देइल भेटी ॥ध्रु.॥ न लगे हा लौकिक सांडावा वेव्हार । घ्यावें वनांतर भस्म दंड ॥२॥ तुका म्हणे मज आणि उपाव । दिसती ते वाव नामाविण ॥३॥

yuktāhāra na lage āṇika sādhaneṃ | alpa nārāyaṇeṃ dākhavileṃ ||1|| kaliyugāmājī karāveṃ kīrtana | teṇeṃ nārāyaṇa deila bheṭī ||dhru.|| na lage hā laukika sāṃḍāvā vevhāra | ghyāveṃ vanāṃtara bhasma daṃḍa ||2|| tukā mhaṇe maja āṇi upāva | disatī te vāva nāmāviṇa ||3||

कंठीं कृष्णमणी । नाहीं अशुभ ते वाणी ॥१॥ हो का नर अथवा नारी । रांड तयें नावें खरी ॥ध्रु.॥ नाहीं हातीं दान । शूरपणाचें कांकण ॥२॥ वाळियेली संतीं । केली बोडोनि फजिती ॥३॥ तुका म्हणे ताळा । नाहीं त्याची अवकळा ॥४॥

kaṃṭhīṃ kṛṣṇamaṇī | nāhīṃ aśubha te vāṇī ||1|| ho kā nara athavā nārī | rāṃḍa tayeṃ nāveṃ kharī ||dhru.|| nāhīṃ hātīṃ dāna | śūrapaṇāceṃ kāṃkaṇa ||2|| vāḷiyelī saṃtīṃ | kelī boḍoni phajitī ||3|| tukā mhaṇe tāḷā | nāhīṃ tyācī avakaḷā ||4||

माया ब्रम्ह ऐसें म्हणती धर्मठक । आपणासरिसे लोक नागविले ॥१॥ विषयीं लंपट शिकवी कुविद्या । मनामागें नांद्या होऊनि फिरे ॥ध्रु.॥ करुनी खातां पाक जिरे सुरण राई । करितां अतित्याई दुःख पावे ॥२॥ औषध द्यावया चाळविलें बाळा । दावूनियां गुळा दृष्टीपुढें ॥३॥ तरावया आधीं शोधा वेदवाणी । वांजट बोलणीं वारा त्यांचीं ॥४॥ तुका म्हणे जयां पिंडाचें पाळण । न घडे नारायणभेट तयां ॥५॥

māyā bramha aiseṃ mhaṇatī dharmaṭhaka | āpaṇāsarise loka nāgavile ||1|| viṣayīṃ laṃpaṭa śikavī kuvidyā | manāmāgeṃ nāṃdyā hoūni phire ||dhru.|| karunī khātāṃ pāka jire suraṇa rāī | karitāṃ atityāī duḥkha pāve ||2|| auṣadha dyāvayā cāḷavileṃ bāḷā | dāvūniyāṃ guḷā dṛṣṭīpuḍheṃ ||3|| tarāvayā ādhīṃ śodhā vedavāṇī | vāṃjaṭa bolaṇīṃ vārā tyāṃcīṃ ||4|| tukā mhaṇe jayāṃ piṃḍāceṃ pāḷaṇa | na ghaḍe nārāyaṇabheṭa tayāṃ ||5||

मृगजळ दिसे साचपणा ऐसें । खोटियाचें पिसें ऊर फोडी ॥१॥ जाणोन कां करा आपुलाले घात । विचारा रे हित लवलाहीं ॥ध्रु.॥ संचित सांगातीं बोळवणें सवें । आचरलें द्यावें फळ तेणें ॥२॥ तुका म्हणे शेखी श्मशान तोंवरी । संबंध गोवरी अंगीं सवें ॥३॥

mṛgajaḷa dise sācapaṇā aiseṃ | khoṭiyāceṃ piseṃ ūra phoḍī ||1|| jāṇona kāṃ karā āpulāle ghāta | vicārā re hita lavalāhīṃ ||dhru.|| saṃcita sāṃgātīṃ boḷavaṇeṃ saveṃ | ācaraleṃ dyāveṃ phaḷa teṇeṃ ||2|| tukā mhaṇe śekhī śmaśāna toṃvarī | saṃbaṃdha govarī aṃgīṃ saveṃ ||3||

गौळीयाची ताकपिरें । कोण पोरें चांगलीं ॥१॥ येवढा त्यांचा छंद देवा । काय सेवा भक्ती ते ॥ध्रु.॥ काय उपास पडिले होते । कण्याभोंवते विदुराच्या ॥२॥ तुका म्हणे कुब्जा दासी । रूपरासी हीनकळा ॥३॥

gauḷīyācī tākapireṃ | koṇa poreṃ cāṃgalīṃ ||1|| yevaḍhā tyāṃcā chaṃda devā | kāya sevā bhaktī te ||dhru.|| kāya upāsa paḍile hote | kaṇyābhoṃvate vidurācyā ||2|| tukā mhaṇe kubjā dāsī | rūparāsī hīnakaḷā ||3||

आतां तरी पुढें हाचि उपदेश । नका करूं नाश आयुष्याचा ॥१॥ सकळांच्या पायां माझें दंडवत । आपुलालें चित्त शुद्ध करा ॥ध्रु.॥ हित तें करावे देवाचें चिंतन । करूनियां मन एकविध ॥२॥ तुका म्हणे लाभ होय तो व्यापार । करा काय फार शिकवावें ॥३॥

ātāṃ tarī puḍheṃ hāci upadeśa | nakā karūṃ nāśa āyuṣyācā ||1|| sakaḷāṃcyā pāyāṃ mājheṃ daṃḍavata | āpulāleṃ citta śuddha karā ||dhru.|| hita teṃ karāve devāceṃ ciṃtana | karūniyāṃ mana ekavidha ||2|| tukā mhaṇe lābha hoya to vyāpāra | karā kāya phāra śikavāveṃ ||3||

भक्ताविण देवा । कैंचें रूप घडे सेवा ॥१॥ शोभविलें येर येरां । सोनें एके ठायीं हिरा ॥ध्रु.॥ देवाविण भक्ता । कोण देता निष्कामता ॥२॥ तुका म्हणे बाळ । माता जैसें स्नेहजाळ ॥३॥

bhaktāviṇa devā | kaiṃceṃ rūpa ghaḍe sevā ||1|| śobhavileṃ yera yerāṃ | soneṃ eke ṭhāyīṃ hirā ||dhru.|| devāviṇa bhaktā | koṇa detā niṣkāmatā ||2|| tukā mhaṇe bāḷa | mātā jaiseṃ snehajāḷa ||3||

विश्वाचा जनिता । म्हणे यशोदेसि माता ॥१॥ ऐसा भक्तांचा अंकित । लागे तैसी लावी प्रीत ॥ध्रु.॥ निष्काम निराळा । गोपी लावियेल्या चाळा ॥२॥ तुका म्हणे आलें । रूपा अव्यक्त चांगलें ॥३॥

viśvācā janitā | mhaṇe yaśodesi mātā ||1|| aisā bhaktāṃcā aṃkita | lāge taisī lāvī prīta ||dhru.|| niṣkāma nirāḷā | gopī lāviyelyā cāḷā ||2|| tukā mhaṇe āleṃ | rūpā avyakta cāṃgaleṃ ||3||

काय दिनकरा । केला कोंबड्यानें खरा ॥१॥ कां हो ऐसा संत ठेवा । भार माझे माथां देवा ॥ध्रु.॥ आडविलें दासीं । तरि कां मरती उपवासी ॥२॥ तुका म्हणे हातीं । कळा सकळ अनंतीं ॥३॥

kāya dinakarā | kelā koṃbaḍyāneṃ kharā ||1|| kāṃ ho aisā saṃta ṭhevā | bhāra mājhe māthāṃ devā ||dhru.|| āḍavileṃ dāsīṃ | tari kāṃ maratī upavāsī ||2|| tukā mhaṇe hātīṃ | kaḷā sakaḷa anaṃtīṃ ||3||

जेवितां ही घरी । नाक हागतिया परी ॥१॥ ऐसियाचा करी चाळा । आपुली च अवकळा ॥ध्रु.॥ सांडावें मांडावें । काय ऐसें नाहीं ठावें ॥२॥ तुका म्हणे करी । ताका दुधा एक सरी ॥३॥

jevitāṃ hī gharī | nāka hāgatiyā parī ||1|| aisiyācā karī cāḷā | āpulī ca avakaḷā ||dhru.|| sāṃḍāveṃ māṃḍāveṃ | kāya aiseṃ nāhīṃ ṭhāveṃ ||2|| tukā mhaṇe karī | tākā dudhā eka sarī ||3||

हो का पुत्र पत्नी बंधु । त्यांचा तोडावा संबंधु ॥१॥ कळों आलें खट्याळसें । शिवों नये लिंपों दोषें ॥ध्रु.॥ फोडावें मडकें । मेलें लेखीं घायें एकें ॥२॥ तुका म्हणे त्यागें । विण चुकीजेना भोगें ॥३॥

ho kā putra patnī baṃdhu | tyāṃcā toḍāvā saṃbaṃdhu ||1|| kaḷoṃ āleṃ khaṭyāḷaseṃ | śivoṃ naye liṃpoṃ doṣeṃ ||dhru.|| phoḍāveṃ maḍakeṃ | meleṃ lekhīṃ ghāyeṃ ekeṃ ||2|| tukā mhaṇe tyāgeṃ | viṇa cukījenā bhogeṃ ||3||

व्याल्याविण करी शोभनतांतडी । चार ते गधडी करीतसे ॥१॥ कासया पाल्हाळ आणिकांचे देखी । सांगतां नव्हे सुखी साखरेसि ॥ध्रु.॥ कुंथाच्या ढेकरें न देवेल पुष्टी । रूप दावी कष्टी मळिण वरी ॥२॥ तुका म्हणे अरे वाचाळ हो ऐका । अनुभवेंविण नका वाव घेऊं ॥३॥

vyālyāviṇa karī śobhanatāṃtaḍī | cāra te gadhaḍī karītase ||1|| kāsayā pālhāḷa āṇikāṃce dekhī | sāṃgatāṃ navhe sukhī sākharesi ||dhru.|| kuṃthācyā ḍhekareṃ na devela puṣṭī | rūpa dāvī kaṣṭī maḷiṇa varī ||2|| tukā mhaṇe are vācāḷa ho aikā | anubhaveṃviṇa nakā vāva gheūṃ ||3||

जेणें घडे नारायणीं अंतराय । होत बाप माय वर्जावीं तीं ॥१॥ येर प्रिया पुत्र धना कोण लेखा । करिती तीं दुःखा पात्र शत्रु ॥ध्रु.॥ प्रल्हादें जनक बिभीषणें बंधु । राज्य माता निंदु भरतें केली ॥२॥ तुका म्हणे सर्व धर्म हरिचे पाय । आणीक उपाय दुःखमूळ ॥३॥

jeṇeṃ ghaḍe nārāyaṇīṃ aṃtarāya | hota bāpa māya varjāvīṃ tīṃ ||1|| yera priyā putra dhanā koṇa lekhā | karitī tīṃ duḥkhā pātra śatru ||dhru.|| pralhādeṃ janaka bibhīṣaṇeṃ baṃdhu | rājya mātā niṃdu bharateṃ kelī ||2|| tukā mhaṇe sarva dharma harice pāya | āṇīka upāya duḥkhamūḷa ||3||

मान अपमान गोवे । अवघे गुंडूनी ठेवावे ॥१॥ हें चि देवाचें दर्शन । सदा राहे समाधान ॥ध्रु.॥ शांतीची वसती । तेथें खुंटे काळगती ॥२॥ आली ऊर्मी साहे । तुका म्हणे थोडें आहे ॥३॥

māna apamāna gove | avaghe guṃḍūnī ṭhevāve ||1|| heṃ ci devāceṃ darśana | sadā rāhe samādhāna ||dhru.|| śāṃtīcī vasatī | tetheṃ khuṃṭe kāḷagatī ||2|| ālī ūrmī sāhe | tukā mhaṇe thoḍeṃ āhe ||3||

थोडें आहे थोडें आहे । चित्त साहे जालिया ॥१॥ हर्षामर्ष नाहीं अंगीं । पांडुरंगीं सरलें तें ॥ध्रु.॥ अवघ्या साधनांचें सार । न लगे फार शोधावें ॥२॥ तुका म्हणे लटिकें पाहें । सांडीं देह अभिमान ॥३॥

thoḍeṃ āhe thoḍeṃ āhe | citta sāhe jāliyā ||1|| harṣāmarṣa nāhīṃ aṃgīṃ | pāṃḍuraṃgīṃ saraleṃ teṃ ||dhru.|| avaghyā sādhanāṃceṃ sāra | na lage phāra śodhāveṃ ||2|| tukā mhaṇe laṭikeṃ pāheṃ | sāṃḍīṃ deha abhimāna ||3||

आतां उघडीं डोळे । जरी अद्यापि न कळे ॥ तरी मातेचिये खोळे । दगड आला पोटासि ॥१॥ मनुष्यदेहा ऐसा निध । साधिली ते साधे सिद्ध ॥ करूनि प्रबोध । संत पार उतरले ॥ध्रु.॥ नाव चंद्रभागे तीरीं । उभी पुंडलीकाचे द्वारीं ॥ कट धरूनियां करीं । उभाउभी पालवी ॥२॥ तुका म्हणे फुकासाठीं । पायीं घातली या मिठी ॥ होतो उठाउठी । लवकरी च उतार ॥३॥

ātāṃ ughaḍīṃ ḍoḷe | jarī adyāpi na kaḷe || tarī māteciye khoḷe | dagaḍa ālā poṭāsi ||1|| manuṣyadehā aisā nidha | sādhilī te sādhe siddha || karūni prabodha | saṃta pāra utarale ||dhru.|| nāva caṃdrabhāge tīrīṃ | ubhī puṃḍalīkāce dvārīṃ || kaṭa dharūniyāṃ karīṃ | ubhāubhī pālavī ||2|| tukā mhaṇe phukāsāṭhīṃ | pāyīṃ ghātalī yā miṭhī || hoto uṭhāuṭhī | lavakarī ca utāra ||3||

न करीं रे संग राहें रे निश्चळ । लागों नेदीं मळ ममतेचा ॥१॥ या नांवें अद्वैत खरें ब्रम्हज्ञान । अनुभवावांचून बडबड ते ॥ध्रु.॥ इंद्रियांचा जय वासनेचा क्षय । संकल्पा ही न ये वरी मन ॥२॥ तुका म्हणे न ये जाणीव अंतरा । अंतरीं या थारा आनंदाचा ॥३॥

na karīṃ re saṃga rāheṃ re niścaḷa | lāgoṃ nedīṃ maḷa mamatecā ||1|| yā nāṃveṃ advaita khareṃ bramhajñāna | anubhavāvāṃcūna baḍabaḍa te ||dhru.|| iṃdriyāṃcā jaya vāsanecā kṣaya | saṃkalpā hī na ye varī mana ||2|| tukā mhaṇe na ye jāṇīva aṃtarā | aṃtarīṃ yā thārā ānaṃdācā ||3||

पंढरीचा महिमा । देतां आणीक उपमा ॥१॥ ऐसा ठाव नाहीं कोठें । देव उभाउभी भेटे ॥ध्रु.॥ आहेति सकळ । तीर्थे काळें देती फळ ॥२॥ तुका म्हणे पेठ । भूमिवरी हे वैकुंठ ॥३॥

paṃḍharīcā mahimā | detāṃ āṇīka upamā ||1|| aisā ṭhāva nāhīṃ koṭheṃ | deva ubhāubhī bheṭe ||dhru.|| āheti sakaḷa | tīrthe kāḷeṃ detī phaḷa ||2|| tukā mhaṇe peṭha | bhūmivarī he vaikuṃṭha ||3||

तिर्थी धोंडा पाणी । देव रोकडा सज्जनीं ॥१॥ मिळालिया संतसंग । समर्पितां भलें अंग ॥ध्रु.॥ तिर्थी भाव फळे । येथें आनाड तें वळे ॥२॥ तुका म्हणे पाप । गेलें गेल्या कळे ताप ॥३॥

tirthī dhoṃḍā pāṇī | deva rokaḍā sajjanīṃ ||1|| miḷāliyā saṃtasaṃga | samarpitāṃ bhaleṃ aṃga ||dhru.|| tirthī bhāva phaḷe | yetheṃ ānāḍa teṃ vaḷe ||2|| tukā mhaṇe pāpa | geleṃ gelyā kaḷe tāpa ||3||

घेऊनियां चक्र गदा । हा चि धंदा करी तो ॥१॥ भक्ता राखे पायापासीं । दुर्जनासी संहारी ॥ध्रु.॥ अव्यक्त तें आकारलें । रूपा आलें गुणवंत ॥२॥ तुका म्हणे पुरवी इच्छा । जया तैसा विठ्ठल ॥३॥

gheūniyāṃ cakra gadā | hā ci dhaṃdā karī to ||1|| bhaktā rākhe pāyāpāsīṃ | durjanāsī saṃhārī ||dhru.|| avyakta teṃ ākāraleṃ | rūpā āleṃ guṇavaṃta ||2|| tukā mhaṇe puravī icchā | jayā taisā viṭhṭhala ||3||

देखोनि पुराणिकांची दाढी । रडे स्फुंदे नाक ओढी ॥१॥ प्रेम खरें दिसे जना । भिन्न अंतरीं भावना ॥ध्रु.॥ आवरितां नावरे । खुर आठवी नेवरे ॥२॥ बोलों नयें मुखावाटां । म्हणे होतां ब्यांचा तोटा ॥३॥ दोन्ही सिंगें चारी पाय । खुणा दावी म्हणे होय ॥४॥ मना आणितां बोकड । मेला त्याची चरफड ॥५॥ होता भाव पोटीं । मुखा आलासे शेवटीं ॥६॥ तुका म्हणे कुडें । कळों येतें तें रोकडें ॥७॥

dekhoni purāṇikāṃcī dāḍhī | raḍe sphuṃde nāka oḍhī ||1|| prema khareṃ dise janā | bhinna aṃtarīṃ bhāvanā ||dhru.|| āvaritāṃ nāvare | khura āṭhavī nevare ||2|| boloṃ nayeṃ mukhāvāṭāṃ | mhaṇe hotāṃ byāṃcā toṭā ||3|| donhī siṃgeṃ cārī pāya | khuṇā dāvī mhaṇe hoya ||4|| manā āṇitāṃ bokaḍa | melā tyācī caraphaḍa ||5|| hotā bhāva poṭīṃ | mukhā ālāse śevaṭīṃ ||6|| tukā mhaṇe kuḍeṃ | kaḷoṃ yeteṃ teṃ rokaḍeṃ ||7||

दुर्जनाची गंधी विष्ठेचिया परी । देखोनियां दुरी व्हावें तया ॥१॥ अइका हो तुम्ही मात हे सज्जन । करूं संघष्टन नये बोलों ॥ध्रु.॥ दुर्जनाचे अंगीं अखंड विटाळ । वाणी रजस्वला स्रवे तैशी ॥२॥ दुर्जनाचें भय धरावें त्यापरी । पिसाळलेवरी धांवे श्वान ॥३॥ दुर्जनाचा भला नव्हे अंगसंग । बोलिलासे त्याग देशाचा त्या ॥४॥ तुका म्हणे किती सांगावें पृथक । अंग कुंभीपाक दुर्जनाचें ॥५॥

durjanācī gaṃdhī viṣṭheciyā parī | dekhoniyāṃ durī vhāveṃ tayā ||1|| aikā ho tumhī māta he sajjana | karūṃ saṃghaṣṭana naye boloṃ ||dhru.|| durjanāce aṃgīṃ akhaṃḍa viṭāḷa | vāṇī rajasvalā srave taiśī ||2|| durjanāceṃ bhaya dharāveṃ tyāparī | pisāḷalevarī dhāṃve śvāna ||3|| durjanācā bhalā navhe aṃgasaṃga | bolilāse tyāga deśācā tyā ||4|| tukā mhaṇe kitī sāṃgāveṃ pṛthaka | aṃga kuṃbhīpāka durjanāceṃ ||5||

अतिवादी नव्हे शुद्ध या बीजाचा । ओळखा जातीचा अंत्यज तो ॥१॥ वेद श्रुति नाहीं ग्रंथ ज्या प्रमाण । श्रेष्ठाचें वचन न मानी जो ॥ध्रु.॥ तुका म्हणे मद्यपानाचें मिष्टान्न । तैसा तो दुर्जन शिवों नये ॥२॥

ativādī navhe śuddha yā bījācā | oḷakhā jātīcā aṃtyaja to ||1|| veda śruti nāhīṃ graṃtha jyā pramāṇa | śreṣṭhāceṃ vacana na mānī jo ||dhru.|| tukā mhaṇe madyapānāceṃ miṣṭānna | taisā to durjana śivoṃ naye ||2||

शब्दा नाहीं धीर । ज्याची बुद्धि नाहीं स्थिर ॥१॥ त्याचें न व्हावे दर्शन । खळा पंगती भोजन ॥ध्रु.॥ संतास जो निंदी । अधम लोभासाठीं वंदी ॥२॥ तुका म्हणे पोटीं । भाव अणीक जया होटीं ॥३॥

śabdā nāhīṃ dhīra | jyācī buddhi nāhīṃ sthira ||1|| tyāceṃ na vhāve darśana | khaḷā paṃgatī bhojana ||dhru.|| saṃtāsa jo niṃdī | adhama lobhāsāṭhīṃ vaṃdī ||2|| tukā mhaṇe poṭīṃ | bhāva aṇīka jayā hoṭīṃ ||3||

चोरें चोरातें करावा उपदेश । आपुला अभ्यास असेल तो ॥१॥ शिंदळीच्या मागें वेचितां पाउलें । होईल आपुलें तिच्या ऐसें ॥ध्रु.॥ तुका म्हणे भितो पुढिलिया दत्ता । म्हणऊनि चिंता उपजली ॥२॥

coreṃ corāteṃ karāvā upadeśa | āpulā abhyāsa asela to ||1|| śiṃdaḷīcyā māgeṃ vecitāṃ pāuleṃ | hoīla āpuleṃ ticyā aiseṃ ||dhru.|| tukā mhaṇe bhito puḍhiliyā dattā | mhaṇaūni ciṃtā upajalī ||2||

मांडवाच्या दारा । पुढें आणिला म्हातारा ॥१॥ म्हणे नवरी आणा रांड । जाळा नवर्‍याचें तोंड ॥ध्रु.॥ समय न कळे । काय उपयोगीं ये वेळे ॥२॥ तुका म्हणे खरा । येथूनिया दूर करा ॥३॥

māṃḍavācyā dārā | puḍheṃ āṇilā mhātārā ||1|| mhaṇe navarī āṇā rāṃḍa | jāḷā navaryāceṃ toṃḍa ||dhru.|| samaya na kaḷe | kāya upayogīṃ ye veḷe ||2|| tukā mhaṇe kharā | yethūniyā dūra karā ||3||

कांहीं नित्यनेमाविण । अन्न खाय तो श्वान ॥ वांयां मनुष्यपण । भार वाहे तो वृषभ ॥१॥ त्याचा होय भूमी भार । नेणे यातीचा आचार ॥ जाला दावेदार । भोगवी अघोर पितरांसि ॥ध्रु.॥ अखंड अशुभ वाणी । खरें न बोले स्वप्नीं ॥ पापी तयाहुनी । आणीक नाहीं दुसरा ॥२॥ पोट पोसी एकला । भूतीं दया नाहीं ज्याला ॥ पाठीं लागे आल्या । अतिताचे दाराशीं ॥३॥ कांहीं संतांचे पूजन । न घडे तीर्थांचें भ्रमण ॥ यमाचा आंदण । सीण थोर पावेल ॥४॥ तुका म्हणे त्यांनीं । मनुष्यपणा केली हानी ॥ देवा विसरूनी । गेलीं म्हणतां मी माझें ॥५॥

kāṃhīṃ nityanemāviṇa | anna khāya to śvāna || vāṃyāṃ manuṣyapaṇa | bhāra vāhe to vṛṣabha ||1|| tyācā hoya bhūmī bhāra | neṇe yātīcā ācāra || jālā dāvedāra | bhogavī aghora pitarāṃsi ||dhru.|| akhaṃḍa aśubha vāṇī | khareṃ na bole svapnīṃ || pāpī tayāhunī | āṇīka nāhīṃ dusarā ||2|| poṭa posī ekalā | bhūtīṃ dayā nāhīṃ jyālā || pāṭhīṃ lāge ālyā | atitāce dārāśīṃ ||3|| kāṃhīṃ saṃtāṃce pūjana | na ghaḍe tīrthāṃceṃ bhramaṇa || yamācā āṃdaṇa | sīṇa thora pāvela ||4|| tukā mhaṇe tyāṃnīṃ | manuṣyapaṇā kelī hānī || devā visarūnī | gelīṃ mhaṇatāṃ mī mājheṃ ||5||

कन्या गो करी कथेचा विकरा । चांडाळ तो खरा तया नांवें ॥१॥ गुण अवगुण हे दोन्ही प्रमाण । यातिशीं कारण नाहीं देवा ॥२॥ आशाबद्ध नये करूं तें करिती । तुका म्हणे जाती नरकामधीं ॥३॥

kanyā go karī kathecā vikarā | cāṃḍāḷa to kharā tayā nāṃveṃ ||1|| guṇa avaguṇa he donhī pramāṇa | yātiśīṃ kāraṇa nāhīṃ devā ||2|| āśābaddha naye karūṃ teṃ karitī | tukā mhaṇe jātī narakāmadhīṃ ||3||

हरिहरां भेद । नाहीं करूं नये वाद ॥१॥ एक एकाचे हृदयीं । गोडी साखरेच्या ठायीं ॥ध्रु.॥ भेदकासी नाड । एक वेलांटी च आड ॥२॥ उजवें वामांग । तुका म्हणे एक चि अंग ॥३॥

hariharāṃ bheda | nāhīṃ karūṃ naye vāda ||1|| eka ekāce hṛdayīṃ | goḍī sākharecyā ṭhāyīṃ ||dhru.|| bhedakāsī nāḍa | eka velāṃṭī ca āḍa ||2|| ujaveṃ vāmāṃga | tukā mhaṇe eka ci aṃga ||3||

वक्त्या आधीं मान । गंध अक्षता पूजन । श्रोता यति जाला जाण । तरी त्या नाहीं उचित ॥१॥ शीर सर्वांगा प्रमाण । यथाविधि कर चरण । धर्माचें पाळण । सकळीं सत्य करावें ॥ध्रु.॥ पट्ट पुत्र सांभाळी । पिता त्याची आज्ञा पाळी । प्रमाण सकळीं । ते मर्यादा करावी ॥२॥ वरासनीं पाषाण । तो न मानावा सामान्य । येर उपकरणें । सोनियाचीं परी तीं नीच ॥३॥ सोनियाचा पैंजण । मुगुटमणि केला हीण । जयाचें कारण । तया ठायीं अळंकार ॥४॥ सेवका स्वामीसाठीं मान । त्याचें नाम त्याचें धन । तुका म्हणे जाण । तुम्ही संत तदर्थी ॥५॥

vaktyā ādhīṃ māna | gaṃdha akṣatā pūjana | śrotā yati jālā jāṇa | tarī tyā nāhīṃ ucita ||1|| śīra sarvāṃgā pramāṇa | yathāvidhi kara caraṇa | dharmāceṃ pāḷaṇa | sakaḷīṃ satya karāveṃ ||dhru.|| paṭṭa putra sāṃbhāḷī | pitā tyācī ājñā pāḷī | pramāṇa sakaḷīṃ | te maryādā karāvī ||2|| varāsanīṃ pāṣāṇa | to na mānāvā sāmānya | yera upakaraṇeṃ | soniyācīṃ parī tīṃ nīca ||3|| soniyācā paiṃjaṇa | muguṭamaṇi kelā hīṇa | jayāceṃ kāraṇa | tayā ṭhāyīṃ aḷaṃkāra ||4|| sevakā svāmīsāṭhīṃ māna | tyāceṃ nāma tyāceṃ dhana | tukā mhaṇe jāṇa | tumhī saṃta tadarthī ||5||

घरीं रांडा पोरें मरती उपवासीं । सांगे लोकांपासीं थोरपण ॥१॥ नेऊनियां घरा दाखवावें काय । काळतोंडा जाय चुकावूनि ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही जाणों त्या प्रमाण । ठकावे हे जन तैसे नहों ॥३॥

gharīṃ rāṃḍā poreṃ maratī upavāsīṃ | sāṃge lokāṃpāsīṃ thorapaṇa ||1|| neūniyāṃ gharā dākhavāveṃ kāya | kāḷatoṃḍā jāya cukāvūni ||2|| tukā mhaṇe āmhī jāṇoṃ tyā pramāṇa | ṭhakāve he jana taise nahoṃ ||3||

जोहार - अभंग ३

मायबाप जोहार । सारा साधावया आलों वेसकर ॥१॥ मागील पुढील करा झाडा । नाहीं तरी खोडा घालिती जी ॥ध्रु.॥ फांकुं नका रुजू जालिया वांचून । सांगा जी कोण घरीं तीं धण्या ॥२॥ आजि मायबाप करा तडामोडी । उद्यां कोणी घडी राहेना हो ॥३॥ तुका म्हणे कांहीं न चले ते बोली । अखरते सालीं झाडा घेती ॥४॥

māyabāpa johāra | sārā sādhāvayā āloṃ vesakara ||1|| māgīla puḍhīla karā jhāḍā | nāhīṃ tarī khoḍā ghālitī jī ||dhru.|| phāṃkuṃ nakā rujū jāliyā vāṃcūna | sāṃgā jī koṇa gharīṃ tīṃ dhaṇyā ||2|| āji māyabāpa karā taḍāmoḍī | udyāṃ koṇī ghaḍī rāhenā ho ||3|| tukā mhaṇe kāṃhīṃ na cale te bolī | akharate sālīṃ jhāḍā ghetī ||4||

येऊं द्या जी कांहीं वेसकरास । आंतून बाहेर वोजेचा घास ॥१॥ जों यावें तों हात चि रिता नाहीं । कधीं तरीं कांहीं द्यावें घ्यावें ॥२॥ तुका म्हणे उद्यां लावीन म्हनेरा । जे हे दारोदारांभोंवतीं फिरा ॥३॥

yeūṃ dyā jī kāṃhīṃ vesakarāsa | āṃtūna bāhera vojecā ghāsa ||1|| joṃ yāveṃ toṃ hāta ci ritā nāhīṃ | kadhīṃ tarīṃ kāṃhīṃ dyāveṃ ghyāveṃ ||2|| tukā mhaṇe udyāṃ lāvīna mhanerā | je he dārodārāṃbhoṃvatīṃ phirā ||3||

देती घेती परज गेली । घर खालीं करूनियां ॥१॥ धांवणियाचे न पडे हातीं । खादली राती काळोखी ॥ध्रु.॥ वघियांचे अवघें नेलें । काहीं ठेविलें नाहीं मागें ॥२॥ सोंग संपादुनि दाविला भाव । गेला आधीं माव वरि होती ॥३॥ घराकडे पाहूं नयेसें जालें । अमानत केलें दिवाणांत ॥४॥ आतां तुका कोणा न लगे चि हातीं । जाली ते निश्चिती बोलों नये ॥५॥ ॥३॥

detī ghetī paraja gelī | ghara khālīṃ karūniyāṃ ||1|| dhāṃvaṇiyāce na paḍe hātīṃ | khādalī rātī kāḷokhī ||dhru.|| vaghiyāṃce avagheṃ neleṃ | kāhīṃ ṭhevileṃ nāhīṃ māgeṃ ||2|| soṃga saṃpāduni dāvilā bhāva | gelā ādhīṃ māva vari hotī ||3|| gharākaḍe pāhūṃ nayeseṃ jāleṃ | amānata keleṃ divāṇāṃta ||4|| ātāṃ tukā koṇā na lage ci hātīṃ | jālī te niścitī boloṃ naye ||5|| ||3||

शुकसनकादिकीं उभारिला बाहो । परिक्षितीला हो दिसां सातां ॥१॥ उठाउठी करी स्मरणाचा धांवा । धरवत देवा नाहीं धीर ॥ध्रु.॥ त्वरा जाली गरुड टाकियेला मागें । द्रौपदीच्या लागें नारायणें ॥२॥ तुका म्हणे करी बहु च तांतडी । प्रेमाची आवडी लोभ फार ॥३॥

śukasanakādikīṃ ubhārilā bāho | parikṣitīlā ho disāṃ sātāṃ ||1|| uṭhāuṭhī karī smaraṇācā dhāṃvā | dharavata devā nāhīṃ dhīra ||dhru.|| tvarā jālī garuḍa ṭākiyelā māgeṃ | draupadīcyā lāgeṃ nārāyaṇeṃ ||2|| tukā mhaṇe karī bahu ca tāṃtaḍī | premācī āvaḍī lobha phāra ||3||

बोललों तें कांहीं तुमचिया हिता । वचन नेणतां क्षमा कीजे ॥१॥ वाट दावी तया न लगे रुसावें । अतित्याई जीवें नाश पावे ॥ध्रु.॥ निंब दिला रोग तुटाया अंतरीं । पोभाळितां वरि आंत चरे ॥२॥ तुका म्हणे हित देखण्यासि कळे । पडती आंधळे कूपा माजी ॥३॥

bolaloṃ teṃ kāṃhīṃ tumaciyā hitā | vacana neṇatāṃ kṣamā kīje ||1|| vāṭa dāvī tayā na lage rusāveṃ | atityāī jīveṃ nāśa pāve ||dhru.|| niṃba dilā roga tuṭāyā aṃtarīṃ | pobhāḷitāṃ vari āṃta care ||2|| tukā mhaṇe hita dekhaṇyāsi kaḷe | paḍatī āṃdhaḷe kūpā mājī ||3||

माकडें मुठीं धरिलें फुटाणे । गुंतले ते नेणे हात तेथें ॥१॥ काय तो तयाचा लेखावा अन्याय । हित नेणे काय आपुलें तें ॥ध्रु.॥ शुकें नळिकेशीं गोवियेले पाय । विसरोनि जाय पक्ष दोन्ही ॥२॥ तुका म्हणे एक ऐसे पशुजीव । न चले उपाव कांहीं तेथें ॥३॥

mākaḍeṃ muṭhīṃ dharileṃ phuṭāṇe | guṃtale te neṇe hāta tetheṃ ||1|| kāya to tayācā lekhāvā anyāya | hita neṇe kāya āpuleṃ teṃ ||dhru.|| śukeṃ naḷikeśīṃ goviyele pāya | visaroni jāya pakṣa donhī ||2|| tukā mhaṇe eka aise paśujīva | na cale upāva kāṃhīṃ tetheṃ ||3||

हरि तूं निष्ठ‍ निर्गुण । नाहीं माया बहु कठिण । नव्हे तें करिसी आन । कवणें नाहीं केलें तें ॥१॥ घेऊनि हरिश्चंद्राचें वैभव । राज्य घोडे भाग्य सर्व । पुत्र पत्नी जीव । डोंबाघरीं वोपविलीं ॥ध्रु.॥ नळा दमयंतीचा योग । बिघडिला त्यांचा संग । ऐसें जाणे जग । पुराणें ही बोलती ॥२॥ राजा शिबी चक्रवर्ती । कृपाळु दया भूतीं । तुळविलें अंतीं । तुळें मास तयाचें ॥३॥ कर्ण भिडता समरंगणीं । बाणीं व्यापियेला रणीं । मागसी पाडोनी । तेथें दांत तयाचे ॥४॥ बळी सर्वस्वें उदार । जेणें उभारिला कर । करूनि काहार । तो पाताळीं घातला ॥५॥ श्रियाळाच्या घरीं । धरणें मांडिलें मुरारी । मारविलें करीं । त्याचें बाळ त्याहातीं ॥६॥ तुज भावें जे भजती । त्यांच्या संसारा हे गति । ठाव नाहीं पुढती । तुका म्हणे करिसी तें ॥७॥

hari tūṃ niṣṭha nirguṇa | nāhīṃ māyā bahu kaṭhiṇa | navhe teṃ karisī āna | kavaṇeṃ nāhīṃ keleṃ teṃ ||1|| gheūni hariścaṃdrāceṃ vaibhava | rājya ghoḍe bhāgya sarva | putra patnī jīva | ḍoṃbāgharīṃ vopavilīṃ ||dhru.|| naḷā damayaṃtīcā yoga | bighaḍilā tyāṃcā saṃga | aiseṃ jāṇe jaga | purāṇeṃ hī bolatī ||2|| rājā śibī cakravartī | kṛpāḷu dayā bhūtīṃ | tuḷavileṃ aṃtīṃ | tuḷeṃ māsa tayāceṃ ||3|| karṇa bhiḍatā samaraṃgaṇīṃ | bāṇīṃ vyāpiyelā raṇīṃ | māgasī pāḍonī | tetheṃ dāṃta tayāce ||4|| baḷī sarvasveṃ udāra | jeṇeṃ ubhārilā kara | karūni kāhāra | to pātāḷīṃ ghātalā ||5|| śriyāḷācyā gharīṃ | dharaṇeṃ māṃḍileṃ murārī | māravileṃ karīṃ | tyāceṃ bāḷa tyāhātīṃ ||6|| tuja bhāveṃ je bhajatī | tyāṃcyā saṃsārā he gati | ṭhāva nāhīṃ puḍhatī | tukā mhaṇe karisī teṃ ||7||

चाल केलासी मोकळा । बोल विठ्ठल वेळोवेळां ॥१॥ तुज पापचि नाहीं ऐसें । नाम घेतां जवळीं वसे ॥ध्रु.॥ पंच पातकांच्या कोडी । नामें जळतां न लगे घडी ॥२॥ केलीं मागें नको राहों । तुज जमान आम्ही आहों ॥३॥ करीं तुज जीं करवती । आणिक नामें घेऊं किती ॥४॥ तुका म्हणे काळा । रीग नाहीं निघती ज्वाळा ॥५॥

cāla kelāsī mokaḷā | bola viṭhṭhala veḷoveḷāṃ ||1|| tuja pāpaci nāhīṃ aiseṃ | nāma ghetāṃ javaḷīṃ vase ||dhru.|| paṃca pātakāṃcyā koḍī | nāmeṃ jaḷatāṃ na lage ghaḍī ||2|| kelīṃ māgeṃ nako rāhoṃ | tuja jamāna āmhī āhoṃ ||3|| karīṃ tuja jīṃ karavatī | āṇika nāmeṃ gheūṃ kitī ||4|| tukā mhaṇe kāḷā | rīga nāhīṃ nighatī jvāḷā ||5||

बाळ बापा म्हणे काका । तरी तो कां निपराध ॥१॥ जैसा तैसा भाव गोड । पुरवी कोड विठ्ठल ॥ध्रु.॥ साकरेसि म्हणतां धोंडा । तरी कां तोंडा न रुचे ॥२॥ तुका म्हणे आरुष बोल । नव्हे फोल आहाच ॥३॥

bāḷa bāpā mhaṇe kākā | tarī to kāṃ niparādha ||1|| jaisā taisā bhāva goḍa | puravī koḍa viṭhṭhala ||dhru.|| sākaresi mhaṇatāṃ dhoṃḍā | tarī kāṃ toṃḍā na ruce ||2|| tukā mhaṇe āruṣa bola | navhe phola āhāca ||3||

चित्तीं नाहीं तें जवळीं असोनि काय । वत्स सांडी माय तेणें न्यायें ॥१॥ प्रीतीचा तो वायु गोड लागे मात । जरी जाय चित्त मिळोनियां ॥२॥ तुका म्हणे अवघें फिकें भावाविण । मीठ नाहीं अन्न तेणें न्यायें ॥३॥

cittīṃ nāhīṃ teṃ javaḷīṃ asoni kāya | vatsa sāṃḍī māya teṇeṃ nyāyeṃ ||1|| prītīcā to vāyu goḍa lāge māta | jarī jāya citta miḷoniyāṃ ||2|| tukā mhaṇe avagheṃ phikeṃ bhāvāviṇa | mīṭha nāhīṃ anna teṇeṃ nyāyeṃ ||3||

काय कशी करिती गंगा । भीतरिं चांगा नाहीं तो ॥१॥ अधणीं कुचर बाहेर तैसा । नये रसा पाकासि ॥ध्रु.॥ काय टिळे करिती माळा । भाव खळा नाहीं त्या ॥२॥ तुका म्हणे प्रेमें विण । बोले भुंके अवघा शीण ॥३॥

kāya kaśī karitī gaṃgā | bhītariṃ cāṃgā nāhīṃ to ||1|| adhaṇīṃ kucara bāhera taisā | naye rasā pākāsi ||dhru.|| kāya ṭiḷe karitī māḷā | bhāva khaḷā nāhīṃ tyā ||2|| tukā mhaṇe premeṃ viṇa | bole bhuṃke avaghā śīṇa ||3||

शिंदळा साल्याचा नाहीं हा विश्वास । बाईल तो त्यास न विसंभे ॥१॥ दुष्ट बुद्धि चोरी करी निरंतर । तो म्हणे इतर लोक तैसे ॥२॥ तुका म्हणे जया चित्तीं जे वासना । तयाची भावना तयापरी ॥३॥

śiṃdaḷā sālyācā nāhīṃ hā viśvāsa | bāīla to tyāsa na visaṃbhe ||1|| duṣṭa buddhi corī karī niraṃtara | to mhaṇe itara loka taise ||2|| tukā mhaṇe jayā cittīṃ je vāsanā | tayācī bhāvanā tayāparī ||3||

काला चेंडुफळी - अभंग १००

झेला रे झेला वरचेवर झेला । हातिचें गमावी तो पाठीं साहे टोला ॥१॥ त्रिगुणाचा चेंडू हातें झुगारी निराळा । वरिलिया मुखें मन लावी तेथें डोळा ॥ध्रु.॥ आगळा होऊनि धरी वरिचिया वरी । चपळ तो जिंके गांढ्या ठके येरझारीं ॥२॥ हातीं सांपडलें उभें बैसों नेदी कोणी । सोरीमागें सोरी घेती ओणवें करूनि ॥३॥ डाई पडिलिया सोसी दुःखाचे डोंगर । पाठीवरी भार भोंवता ही उभा फेर ॥४॥ तुका म्हणे सुख पाहे तयाचें आगळें । जिंकी तो हरवी कोणी एका तरी काळें ॥५॥

jhelā re jhelā varacevara jhelā | hāticeṃ gamāvī to pāṭhīṃ sāhe ṭolā ||1|| triguṇācā ceṃḍū hāteṃ jhugārī nirāḷā | variliyā mukheṃ mana lāvī tetheṃ ḍoḷā ||dhru.|| āgaḷā hoūni dharī variciyā varī | capaḷa to jiṃke gāṃḍhyā ṭhake yerajhārīṃ ||2|| hātīṃ sāṃpaḍaleṃ ubheṃ baisoṃ nedī koṇī | sorīmāgeṃ sorī ghetī oṇaveṃ karūni ||3|| ḍāī paḍiliyā sosī duḥkhāce ḍoṃgara | pāṭhīvarī bhāra bhoṃvatā hī ubhā phera ||4|| tukā mhaṇe sukha pāhe tayāceṃ āgaḷeṃ | jiṃkī to haravī koṇī ekā tarī kāḷeṃ ||5||

अझुनि कां थीर पोरा न म्हणसी किर । धरुनियां धीर लाजे बुर निघाला ॥१॥ मोकळा होतासि कां रे पडिलासि डाई । वरिलांचा भार आतां उतरेसा नाहीं ॥ध्रु.॥ मेळवूनि मेळा एकाएकीं दिली मिठी । कवळिलें एक बहु बैसविलीं पाठीं ॥२॥ तळील तें वरी वरील तें येतें तळा । न सुटे तोंवरी येथें गुंतलिया खेळा ॥३॥ सांडितां ठाव पुढें सईल धरी हात । चढेल तो पडेल ऐसी ऐका रे मात ॥४॥ तुका म्हणे किती आवरावे हात पाय । न खेळावें तोंच बरें वरी न ये डाय ॥५॥

ajhuni kāṃ thīra porā na mhaṇasī kira | dharuniyāṃ dhīra lāje bura nighālā ||1|| mokaḷā hotāsi kāṃ re paḍilāsi ḍāī | varilāṃcā bhāra ātāṃ utaresā nāhīṃ ||dhru.|| meḷavūni meḷā ekāekīṃ dilī miṭhī | kavaḷileṃ eka bahu baisavilīṃ pāṭhīṃ ||2|| taḷīla teṃ varī varīla teṃ yeteṃ taḷā | na suṭe toṃvarī yetheṃ guṃtaliyā kheḷā ||3|| sāṃḍitāṃ ṭhāva puḍheṃ saīla dharī hāta | caḍhela to paḍela aisī aikā re māta ||4|| tukā mhaṇe kitī āvarāve hāta pāya | na kheḷāveṃ toṃca bareṃ varī na ye ḍāya ||5||

कोडें - अभंग २

कोडें रे कोडें ऐका हें कोडें । उगवूनि फार राहे गुंतोनियां थोडें ॥१॥ पुसतसे सांगा मी हें माझें ऐसें काई । रुसूं नका नुगवे तो झवे आपुली आई ॥ध्रु.॥ सांगतों हें मूळ काहीं न धरावी खंती । ज्यालें ज्यवो मेलें मरो प्रारब्धा हातीं ॥२॥ तुका म्हणे अभिमान सांडावा सकळीं । नये अंगावरी वांयां येऊं देऊं कळी ॥३॥

koḍeṃ re koḍeṃ aikā heṃ koḍeṃ | ugavūni phāra rāhe guṃtoniyāṃ thoḍeṃ ||1|| pusatase sāṃgā mī heṃ mājheṃ aiseṃ kāī | rusūṃ nakā nugave to jhave āpulī āī ||dhru.|| sāṃgatoṃ heṃ mūḷa kāhīṃ na dharāvī khaṃtī | jyāleṃ jyavo meleṃ maro prārabdhā hātīṃ ||2|| tukā mhaṇe abhimāna sāṃḍāvā sakaḷīṃ | naye aṃgāvarī vāṃyāṃ yeūṃ deūṃ kaḷī ||3||

नुगवे तें उगवून सांगितलें भाई । घालुनियां ताळा आतां शुद्ध राखा घाई ॥१॥ आतां कांहीं नाहीं राहिलें । म्यां आपणा आपण पाहिलें ॥ध्रु.॥ कमाईस मोल येथें नका रीस मानू। निवडूं नये मज कोणा येथें वानूं ॥२॥ तुका म्हणे पदोपदीं कान्हो वनमाळी । जयेजत मग सेवटिला एक वेळीं ॥३॥

nugave teṃ ugavūna sāṃgitaleṃ bhāī | ghāluniyāṃ tāḷā ātāṃ śuddha rākhā ghāī ||1|| ātāṃ kāṃhīṃ nāhīṃ rāhileṃ | myāṃ āpaṇā āpaṇa pāhileṃ ||dhru.|| kamāīsa mola yetheṃ nakā rīsa mānū| nivaḍūṃ naye maja koṇā yetheṃ vānūṃ ||2|| tukā mhaṇe padopadīṃ kānho vanamāḷī | jayejata maga sevaṭilā eka veḷīṃ ||3||

हारस आनंदाचा । घोष करा हरिनामाचा । कोण हा दैवाचा । भाग पावे येथील ॥१॥ पुण्य पाहिजे बहुत । जन्मांतरींचें संचित । होईल करीत । आला अधिकारी तो ॥ध्रु.॥ काय पाहातां हे भाई । हरुषें नाचा धरा घाई । पोटभरी कांहीं । घेतां उरी कांहीं ठेवा ॥२॥ जें सुख दृष्टी आहे । तें च अंतरीं जो लाहे । तुका म्हणे काय । कळिकाळ तें बापुडें ॥३॥

hārasa ānaṃdācā | ghoṣa karā harināmācā | koṇa hā daivācā | bhāga pāve yethīla ||1|| puṇya pāhije bahuta | janmāṃtarīṃceṃ saṃcita | hoīla karīta | ālā adhikārī to ||dhru.|| kāya pāhātāṃ he bhāī | haruṣeṃ nācā dharā ghāī | poṭabharī kāṃhīṃ | ghetāṃ urī kāṃhīṃ ṭhevā ||2|| jeṃ sukha dṛṣṭī āhe | teṃ ca aṃtarīṃ jo lāhe | tukā mhaṇe kāya | kaḷikāḷa teṃ bāpuḍeṃ ||3||

अवघे गोपाळ म्हणती या रे करूं काला । काय कोणाची सिदोरी ते पाहों द्या मला । नका कांहीं मागें पुढें रे ठेवूं खरें च बोला । वंची वंचला तो चि रे येथें भोवंडा त्याला ॥१॥ घेतल्या वांचून झाडा रे नेदी आपुलें कांहीं । एकां एक ग्वाही बहुत देती मोकळें नाहीं । ताक सांडी येर येर रे काला भात भाकरी दहीं । आलें घेतो मध्यें बैसला नाहीं आणवीत तें ही ॥ध्रु.॥ एका नाहीं धीर तांतडी दिल्या सोडोनि मोटा । एक सोडितील गाठी रे एक चालती वाटा । एक उभा भार वाहोनि पाहे उगाचि खोटा । एक ते करूनि आराले आतां ऐसें चि घाटा ॥२॥ एकीं स्थिराविल्या गाई रे एक वळत्या देती । एकांच्या फांकल्या वोढाळा फेरे भोंवतीं घेती । एकें चाराबोरा गुंतलीं नाहीं जीवन चित्तीं । एक एका चला म्हणती एक हुंबरी घेती ॥३॥ एकीं एकें वाटा लाविलीं भोळीं नेणतीं मुलें । आपण घरींच गुंतले माळा नासिलीं फुलें । गांठीचें तें सोडूं नावडे खाय आइतें दिलें । सांपडलें वेठी वोढी रे भार वाहातां मेलें ॥४॥ एक ते माया गुंतले घरीं बहुत काम । वार्ता ही नाहीं तयाची तया कांहीं च ठावें । जैसें होतें शिळे संचित तैसें लागलें खावें । हातोहातीं गेलें वेचुनि मग पडिलें ठावें ॥५॥ एकीं हातीं पायीं पटे रे अंगीं लाविल्या राखा । एक ते सोलिव बोडके केली सपाट शिखा । एक ते आळसी तळीं रे वरी वाढिल्या काखा । सिदोरी वांचून बुद्धि रे केला अवघ्यां वाखा ॥६॥ तुका म्हणे आतां कान्होबा आम्हां वांटोनि द्यावें । आहे नाहीं आम्हांपाशीं तें तुज अवघें चि ठावें । मोकलितां तुम्ही शरण आम्ही कवणासि जावें । कृपावंते कृपा केली रे पोट भरे तों खावें ॥७॥

avaghe gopāḷa mhaṇatī yā re karūṃ kālā | kāya koṇācī sidorī te pāhoṃ dyā malā | nakā kāṃhīṃ māgeṃ puḍheṃ re ṭhevūṃ khareṃ ca bolā | vaṃcī vaṃcalā to ci re yetheṃ bhovaṃḍā tyālā ||1|| ghetalyā vāṃcūna jhāḍā re nedī āpuleṃ kāṃhīṃ | ekāṃ eka gvāhī bahuta detī mokaḷeṃ nāhīṃ | tāka sāṃḍī yera yera re kālā bhāta bhākarī dahīṃ | āleṃ gheto madhyeṃ baisalā nāhīṃ āṇavīta teṃ hī ||dhru.|| ekā nāhīṃ dhīra tāṃtaḍī dilyā soḍoni moṭā | eka soḍitīla gāṭhī re eka cālatī vāṭā | eka ubhā bhāra vāhoni pāhe ugāci khoṭā | eka te karūni ārāle ātāṃ aiseṃ ci ghāṭā ||2|| ekīṃ sthirāvilyā gāī re eka vaḷatyā detī | ekāṃcyā phāṃkalyā voḍhāḷā phere bhoṃvatīṃ ghetī | ekeṃ cārāborā guṃtalīṃ nāhīṃ jīvana cittīṃ | eka ekā calā mhaṇatī eka huṃbarī ghetī ||3|| ekīṃ ekeṃ vāṭā lāvilīṃ bhoḷīṃ neṇatīṃ muleṃ | āpaṇa gharīṃca guṃtale māḷā nāsilīṃ phuleṃ | gāṃṭhīceṃ teṃ soḍūṃ nāvaḍe khāya āiteṃ dileṃ | sāṃpaḍaleṃ veṭhī voḍhī re bhāra vāhātāṃ meleṃ ||4|| eka te māyā guṃtale gharīṃ bahuta kāma | vārtā hī nāhīṃ tayācī tayā kāṃhīṃ ca ṭhāveṃ | jaiseṃ hoteṃ śiḷe saṃcita taiseṃ lāgaleṃ khāveṃ | hātohātīṃ geleṃ vecuni maga paḍileṃ ṭhāveṃ ||5|| ekīṃ hātīṃ pāyīṃ paṭe re aṃgīṃ lāvilyā rākhā | eka te soliva boḍake kelī sapāṭa śikhā | eka te āḷasī taḷīṃ re varī vāḍhilyā kākhā | sidorī vāṃcūna buddhi re kelā avaghyāṃ vākhā ||6|| tukā mhaṇe ātāṃ kānhobā āmhāṃ vāṃṭoni dyāveṃ | āhe nāhīṃ āmhāṃpāśīṃ teṃ tuja avagheṃ ci ṭhāveṃ | mokalitāṃ tumhī śaraṇa āmhī kavaṇāsi jāveṃ | kṛpāvaṃte kṛpā kelī re poṭa bhare toṃ khāveṃ ||7||

बैसवुनि फेरी । गडियां मध्यभागीं हरी । अवघियांचें करी । समाधान सारिखें ॥१॥ पाहे तो देखे समोर । भोगी अवघे प्रकार । हरुषें झेली कर । कवळ मुखीं देती ते ॥ध्रु.॥ बोले बोलतिया सवें । देतील तें त्यांचें घ्यावें । एक एका ठावें । येर येरा अदृश्य ॥२॥ तुका म्हणे देवा । बहु आवडीचा हेवा । कोणाचिया जीवा । वाटों नेदी विषम ॥३॥

baisavuni pherī | gaḍiyāṃ madhyabhāgīṃ harī | avaghiyāṃceṃ karī | samādhāna sārikheṃ ||1|| pāhe to dekhe samora | bhogī avaghe prakāra | haruṣeṃ jhelī kara | kavaḷa mukhīṃ detī te ||dhru.|| bole bolatiyā saveṃ | detīla teṃ tyāṃceṃ ghyāveṃ | eka ekā ṭhāveṃ | yera yerā adṛśya ||2|| tukā mhaṇe devā | bahu āvaḍīcā hevā | koṇāciyā jīvā | vāṭoṃ nedī viṣama ||3||

आम्हां निकट वासें । कळों आलें जैसें तैसें । नाहीं अनारीसें । कान्होबाचे अंतरीं ॥१॥ पीडती आपुल्या भावना । जैसी जयाची वासना । कर्माचा देखणा । पाहे लीळा कौतुक ॥ध्रु.॥ खेळ खेळे न पडे डाईं । ज्याचा भार त्याच्या ठायीं । कोणी पडतील डाईं । कोणी कोडीं उगवीती ॥२॥ तुका म्हणे कवळ । हातीं घेऊनि गोपाळ । देतो ज्यांचें बळ । त्यांसि तैसा विभाग ॥३॥

āmhāṃ nikaṭa vāseṃ | kaḷoṃ āleṃ jaiseṃ taiseṃ | nāhīṃ anārīseṃ | kānhobāce aṃtarīṃ ||1|| pīḍatī āpulyā bhāvanā | jaisī jayācī vāsanā | karmācā dekhaṇā | pāhe līḷā kautuka ||dhru.|| kheḷa kheḷe na paḍe ḍāīṃ | jyācā bhāra tyācyā ṭhāyīṃ | koṇī paḍatīla ḍāīṃ | koṇī koḍīṃ ugavītī ||2|| tukā mhaṇe kavaḷa | hātīṃ gheūni gopāḷa | deto jyāṃceṃ baḷa | tyāṃsi taisā vibhāga ||3||

काम सारूनि सकळ । आले अवघे गोपाळ । जाली आतां वेळ । म्हणती आणा सिदोर्‍या ॥१॥ देती आपुलाला झाडा । गाई बैसविल्या वाडां । दोंदिल बोबडा । वांकड्याचा हरि मेळीं ॥ध्रु.॥ आपुलालिये आवडी । मुदा बांधल्या परवडी । निवडूनियां गोडी । हरि मेळवी त्यांत तें ॥२॥ भार वागविला खांदीं । नव्हती मिळाली जों मांदी । सकाळांचे संदी । वोझीं अवघीं उतरलीं ॥३॥ मागे जो तांतडी । त्यासि रागा येती गडी । तुझी कां रे कुडी । येथें मिथ्या भावना ॥४॥ एक एकाच्या संवादें । कैसे धाले ब्रम्हानंदें । तुका म्हणे पदें । या रे वंदूं हरीचीं ॥५॥

kāma sārūni sakaḷa | āle avaghe gopāḷa | jālī ātāṃ veḷa | mhaṇatī āṇā sidoryā ||1|| detī āpulālā jhāḍā | gāī baisavilyā vāḍāṃ | doṃdila bobaḍā | vāṃkaḍyācā hari meḷīṃ ||dhru.|| āpulāliye āvaḍī | mudā bāṃdhalyā paravaḍī | nivaḍūniyāṃ goḍī | hari meḷavī tyāṃta teṃ ||2|| bhāra vāgavilā khāṃdīṃ | navhatī miḷālī joṃ māṃdī | sakāḷāṃce saṃdī | vojhīṃ avaghīṃ utaralīṃ ||3|| māge jo tāṃtaḍī | tyāsi rāgā yetī gaḍī | tujhī kāṃ re kuḍī | yetheṃ mithyā bhāvanā ||4|| eka ekācyā saṃvādeṃ | kaise dhāle bramhānaṃdeṃ | tukā mhaṇe padeṃ | yā re vaṃdūṃ harīcīṃ ||5||

यमुनें पाबळीं । गडियां बोले वनमाळी । आणा सिदोर्‍या सकळी । काला करूं आजी । अवघें एके ठायीं । करूनि स्वाद त्याचा पाहीं । मजपाशीं आहे तें ही । तुम्हामाजी देतों ॥१॥ म्हणती बरवें गोपाळ । म्हणती बरवें गोपाळ । वाहाती सकळ । मोहरी पांवे आनंदें । खडकीं सोडियेल्या मोटा । अवघा केला एकवटा । काला करूनियां वांटा । गडियां देतो हरि ॥ध्रु.॥ एकापुढें एक । घाली हात पसरी मुख । गोळा पांवे तया सुख । अधिक चि वाटे । म्हणती गोड जालें । म्हणती गोड जालें । आणिक देई । नाहीं पोट धालें ॥२॥ हात नेतो मुखापासीं । एर आशा तोंड वासी । खाय आपण तयासी । दावी वांकुलिया । देऊनियां मिठी । पळे लागतील पाठीं । धरूनि काढितील ओठीं । मुखामाजी खाती ॥३॥ म्हणती ठकडा रे कान्हा । लावी घांसा भरी राणा । दुम करितो शहाणा । पाठोवाठीं तयाच्या । अवघियांचे खाय । कवळ कृष्णा माझी माय । सुरवर म्हणती हाय हाय । सुखा अंतरलों ॥४॥ एक एका मारी । ढुंगा पाठी तोंडावरी । गोळा न साहवे हरि । म्हणे पुरे आतां । येतो काकुलती । गोळा न साहवे श्रीपती । म्हणे खेळों आतां नीती । सांगों आदरिलें ॥५॥ आनंदाचे फेरी । माजी घालुनियां हरी । एक घालिती हुंबरी । वाती सिंगें पांवे । वांकडे बोबडे । खुडे मुडे एक लुडे । कृष्णा आवडती पुढें । बहु भाविक ते ॥६॥ करी कवतुक । त्यांचें देखोनियां मुख । हरी वाटतसे सुख । खदखदां हांसे । एक एकाचें उच्छिष्ट । खातां न मानिती वीट । केलीं लाजतां ही धीट । आपुलिया संगें ॥७॥ नाहीं ज्याची गेली भुक । त्याचें पसरवितो मुख । अवघियां देतो सुख । सारिखें चि हरी । म्हणती भला भला हरी । तुझी संगती रे बरी । आतां चाळविसी तरी । न वजों आणिकां सवें ॥८॥ गाई विसरल्या चार । पक्षी श्वापदांचे भार । जालें यमुनेचें स्थिर । जळ वाहों ठेलें । देव पाहाती सकळ । मुखें घोटूनियां लाळ । धन्य म्हणती गोपाळ । धिग जालों आम्ही ॥९॥ म्हणती कैसें करावें । म्हणती कैसें करावें । यमुनाजळीं व्हावें । मत्स्य शेष घ्यावया । सुरवरांचे थाट । भरलें यमुनेचें तट । तंव अधिक ची होंट । मटमटां वाजवी ॥१०॥ आनंदें सहित । क्रीडा करी गोपीनाथ । म्हणती यमुनेंत हात । नका धुऊं कोणी । म्हणती जाणे जीवीचें । लाजे त्यास येथें कैचें । शेष कृष्णाचें । लाभ थोरिवे ॥११॥ धन्य दिवस काळ । आजी पावला गोपाळ । म्हणती धालों रे सकळ । तुझिया नि हातें । मानवले गडी । एक एकांचे आवडी । दहीं खादलें परवडी । धणीवरी आजी ॥१२॥ तुझा संग बरवा । नित्य आम्हां द्यावा । ऐसें करूनि जीवा । नित्य देवा चालावें । तंव म्हणे वनमाळी । घ्यारे काठिया कांबळी । आतां जाऊं खेळीमेळीं । गाई चारावया ॥१३॥ तुका म्हणे प्रेमें धालीं । कोणा न साहवे चाली । गाई गोपाळांसि केली । आपण यांसरी । आजि जाला आनंद । आजि जाला आनंद । चाले परमानंद । सवें आम्हांसहित ॥१४॥

yamuneṃ pābaḷīṃ | gaḍiyāṃ bole vanamāḷī | āṇā sidoryā sakaḷī | kālā karūṃ ājī | avagheṃ eke ṭhāyīṃ | karūni svāda tyācā pāhīṃ | majapāśīṃ āhe teṃ hī | tumhāmājī detoṃ ||1|| mhaṇatī baraveṃ gopāḷa | mhaṇatī baraveṃ gopāḷa | vāhātī sakaḷa | moharī pāṃve ānaṃdeṃ | khaḍakīṃ soḍiyelyā moṭā | avaghā kelā ekavaṭā | kālā karūniyāṃ vāṃṭā | gaḍiyāṃ deto hari ||dhru.|| ekāpuḍheṃ eka | ghālī hāta pasarī mukha | goḷā pāṃve tayā sukha | adhika ci vāṭe | mhaṇatī goḍa jāleṃ | mhaṇatī goḍa jāleṃ | āṇika deī | nāhīṃ poṭa dhāleṃ ||2|| hāta neto mukhāpāsīṃ | era āśā toṃḍa vāsī | khāya āpaṇa tayāsī | dāvī vāṃkuliyā | deūniyāṃ miṭhī | paḷe lāgatīla pāṭhīṃ | dharūni kāḍhitīla oṭhīṃ | mukhāmājī khātī ||3|| mhaṇatī ṭhakaḍā re kānhā | lāvī ghāṃsā bharī rāṇā | duma karito śahāṇā | pāṭhovāṭhīṃ tayācyā | avaghiyāṃce khāya | kavaḷa kṛṣṇā mājhī māya | suravara mhaṇatī hāya hāya | sukhā aṃtaraloṃ ||4|| eka ekā mārī | ḍhuṃgā pāṭhī toṃḍāvarī | goḷā na sāhave hari | mhaṇe pure ātāṃ | yeto kākulatī | goḷā na sāhave śrīpatī | mhaṇe kheḷoṃ ātāṃ nītī | sāṃgoṃ ādarileṃ ||5|| ānaṃdāce pherī | mājī ghāluniyāṃ harī | eka ghālitī huṃbarī | vātī siṃgeṃ pāṃve | vāṃkaḍe bobaḍe | khuḍe muḍe eka luḍe | kṛṣṇā āvaḍatī puḍheṃ | bahu bhāvika te ||6|| karī kavatuka | tyāṃceṃ dekhoniyāṃ mukha | harī vāṭatase sukha | khadakhadāṃ hāṃse | eka ekāceṃ ucchiṣṭa | khātāṃ na mānitī vīṭa | kelīṃ lājatāṃ hī dhīṭa | āpuliyā saṃgeṃ ||7|| nāhīṃ jyācī gelī bhuka | tyāceṃ pasaravito mukha | avaghiyāṃ deto sukha | sārikheṃ ci harī | mhaṇatī bhalā bhalā harī | tujhī saṃgatī re barī | ātāṃ cāḷavisī tarī | na vajoṃ āṇikāṃ saveṃ ||8|| gāī visaralyā cāra | pakṣī śvāpadāṃce bhāra | jāleṃ yamuneceṃ sthira | jaḷa vāhoṃ ṭheleṃ | deva pāhātī sakaḷa | mukheṃ ghoṭūniyāṃ lāḷa | dhanya mhaṇatī gopāḷa | dhiga jāloṃ āmhī ||9|| mhaṇatī kaiseṃ karāveṃ | mhaṇatī kaiseṃ karāveṃ | yamunājaḷīṃ vhāveṃ | matsya śeṣa ghyāvayā | suravarāṃce thāṭa | bharaleṃ yamuneceṃ taṭa | taṃva adhika cī hoṃṭa | maṭamaṭāṃ vājavī ||10|| ānaṃdeṃ sahita | krīḍā karī gopīnātha | mhaṇatī yamuneṃta hāta | nakā dhuūṃ koṇī | mhaṇatī jāṇe jīvīceṃ | lāje tyāsa yetheṃ kaiceṃ | śeṣa kṛṣṇāceṃ | lābha thorive ||11|| dhanya divasa kāḷa | ājī pāvalā gopāḷa | mhaṇatī dhāloṃ re sakaḷa | tujhiyā ni hāteṃ | mānavale gaḍī | eka ekāṃce āvaḍī | dahīṃ khādaleṃ paravaḍī | dhaṇīvarī ājī ||12|| tujhā saṃga baravā | nitya āmhāṃ dyāvā | aiseṃ karūni jīvā | nitya devā cālāveṃ | taṃva mhaṇe vanamāḷī | ghyāre kāṭhiyā kāṃbaḷī | ātāṃ jāūṃ kheḷīmeḷīṃ | gāī cārāvayā ||13|| tukā mhaṇe premeṃ dhālīṃ | koṇā na sāhave cālī | gāī gopāḷāṃsi kelī | āpaṇa yāṃsarī | āji jālā ānaṃda | āji jālā ānaṃda | cāle paramānaṃda | saveṃ āmhāṃsahita ||14||

या हो या चला जाऊं सकळा । पाहों हा सोहळा आजि वृंदावनींचा ॥१॥ वाइला गोपाळें वेणुनाद पडे कानीं । धीर नव्हे मनीं चित्त जालें चंचळ ॥ध्रु.॥ उरलें तें सांडा काम नका करूं गोवी । हे चि वेळ ठावी मज कृष्णभेटीची ॥२॥ निवतील डोळे याचें श्रीमुख पाहातां । बोलती तें आतां घरचीं सोसूं वाईट ॥३॥ कृष्णभेटीआड कांहीं नावडे आणीक । लाज तरी लोक मन जालें उदास ॥४॥ एकाएकीं चालियेल्या सादावीत सवें । तुका म्हणे देवें रूपें केल्या तन्मय ॥५॥

yā ho yā calā jāūṃ sakaḷā | pāhoṃ hā sohaḷā āji vṛṃdāvanīṃcā ||1|| vāilā gopāḷeṃ veṇunāda paḍe kānīṃ | dhīra navhe manīṃ citta jāleṃ caṃcaḷa ||dhru.|| uraleṃ teṃ sāṃḍā kāma nakā karūṃ govī | he ci veḷa ṭhāvī maja kṛṣṇabheṭīcī ||2|| nivatīla ḍoḷe yāceṃ śrīmukha pāhātāṃ | bolatī teṃ ātāṃ gharacīṃ sosūṃ vāīṭa ||3|| kṛṣṇabheṭīāḍa kāṃhīṃ nāvaḍe āṇīka | lāja tarī loka mana jāleṃ udāsa ||4|| ekāekīṃ cāliyelyā sādāvīta saveṃ | tukā mhaṇe deveṃ rūpeṃ kelyā tanmaya ||5||

फुगड्या - अभंग २

फुगडी फू फुगडी घालितां उघडी राहे । लाज सांडोनि एक एकी पाहे ॥१॥ फुगडी गे अवघें मोडी गे । तरीच गोडी गे संसार तोडी गे ॥ध्रु.॥ मागें जें शिकली होतीस पोटीं । तें चि विचारूनि आतां उच्चारी ओठीं ॥२॥ त्रिगुणांची वेणी तुझे उडते पाठीं । सावरूनि धरी घाली मूळबंदीं गांठी ॥३॥ आगळें पाउल जिंके एकाएक । पावसी मान हे मानवती तिन्ही लोक ॥४॥ तुका म्हणे तुजमजमध्यें एक भाव । सम तुकें बार घेऊं पावों उंच ठाव ॥५॥

phugaḍī phū phugaḍī ghālitāṃ ughaḍī rāhe | lāja sāṃḍoni eka ekī pāhe ||1|| phugaḍī ge avagheṃ moḍī ge | tarīca goḍī ge saṃsāra toḍī ge ||dhru.|| māgeṃ jeṃ śikalī hotīsa poṭīṃ | teṃ ci vicārūni ātāṃ uccārī oṭhīṃ ||2|| triguṇāṃcī veṇī tujhe uḍate pāṭhīṃ | sāvarūni dharī ghālī mūḷabaṃdīṃ gāṃṭhī ||3|| āgaḷeṃ pāula jiṃke ekāeka | pāvasī māna he mānavatī tinhī loka ||4|| tukā mhaṇe tujamajamadhyeṃ eka bhāva | sama tukeṃ bāra gheūṃ pāvoṃ uṃca ṭhāva ||5||

फुगडी फू सवती माझे तूं । हागुनि भरलें धू तुझ्या ढुंगा तोंडावरि ॥१॥ फुगडी घेतां आली हरी । ऊठ जावो जगनोवरी ॥ध्रु.॥ हातपाय बेंबळ जाती । ढुंगण घोळितां लागे माती ॥२॥ सात पांच आणिल्या हरी । वांचुनी काय तगसी पोरी ॥३॥ सरला दम पांगले पाय । आझुनि वरी घोळिसी काय ॥४॥ तुका म्हणे आझुन तरी । सांगितलें तें गधडी करी ॥५॥ ॥२॥

phugaḍī phū savatī mājhe tūṃ | hāguni bharaleṃ dhū tujhyā ḍhuṃgā toṃḍāvari ||1|| phugaḍī ghetāṃ ālī harī | ūṭha jāvo jaganovarī ||dhru.|| hātapāya beṃbaḷa jātī | ḍhuṃgaṇa ghoḷitāṃ lāge mātī ||2|| sāta pāṃca āṇilyā harī | vāṃcunī kāya tagasī porī ||3|| saralā dama pāṃgale pāya | ājhuni varī ghoḷisī kāya ||4|| tukā mhaṇe ājhuna tarī | sāṃgitaleṃ teṃ gadhaḍī karī ||5|| ||2||

लखोटा - अभंग १

लये लये लखोटा । मूळबंदि कासोटा । भावा केलें साहें । आतां माझें पाहें ॥१॥ हातोहातीं गुंतली । जीवपणा मुकली । धीर माझा निका । सांडीं बोल फिका ॥२॥ अंगीकारी हरि । नको पडों फेरी । लाज धरीं भांडे । जग झोडी रांडे ॥३॥ बैस भावा पाठीं । ऐक माझ्या गोष्टी । केला सांडीं गोहो । येथें धरीं मोहो ॥४॥ पाठमोरा डोल । आवरी तें बोल । पांगलीस बाळा । पुढें अवकळा ॥५॥ आतां उभी ठायीं । उभाउभीं पाहीं । नको होऊं डुकरी । पुढें गाढव कुतरी ॥६॥ नामा केलें खरें । आपुलें म्या बरें। तुका म्हणे येरी । पांगविल्या पोरी ॥७॥

laye laye lakhoṭā | mūḷabaṃdi kāsoṭā | bhāvā keleṃ sāheṃ | ātāṃ mājheṃ pāheṃ ||1|| hātohātīṃ guṃtalī | jīvapaṇā mukalī | dhīra mājhā nikā | sāṃḍīṃ bola phikā ||2|| aṃgīkārī hari | nako paḍoṃ pherī | lāja dharīṃ bhāṃḍe | jaga jhoḍī rāṃḍe ||3|| baisa bhāvā pāṭhīṃ | aika mājhyā goṣṭī | kelā sāṃḍīṃ goho | yetheṃ dharīṃ moho ||4|| pāṭhamorā ḍola | āvarī teṃ bola | pāṃgalīsa bāḷā | puḍheṃ avakaḷā ||5|| ātāṃ ubhī ṭhāyīṃ | ubhāubhīṃ pāhīṃ | nako hoūṃ ḍukarī | puḍheṃ gāḍhava kutarī ||6|| nāmā keleṃ khareṃ | āpuleṃ myā bareṃ| tukā mhaṇe yerī | pāṃgavilyā porī ||7||

हुंबरी - अभंग १

तुशीं कोण घाली हुंबरी । साही पांगल्या अठरा चारी ॥ध्रु.॥ सहस्र मुखावरी हरी । शेष शिणविलें ॥१॥ चेंडुवासवें घातली उडी । नाथिला काळिया देऊनि बुडी ॥२॥ अशुद्ध पीतां करुणा नाहीं । तुवां माउशी ही मारियेली ॥३॥ रावणाचें घर बुडविलें सारें । त्याचीं रांडापोरें मारियेलीं ॥४॥ जाणो तो ठावा आहेसि आम्हां । तुवां आपुला मामा मारियेला ॥५॥ याशीं खेळतां नाश थोरू । तुकयास्वामी सारंगधरू ॥६॥ ॥१॥

tuśīṃ koṇa ghālī huṃbarī | sāhī pāṃgalyā aṭharā cārī ||dhru.|| sahasra mukhāvarī harī | śeṣa śiṇavileṃ ||1|| ceṃḍuvāsaveṃ ghātalī uḍī | nāthilā kāḷiyā deūni buḍī ||2|| aśuddha pītāṃ karuṇā nāhīṃ | tuvāṃ māuśī hī māriyelī ||3|| rāvaṇāceṃ ghara buḍavileṃ sāreṃ | tyācīṃ rāṃḍāporeṃ māriyelīṃ ||4|| jāṇo to ṭhāvā āhesi āmhāṃ | tuvāṃ āpulā māmā māriyelā ||5|| yāśīṃ kheḷatāṃ nāśa thorū | tukayāsvāmī sāraṃgadharū ||6|| ||1||

हमामा - अभंग २

मशीं पोरा घे रे बार । तुझें बुजीन खालील द्वार ॥१॥ पोरा हमामा रे हमामा रे ॥ध्रु.॥ मशीं हमामा तूं घालीं । पोरा वरी सांभाळीं खालीं ॥२॥ तरी च मशीं बोल । पोरा जिव्हाळ्याची ओल ॥३॥ मशीं घेतां भास । जीवा मीतूंपणा नास ॥४॥ मज सवें खरा । पण जाऊं नेदी घरा ॥५॥ आमुचिये रंगीं । दुजें तगेना ये संगीं ॥६॥ तुक्यासवें भास । हरी जीवा करी नास ॥७॥

maśīṃ porā ghe re bāra | tujheṃ bujīna khālīla dvāra ||1|| porā hamāmā re hamāmā re ||dhru.|| maśīṃ hamāmā tūṃ ghālīṃ | porā varī sāṃbhāḷīṃ khālīṃ ||2|| tarī ca maśīṃ bola | porā jivhāḷyācī ola ||3|| maśīṃ ghetāṃ bhāsa | jīvā mītūṃpaṇā nāsa ||4|| maja saveṃ kharā | paṇa jāūṃ nedī gharā ||5|| āmuciye raṃgīṃ | dujeṃ tagenā ye saṃgīṃ ||6|| tukyāsaveṃ bhāsa | harī jīvā karī nāsa ||7||

हमामा रे पोरा हमामा रे । हमामा घालितां ठकलें पोर । करी येरझार चौर्‍याशीची ॥१॥ पहिले पहारा रंगासि आलें । सोहं सोहं सें बार घेतलें । देखोनि गडी तें विसरलें । डाई पडिलें आपणची ॥ध्रु.॥ दुसर्‍या पहारा महा आनंदें । हमामा घाली छंदछंदें । दिस वाडे तों गोड वाटे । परि पुढें नेणे पोर काय होतें तें ॥२॥ तिसर्‍या पहारा घेतला बार । अहंपणे पाय न राहे स्थिर । सोस सोस करितां डाईं पडसी । सत्य जाणें हा निर्धार ॥३॥ चौथ्या पहारा हमामा । घालिसी कांपविसी हातपाय । सुर्‍यापाटिलाचा पोर यम । त्याचे पडलीस डाईं ॥४॥ हमामा घालितां भ्याला तुका । त्यानें सांडिली गड्याची सोई । यादवांचा मूल एक । विठोबा त्यासवें चारितो गाई ॥५॥ ॥२॥

hamāmā re porā hamāmā re | hamāmā ghālitāṃ ṭhakaleṃ pora | karī yerajhāra cauryāśīcī ||1|| pahile pahārā raṃgāsi āleṃ | sohaṃ sohaṃ seṃ bāra ghetaleṃ | dekhoni gaḍī teṃ visaraleṃ | ḍāī paḍileṃ āpaṇacī ||dhru.|| dusaryā pahārā mahā ānaṃdeṃ | hamāmā ghālī chaṃdachaṃdeṃ | disa vāḍe toṃ goḍa vāṭe | pari puḍheṃ neṇe pora kāya hoteṃ teṃ ||2|| tisaryā pahārā ghetalā bāra | ahaṃpaṇe pāya na rāhe sthira | sosa sosa karitāṃ ḍāīṃ paḍasī | satya jāṇeṃ hā nirdhāra ||3|| cauthyā pahārā hamāmā | ghālisī kāṃpavisī hātapāya | suryāpāṭilācā pora yama | tyāce paḍalīsa ḍāīṃ ||4|| hamāmā ghālitāṃ bhyālā tukā | tyāneṃ sāṃḍilī gaḍyācī soī | yādavāṃcā mūla eka | viṭhobā tyāsaveṃ cārito gāī ||5|| ||2||

गाई - अभंग १

आम्हां घरीं एक गाय दुभता हे । पान्हा न समाये त्रिभुवनीं ॥१॥ वान ते सांवळी नांव ते श्रीधरा । चरे वसुंधरा चौदा भुवनें ॥ध्रु.॥ वत्स नाहीं माय भलत्या सवें जाय । कुर्वाळी तो लाहे भावभरणा ॥२॥ चहूं धारीं क्षीर वोळली अमुप । धाले सनकादिक सिद्ध मुनी ॥३॥ तुका म्हणे माझी भूक तेथें काय । जोगाविते माय तिन्ही लोकां ॥४॥

āmhāṃ gharīṃ eka gāya dubhatā he | pānhā na samāye tribhuvanīṃ ||1|| vāna te sāṃvaḷī nāṃva te śrīdharā | care vasuṃdharā caudā bhuvaneṃ ||dhru.|| vatsa nāhīṃ māya bhalatyā saveṃ jāya | kurvāḷī to lāhe bhāvabharaṇā ||2|| cahūṃ dhārīṃ kṣīra voḷalī amupa | dhāle sanakādika siddha munī ||3|| tukā mhaṇe mājhī bhūka tetheṃ kāya | jogāvite māya tinhī lokāṃ ||4||

कांडण - अभंग २

सिद्ध करूनियां ठेविलें कांडण । मज सांगातीण शुद्ध बुद्धि गे ॥१॥ आठव हा धरीं मज जागें करीं । मागिले पाहारीं सेवटिचा गे ॥ध्रु.॥ सम तुकें घाव घालीं वो साजणी । मी तुजमळिणी जंव मिळे ॥२॥ एक कशी पाखडी दुसरी निवडी । निःशेष तिसडी ओज करी ॥३॥ सरलें कांडण पाकसद्धि करी । मेळवण क्षिरीसाकरेचें ॥४॥ उद्धव अक्रूर बंधु दोघेजण । बाप नारायण जेवणार ॥५॥ तुका म्हणे मज माहेरीं आवडी । म्हणोनि तांतडी मूळ केलें ॥६॥

siddha karūniyāṃ ṭhevileṃ kāṃḍaṇa | maja sāṃgātīṇa śuddha buddhi ge ||1|| āṭhava hā dharīṃ maja jāgeṃ karīṃ | māgile pāhārīṃ sevaṭicā ge ||dhru.|| sama tukeṃ ghāva ghālīṃ vo sājaṇī | mī tujamaḷiṇī jaṃva miḷe ||2|| eka kaśī pākhaḍī dusarī nivaḍī | niḥśeṣa tisaḍī oja karī ||3|| saraleṃ kāṃḍaṇa pākasaddhi karī | meḷavaṇa kṣirīsākareceṃ ||4|| uddhava akrūra baṃdhu doghejaṇa | bāpa nārāyaṇa jevaṇāra ||5|| tukā mhaṇe maja māherīṃ āvaḍī | mhaṇoni tāṃtaḍī mūḷa keleṃ ||6||

सावडीं कांडण ओवी नारायण । निवडे आपण भूस सार ॥१॥ मुसळ आधारीं आवरूनि धरीं । सांवरोनि थिरीं घाव घालीं ॥ध्रु.॥ वाजती कांकणें अनुहात गजरें । छंद माहियेरे गाऊं गीति ॥२॥ कांडिता कांडण नव्हे भाग शीण । तुजमजपण निवडे तों ॥३॥ तुका म्हणे रूप उमटे आरिसा । पाक त्या सरिसा शुद्ध जाला ॥४॥ ॥२॥

sāvaḍīṃ kāṃḍaṇa ovī nārāyaṇa | nivaḍe āpaṇa bhūsa sāra ||1|| musaḷa ādhārīṃ āvarūni dharīṃ | sāṃvaroni thirīṃ ghāva ghālīṃ ||dhru.|| vājatī kāṃkaṇeṃ anuhāta gajareṃ | chaṃda māhiyere gāūṃ gīti ||2|| kāṃḍitā kāṃḍaṇa navhe bhāga śīṇa | tujamajapaṇa nivaḍe toṃ ||3|| tukā mhaṇe rūpa umaṭe ārisā | pāka tyā sarisā śuddha jālā ||4|| ||2||

आडसण दळण - अभंग १

शुद्धीचें सारोनि भरियेली पाळी । भरडोनि वोंगळी नाम केलें ॥१॥ आडसोनि शुद्ध करीं वो साजणी । सद्धि कां पापिणी नासियेलें ॥ध्रु.॥ सुपीं तों चि पाहें धड उगटिलें । नव्हतां नासिलें जगझोडी ॥२॥ सुपीं तों चि आहे तुज तें आधीन । दळिल्या जेवण जैसें तैसें ॥३॥ सुपीं तों चि संग घेइप धडफुडी । एकसा गधडी नास केला ॥४॥ दळितां आदळे तुज कां न कळे । काय गेले डोळे कान तुझे ॥५॥ सुपीं तों चि वोज न करितां सायास । पडसी सांदीस तुका म्हणे ॥६॥ ॥१॥

śuddhīceṃ sāroni bhariyelī pāḷī | bharaḍoni voṃgaḷī nāma keleṃ ||1|| āḍasoni śuddha karīṃ vo sājaṇī | saddhi kāṃ pāpiṇī nāsiyeleṃ ||dhru.|| supīṃ toṃ ci pāheṃ dhaḍa ugaṭileṃ | navhatāṃ nāsileṃ jagajhoḍī ||2|| supīṃ toṃ ci āhe tuja teṃ ādhīna | daḷilyā jevaṇa jaiseṃ taiseṃ ||3|| supīṃ toṃ ci saṃga gheipa dhaḍaphuḍī | ekasā gadhaḍī nāsa kelā ||4|| daḷitāṃ ādaḷe tuja kāṃ na kaḷe | kāya gele ḍoḷe kāna tujhe ||5|| supīṃ toṃ ci voja na karitāṃ sāyāsa | paḍasī sāṃdīsa tukā mhaṇe ||6|| ||1||

दळण - अभंग १

शुद्ध दळणाचें सुख सांगों काई । मानवित सईबाई तुज ॥१॥ शुद्ध तें वळण लवकरी पावे । डोलवितां निवे अष्टांग तें ॥ध्रु.॥ शुद्ध हें जेवितां तन निवे मन । अल्प त्या इंधन बुडा लागे ॥२॥ शुद्ध त्याचा पाक सुचित चांगला । अविट तयाला नाश नाहीं ॥३॥ तुका म्हणे शुद्ध आवडे सकळां । भ्रतार वेगळा न करी जीवें ॥४॥ ॥१॥

śuddha daḷaṇāceṃ sukha sāṃgoṃ kāī | mānavita saībāī tuja ||1|| śuddha teṃ vaḷaṇa lavakarī pāve | ḍolavitāṃ nive aṣṭāṃga teṃ ||dhru.|| śuddha heṃ jevitāṃ tana nive mana | alpa tyā iṃdhana buḍā lāge ||2|| śuddha tyācā pāka sucita cāṃgalā | aviṭa tayālā nāśa nāhīṃ ||3|| tukā mhaṇe śuddha āvaḍe sakaḷāṃ | bhratāra vegaḷā na karī jīveṃ ||4|| ||1||

उपजोनियां पुढती येऊं । काला खाऊं दहींभात ॥१॥ वैकुंठीं तों ऐसें नाहीं । कवळ कांहीं काल्याचें ॥ध्रु.॥ एकमेकां देऊं मुखीं । सुखीं घालूं हुंबरी ॥२॥ तुका म्हणे वाळवंट । बरवें नीट उत्तम ॥३॥

upajoniyāṃ puḍhatī yeūṃ | kālā khāūṃ dahīṃbhāta ||1|| vaikuṃṭhīṃ toṃ aiseṃ nāhīṃ | kavaḷa kāṃhīṃ kālyāceṃ ||dhru.|| ekamekāṃ deūṃ mukhīṃ | sukhīṃ ghālūṃ huṃbarī ||2|| tukā mhaṇe vāḷavaṃṭa | baraveṃ nīṭa uttama ||3||

याल तर या रे लागें । अवघे माझ्या मागें मागें ॥१॥ आजि देतों पोटभरी । पुरे म्हणाल तोंवरी ॥ध्रु.॥ हळू हळू चला । कोणी कोणाशीं न बोला ॥२॥ तुका म्हणे सांडा घाटे । तेणें नका भरूं पोटें ॥३॥

yāla tara yā re lāgeṃ | avaghe mājhyā māgeṃ māgeṃ ||1|| āji detoṃ poṭabharī | pure mhaṇāla toṃvarī ||dhru.|| haḷū haḷū calā | koṇī koṇāśīṃ na bolā ||2|| tukā mhaṇe sāṃḍā ghāṭe | teṇeṃ nakā bharūṃ poṭeṃ ||3||

शिंकें लावियेलें दुरी । होतों तिघांचे मी वरी ॥१॥ तुम्ही व्हारे दोहींकडे । मुख पसरूनि गडे ॥ध्रु.॥ वाहाती त्या धारा । घ्यारे दोहींच्या कोंपरा ॥२॥ तुका म्हणे हातीं टोका । अधिक उणें नेदी एका ॥३॥

śiṃkeṃ lāviyeleṃ durī | hotoṃ tighāṃce mī varī ||1|| tumhī vhāre dohīṃkaḍe | mukha pasarūni gaḍe ||dhru.|| vāhātī tyā dhārā | ghyāre dohīṃcyā koṃparā ||2|| tukā mhaṇe hātīṃ ṭokā | adhika uṇeṃ nedī ekā ||3||

पळाले ते भ्याड । त्यांसि येथें जाला नाड ॥१॥ धीट घेती धणीवरी । शिंकीं उतरितो हरी ॥ध्रु.॥ आपुलिया मतीं । पडलीं विचारीं तीं रितीं ॥२॥ तुका लागे घ्यारे पायां । कैं पावाल या ठाया ॥३॥

paḷāle te bhyāḍa | tyāṃsi yetheṃ jālā nāḍa ||1|| dhīṭa ghetī dhaṇīvarī | śiṃkīṃ utarito harī ||dhru.|| āpuliyā matīṃ | paḍalīṃ vicārīṃ tīṃ ritīṃ ||2|| tukā lāge ghyāre pāyāṃ | kaiṃ pāvāla yā ṭhāyā ||3||

धालें मग पोट । केला गड्यांनी बोभाट ॥१॥ ये रे ये रे नारायणा । बोलों अबोलण्या खुणा ॥ध्रु.॥ खांद्यावरी भार । तीं शिणती बहु फार ॥२॥ तुकयाच्या दातारें । नेलीं सुखी केलीं पोरें ॥३॥

dhāleṃ maga poṭa | kelā gaḍyāṃnī bobhāṭa ||1|| ye re ye re nārāyaṇā | boloṃ abolaṇyā khuṇā ||dhru.|| khāṃdyāvarī bhāra | tīṃ śiṇatī bahu phāra ||2|| tukayācyā dātāreṃ | nelīṃ sukhī kelīṃ poreṃ ||3||

पाहाती गौळणी । तंव पालथी दुधाणी ॥१॥ म्हणती नंदाचिया पोरें । आजि चोरी केली खरें ॥ध्रु.॥ त्याविण हे नासी । नव्हे दुसरिया ऐसी ॥२॥ सवें तुका मेळा । त्याणें अगुणा आणिला ॥३॥

pāhātī gauḷaṇī | taṃva pālathī dudhāṇī ||1|| mhaṇatī naṃdāciyā poreṃ | āji corī kelī khareṃ ||dhru.|| tyāviṇa he nāsī | navhe dusariyā aisī ||2|| saveṃ tukā meḷā | tyāṇeṃ aguṇā āṇilā ||3||

आतां ऐसें करूं । दोघां धरूनियां मारूं ॥१॥ मग टाकिती हे खोडी । तोंडीं लागली ते गोडी ॥ध्रु.॥ कोंडूं घरामधीं । न बोलोनि जागों बुद्धी ॥२॥ बोलावितो देवा । तुका गडियांचा मेळावा ॥३॥

ātāṃ aiseṃ karūṃ | doghāṃ dharūniyāṃ mārūṃ ||1|| maga ṭākitī he khoḍī | toṃḍīṃ lāgalī te goḍī ||dhru.|| koṃḍūṃ gharāmadhīṃ | na boloni jāgoṃ buddhī ||2|| bolāvito devā | tukā gaḍiyāṃcā meḷāvā ||3||

गडी गेले रडी । कान्हो नेदीस तूं चढी ॥१॥ आम्ही न खेळों न खेळों । आला भाव तुझा कळों ॥ध्रु.॥ न साहावे भार । बहु लागतो उशीर ॥२॥ तुका आला रागें । येऊं नेदी मागें मागें ॥३॥

gaḍī gele raḍī | kānho nedīsa tūṃ caḍhī ||1|| āmhī na kheḷoṃ na kheḷoṃ | ālā bhāva tujhā kaḷoṃ ||dhru.|| na sāhāve bhāra | bahu lāgato uśīra ||2|| tukā ālā rāgeṃ | yeūṃ nedī māgeṃ māgeṃ ||3||

हाल - अभंग २

यमुनेतटीं मांडिला खेळ । म्हणे गोपाळ गडियांसि ॥१॥ हाल महाहाल मांडा । वाउगी सांडा मोकळी ॥ध्रु.॥ नांवें ठेवूनि वांटा गडी । न वजे रडी मग कोणी ॥२॥ तुका म्हणे कान्हो तिळतांदळ्या । जिंके तो करी आपुला खेळ्या ॥३॥

yamunetaṭīṃ māṃḍilā kheḷa | mhaṇe gopāḷa gaḍiyāṃsi ||1|| hāla mahāhāla māṃḍā | vāugī sāṃḍā mokaḷī ||dhru.|| nāṃveṃ ṭhevūni vāṃṭā gaḍī | na vaje raḍī maga koṇī ||2|| tukā mhaṇe kānho tiḷatāṃdaḷyā | jiṃke to karī āpulā kheḷyā ||3||

बळें डाईं न पडे हरी । बुद्धि करी शाहणा तो ॥१॥ मोकळें देवा खेळों द्यावें । सम भावें सांपडावया ॥ध्रु.॥ येतो जातो वेळोवेळां । न कळे कळा सांपडती ॥२॥ तुका म्हणे धरा ठायींच्या ठायीं । मिठी जीवीं पायीं घालुनियां ॥३॥ ॥२॥

baḷeṃ ḍāīṃ na paḍe harī | buddhi karī śāhaṇā to ||1|| mokaḷeṃ devā kheḷoṃ dyāveṃ | sama bhāveṃ sāṃpaḍāvayā ||dhru.|| yeto jāto veḷoveḷāṃ | na kaḷe kaḷā sāṃpaḍatī ||2|| tukā mhaṇe dharā ṭhāyīṃcyā ṭhāyīṃ | miṭhī jīvīṃ pāyīṃ ghāluniyāṃ ||3|| ||2||

सुतुतू - अभंग १

जीवशिवाच्या मांडूनि हाला । अहं सोहं दोन्ही भेडती भला ॥१॥ घाली हुतुतू फिरोनि पाही आपुणासि । पाही बळिया तो मागिला तुटी पुढिलासि ॥ध्रु.॥ खेळिया तो हाल सांभाळी । धुम घाली तो पडे पाताळीं ॥२॥ बळिया गांढ्या तो चि खेळे । दम पुरे तो वेळोवेळां खेळे ॥३॥ हातीं पडे तो चि ढांग । दम पुरे तो खेळिया चांग ॥४॥ मागें पुढें पाहे तो जिंके । हातीं पडे तो चि आधार फिके ॥५॥ आपल्या बळें खळे रे भाई । गडियाची सांडोनि सोई ॥६॥ तुका म्हणे मी खेळिया नव्हें । जिकडे पडें त्याचि सवें ॥७॥ ॥१॥

jīvaśivācyā māṃḍūni hālā | ahaṃ sohaṃ donhī bheḍatī bhalā ||1|| ghālī hututū phironi pāhī āpuṇāsi | pāhī baḷiyā to māgilā tuṭī puḍhilāsi ||dhru.|| kheḷiyā to hāla sāṃbhāḷī | dhuma ghālī to paḍe pātāḷīṃ ||2|| baḷiyā gāṃḍhyā to ci kheḷe | dama pure to veḷoveḷāṃ kheḷe ||3|| hātīṃ paḍe to ci ḍhāṃga | dama pure to kheḷiyā cāṃga ||4|| māgeṃ puḍheṃ pāhe to jiṃke | hātīṃ paḍe to ci ādhāra phike ||5|| āpalyā baḷeṃ khaḷe re bhāī | gaḍiyācī sāṃḍoni soī ||6|| tukā mhaṇe mī kheḷiyā navheṃ | jikaḍe paḍeṃ tyāci saveṃ ||7|| ||1||

अनंत ब्रम्हांडे उदरीं । हरि हा बाळक नंदा घरीं ॥१॥ नवल केव्हडें केव्हडें । न कळे कान्होबाचें कोडें ॥ध्रु.॥ पृथ्वी जेणें तृप्त केली । त्यासि यशोदा भोजन घाली ॥२॥ विश्वव्यापक कमळापती । त्यासि गौळणी कडिये घेती ॥३॥ तुका म्हणे नटधारी । भोग भोगून ब्रम्हचारी ॥४॥

anaṃta bramhāṃḍe udarīṃ | hari hā bāḷaka naṃdā gharīṃ ||1|| navala kevhaḍeṃ kevhaḍeṃ | na kaḷe kānhobāceṃ koḍeṃ ||dhru.|| pṛthvī jeṇeṃ tṛpta kelī | tyāsi yaśodā bhojana ghālī ||2|| viśvavyāpaka kamaḷāpatī | tyāsi gauḷaṇī kaḍiye ghetī ||3|| tukā mhaṇe naṭadhārī | bhoga bhogūna bramhacārī ||4||

कृष्ण गोकुळीं जन्मला । दुष्टां चळकांप सुटला ॥१॥ होतां कृष्णाचा अवतार । आनंद करिती घरोघर ॥ध्रु.॥ प्रेम नाम वाचें गाती । सदा आनंदें नाचती ॥२॥ तुका म्हणे हरती दोष । आनंदानें करिती घोष ॥३॥

kṛṣṇa gokuḷīṃ janmalā | duṣṭāṃ caḷakāṃpa suṭalā ||1|| hotāṃ kṛṣṇācā avatāra | ānaṃda karitī gharoghara ||dhru.|| prema nāma vāceṃ gātī | sadā ānaṃdeṃ nācatī ||2|| tukā mhaṇe haratī doṣa | ānaṃdāneṃ karitī ghoṣa ||3||

मेळउनि सकळ गोपाळ । कांहीं करिती विचार ॥१॥ चला जाऊं चोरूं लोणी । आजि घेऊं चंद्रधणी । वेळ लावियेला अझुणी । एकाकरितां गडे हो ॥ध्रु.॥ वाट काढिली गोविंदीं । मागें गोपाळांची मांदी ॥२॥ अवघा चि वावरे । कळों नेदी कोणा फिरे ॥३॥ घर पाहोनि एकांताचें । नवविधा नवनीताचें ॥४॥ रिघे आपण भीतरी । पुरवी माथुलियाच्या हरी ॥५॥ बोलों नेदी म्हणे स्थिर । खुणा दावी खा रे क्षीर ॥६॥

meḷauni sakaḷa gopāḷa | kāṃhīṃ karitī vicāra ||1|| calā jāūṃ corūṃ loṇī | āji gheūṃ caṃdradhaṇī | veḷa lāviyelā ajhuṇī | ekākaritāṃ gaḍe ho ||dhru.|| vāṭa kāḍhilī goviṃdīṃ | māgeṃ gopāḷāṃcī māṃdī ||2|| avaghā ci vāvare | kaḷoṃ nedī koṇā phire ||3|| ghara pāhoni ekāṃtāceṃ | navavidhā navanītāceṃ ||4|| righe āpaṇa bhītarī | puravī māthuliyācyā harī ||5|| boloṃ nedī mhaṇe sthira | khuṇā dāvī khā re kṣīra ||6||

धन्य त्या गौळणी इंद्राच्या पूजनीं । नैवेद्य हिरोनि खातो कृष्ण ॥१॥ अरे कृष्णा इंद्र अमर इच्छिती । कोण तयांप्रति येइल आतां ॥२॥ तुका म्हणे देव दाखवी विंदान । नैवेद्य खाऊन हासों लागे ॥३॥

dhanya tyā gauḷaṇī iṃdrācyā pūjanīṃ | naivedya hironi khāto kṛṣṇa ||1|| are kṛṣṇā iṃdra amara icchitī | koṇa tayāṃprati yeila ātāṃ ||2|| tukā mhaṇe deva dākhavī viṃdāna | naivedya khāūna hāsoṃ lāge ||3||

तुम्ही गोपी बाळा मज कैशा नेणा । इंद्र अमरराणा म्यां चि केला ॥१॥ इंद्र चंद्र सूर्य ब्रम्हा तिन्ही लोक । माझे सकळीक यम धर्म ॥ध्रु.॥ मजपासूनिया जाले जीव शिव । देवांचा ही देव मी च कृष्ण ॥२॥ तुका म्हणे त्यांसी बोले नारायण । व्यर्थ मी पाषाण जन्मा आलों ॥३॥

tumhī gopī bāḷā maja kaiśā neṇā | iṃdra amararāṇā myāṃ ci kelā ||1|| iṃdra caṃdra sūrya bramhā tinhī loka | mājhe sakaḷīka yama dharma ||dhru.|| majapāsūniyā jāle jīva śiva | devāṃcā hī deva mī ca kṛṣṇa ||2|| tukā mhaṇe tyāṃsī bole nārāyaṇa | vyartha mī pāṣāṇa janmā āloṃ ||3||

कां रे गमाविल्या गाई । आली वळती तुझी जाई । मागें जालें काई । एका तें का नेणसी ॥१॥ केलास फजित । मागें पुढें ही बहुत । लाज नाहीं नित्य । नित्य दंड पावतां ॥ध्रु.॥ वोला खोडा खळि गाढी । ऐसा कोण तये काढी । धांवेल का पाडी । तुझी आधीं वोढाळा ॥२॥ चाल धांवें । मी ही येतों तुजसवें । तुका म्हणे जंव । तेथें नाहीं पावली ॥३॥

kāṃ re gamāvilyā gāī | ālī vaḷatī tujhī jāī | māgeṃ jāleṃ kāī | ekā teṃ kā neṇasī ||1|| kelāsa phajita | māgeṃ puḍheṃ hī bahuta | lāja nāhīṃ nitya | nitya daṃḍa pāvatāṃ ||dhru.|| volā khoḍā khaḷi gāḍhī | aisā koṇa taye kāḍhī | dhāṃvela kā pāḍī | tujhī ādhīṃ voḍhāḷā ||2|| cāla dhāṃveṃ | mī hī yetoṃ tujasaveṃ | tukā mhaṇe jaṃva | tetheṃ nāhīṃ pāvalī ||3||

काय या संतांचे मानूं उपकार । मज निरंतर जागविती ॥१॥ काय देवा यांसि व्हावें उतराई । ठेवितां हा पायीं जीव थोडा ॥ध्रु.॥ सहज बोलणें हित उपदेश । करूनि सायास शिकविती ॥२॥ तुका म्हणे वत्स धेनुचिया चित्तीं । तैसें मज येती सांभाळित ॥३॥

kāya yā saṃtāṃce mānūṃ upakāra | maja niraṃtara jāgavitī ||1|| kāya devā yāṃsi vhāveṃ utarāī | ṭhevitāṃ hā pāyīṃ jīva thoḍā ||dhru.|| sahaja bolaṇeṃ hita upadeśa | karūni sāyāsa śikavitī ||2|| tukā mhaṇe vatsa dhenuciyā cittīṃ | taiseṃ maja yetī sāṃbhāḷita ||3||

कंठीं धरिला कृष्णमणी । अवघा जनीं प्रकाश ॥१॥ काला वांटूं एकमेकां । वैष्णवा निका संभ्रम ॥ध्रु.॥ वांकुलिया ब्रम्हादिकां । उत्तम लोकां दाखवूं ॥२॥ तुका म्हणे भूमंडळीं । आम्ही बळी वीर गाडे ॥३॥

kaṃṭhīṃ dharilā kṛṣṇamaṇī | avaghā janīṃ prakāśa ||1|| kālā vāṃṭūṃ ekamekāṃ | vaiṣṇavā nikā saṃbhrama ||dhru.|| vāṃkuliyā bramhādikāṃ | uttama lokāṃ dākhavūṃ ||2|| tukā mhaṇe bhūmaṃḍaḷīṃ | āmhī baḷī vīra gāḍe ||3||

कवळाचिया सुखें । परब्रम्ह जालें गोरखें । हात गोऊनि खाय मुखें । बोटासांदी लोणचें ॥१॥ कोण जाणे तेथें । कोण लाभ कां तें । ब्रम्हादिकां दुर्लभ ॥ध्रु.॥ घाली हमामा हुंबरी । पांवा वाजवी छंदें मोहरी । गोपाळांचे फेरी । हरि छंदें नाचतसे ॥२॥ काय नव्हतें त्या घरीं खावया । रिघे लोणी चोरावया । तुका म्हणे सवें तया । आम्ही ही सोंकलों ॥३॥

kavaḷāciyā sukheṃ | parabramha jāleṃ gorakheṃ | hāta goūni khāya mukheṃ | boṭāsāṃdī loṇaceṃ ||1|| koṇa jāṇe tetheṃ | koṇa lābha kāṃ teṃ | bramhādikāṃ durlabha ||dhru.|| ghālī hamāmā huṃbarī | pāṃvā vājavī chaṃdeṃ moharī | gopāḷāṃce pherī | hari chaṃdeṃ nācatase ||2|| kāya navhateṃ tyā gharīṃ khāvayā | righe loṇī corāvayā | tukā mhaṇe saveṃ tayā | āmhī hī soṃkaloṃ ||3||

कान्होबा आतां तुम्ही आम्ही च गडे । कोणाकडे जाऊं नेदूं ॥१॥ वाहीन तुझी भारशिदोरी । वळतीवरी येऊं नेदीं ॥ध्रु.॥ ढवळे गाईचें दूध काढूं । एकएकल्यां ठोंबे मारूं ॥२॥ तुका म्हणे टोकवूं त्यांला । जे तुझ्या बोला मानीत ना ॥३॥

kānhobā ātāṃ tumhī āmhī ca gaḍe | koṇākaḍe jāūṃ nedūṃ ||1|| vāhīna tujhī bhāraśidorī | vaḷatīvarī yeūṃ nedīṃ ||dhru.|| ḍhavaḷe gāīceṃ dūdha kāḍhūṃ | ekaekalyāṃ ṭhoṃbe mārūṃ ||2|| tukā mhaṇe ṭokavūṃ tyāṃlā | je tujhyā bolā mānīta nā ||3||

बहु काळीं बहु काळी । आम्ही देवाचीं गोवळीं ॥१॥ नाहीं विटों देत भात । जेऊं बेसवी सांगातें ॥ध्रु.॥ बहु काळें बहु काळें । माझें पांघरे कांबळें ॥२॥ तुका म्हणे नाहीं नाहीं । त्याचें आमचें सें कांहीं ॥३॥

bahu kāḷīṃ bahu kāḷī | āmhī devācīṃ govaḷīṃ ||1|| nāhīṃ viṭoṃ deta bhāta | jeūṃ besavī sāṃgāteṃ ||dhru.|| bahu kāḷeṃ bahu kāḷeṃ | mājheṃ pāṃghare kāṃbaḷeṃ ||2|| tukā mhaṇe nāhīṃ nāhīṃ | tyāceṃ āmaceṃ seṃ kāṃhīṃ ||3||

बहु बरा बहु बरा । यासांगातें मळि चारा ॥१॥ म्हणोनि जीवेंसाठीं । घेतली कान्होबाची पाठी ॥ध्रु.॥ बरवा बरवा दिसे । समागम याचा निमिषें ॥२॥ पुढती पुढती तुका । सोंकला सोंकवितो लोकां ॥३॥

bahu barā bahu barā | yāsāṃgāteṃ maḷi cārā ||1|| mhaṇoni jīveṃsāṭhīṃ | ghetalī kānhobācī pāṭhī ||dhru.|| baravā baravā dise | samāgama yācā nimiṣeṃ ||2|| puḍhatī puḍhatī tukā | soṃkalā soṃkavito lokāṃ ||3||

घेती पाण्यासी हुंबरी । त्यांचें समाधान करी ॥१॥ ऐशी गोपाळांची सवे । जाती तिकडे मागें धांवे ॥ध्रु.॥ स्थिरावली गंगा । पांगविली म्हणे उगा ॥२॥ मोहरी पांवा काठी । तुका म्हणे यांजसाठी ॥३॥

ghetī pāṇyāsī huṃbarī | tyāṃceṃ samādhāna karī ||1|| aiśī gopāḷāṃcī save | jātī tikaḍe māgeṃ dhāṃve ||dhru.|| sthirāvalī gaṃgā | pāṃgavilī mhaṇe ugā ||2|| moharī pāṃvā kāṭhī | tukā mhaṇe yāṃjasāṭhī ||3||

वळी गाई धांवे घरा । आमच्या करी येरझारा ॥१॥ नांव घेतां तो जवळी । बहु भला कान्हो बळी ॥ध्रु.॥ नेदी पडों उणें पुरें । म्हणे अवघें चि बरें ॥२॥ तुका म्हणे चित्ता । वाटे न व्हावा परता ॥३॥

vaḷī gāī dhāṃve gharā | āmacyā karī yerajhārā ||1|| nāṃva ghetāṃ to javaḷī | bahu bhalā kānho baḷī ||dhru.|| nedī paḍoṃ uṇeṃ pureṃ | mhaṇe avagheṃ ci bareṃ ||2|| tukā mhaṇe cittā | vāṭe na vhāvā paratā ||3||

म्हणती धालों धणीवरी । आतां न लगे शिदोरी । नये क्षणभरी । आतां यासि विसंबों ॥१॥ चाल चाल रे कान्होबा । खेळ मांडूं रानीं । बैसवूं गोठणीं । गाई जमा करूनि ॥ध्रु.॥ न लगे जावें घरा । चुकलिया येरझारा । सज्जन सोयरा । मायबाप तूं आम्हां ॥२॥ तुका म्हणे धालें पोट । आतां कशाचा बोभाट । पाहाणें ते वाट । मागें पुढें राहिली ॥३॥

mhaṇatī dhāloṃ dhaṇīvarī | ātāṃ na lage śidorī | naye kṣaṇabharī | ātāṃ yāsi visaṃboṃ ||1|| cāla cāla re kānhobā | kheḷa māṃḍūṃ rānīṃ | baisavūṃ goṭhaṇīṃ | gāī jamā karūni ||dhru.|| na lage jāveṃ gharā | cukaliyā yerajhārā | sajjana soyarā | māyabāpa tūṃ āmhāṃ ||2|| tukā mhaṇe dhāleṃ poṭa | ātāṃ kaśācā bobhāṭa | pāhāṇeṃ te vāṭa | māgeṃ puḍheṃ rāhilī ||3||

तुझिये संगति । जाली आमुची निश्चिति ॥१॥ नाहीं देखिलें तें मळे । भोग सुखाचे सोहळे ॥ध्रु.॥ घरीं ताकाचें सरोवर । येथें नवनीताचे पूर ॥२॥ तुका म्हणे आतां । आम्ही न वजों दवडितां ॥३॥

tujhiye saṃgati | jālī āmucī niściti ||1|| nāhīṃ dekhileṃ teṃ maḷe | bhoga sukhāce sohaḷe ||dhru.|| gharīṃ tākāceṃ sarovara | yetheṃ navanītāce pūra ||2|| tukā mhaṇe ātāṃ | āmhī na vajoṃ davaḍitāṃ ||3||

कामें पीडिलों माया । बहु मारी नाहीं दया ॥१॥ तुझ्या राहिलों आधारें । जालें अवघें चि बरें ॥ध्रु.॥ तुझे लागलों संगती । आतां येतों काकुळती ॥२॥ तुका म्हणे तुझ्या भिडा । कान्होबा हे गेली पीडा ॥३॥

kāmeṃ pīḍiloṃ māyā | bahu mārī nāhīṃ dayā ||1|| tujhyā rāhiloṃ ādhāreṃ | jāleṃ avagheṃ ci bareṃ ||dhru.|| tujhe lāgaloṃ saṃgatī | ātāṃ yetoṃ kākuḷatī ||2|| tukā mhaṇe tujhyā bhiḍā | kānhobā he gelī pīḍā ||3||

टिपरी - अभंग ७

खेळ मांडियेला वाळवंटीं घाई । नाचती वैष्णव भाई रे । क्रोध अभिमान केला पावटणी । एक एका लागतील पायीं रे ॥१॥ नाचती आनंदकल्लोळीं । पवित्र गाणें नामावळी । कळिकाळावरि घातलीसे कास । एक एकाहुनी बळी रे ॥ध्रु.॥ गोपीचंदनउटी तुळसीच्या माळा । हार मिरवती गळां । टाळ मृदंग घाई पुष्पवरुषाव । अनुपम्य सुखसोंहळा रे ॥२॥ लुब्धलीं नादीं लागली समाधी । मूढ जन नर नारी लोकां । पंडित ज्ञानी योगी महानुभाव । एकचि सद्धिसाधकां रे ॥३॥ वर्णाभिमान विसरली याति । एकएकां लोटांगणीं जाती । निर्मळ चित्तें जालीं नवनीतें । पाषाणा पाझर सुटती रे ॥४॥ होतो जयजयकार गर्जत अंबर । मातले हे वैष्णव वीर रे । तुका म्हणे सोपी केली पायवाट । उतरावया भवसागर रे ॥५॥

kheḷa māṃḍiyelā vāḷavaṃṭīṃ ghāī | nācatī vaiṣṇava bhāī re | krodha abhimāna kelā pāvaṭaṇī | eka ekā lāgatīla pāyīṃ re ||1|| nācatī ānaṃdakalloḷīṃ | pavitra gāṇeṃ nāmāvaḷī | kaḷikāḷāvari ghātalīse kāsa | eka ekāhunī baḷī re ||dhru.|| gopīcaṃdanauṭī tuḷasīcyā māḷā | hāra miravatī gaḷāṃ | ṭāḷa mṛdaṃga ghāī puṣpavaruṣāva | anupamya sukhasoṃhaḷā re ||2|| lubdhalīṃ nādīṃ lāgalī samādhī | mūḍha jana nara nārī lokāṃ | paṃḍita jñānī yogī mahānubhāva | ekaci saddhisādhakāṃ re ||3|| varṇābhimāna visaralī yāti | ekaekāṃ loṭāṃgaṇīṃ jātī | nirmaḷa citteṃ jālīṃ navanīteṃ | pāṣāṇā pājhara suṭatī re ||4|| hoto jayajayakāra garjata aṃbara | mātale he vaiṣṇava vīra re | tukā mhaṇe sopī kelī pāyavāṭa | utarāvayā bhavasāgara re ||5||

एके घाई खेळतां न पडसी डाई । दुचाळ्याने ठकसील भाई रे । त्रिगुणांचे फेरी थोर कष्टी होसी । या चौघांसी तरी धरीं सोई रे ॥१॥ खेळ खेळोनियां निराळा चि राही । सांडी या विषयाची घाई रे । तेणें चि खेळें बसवंत होसी । ऐसें सत्य जाणें माझ्या भाई रे ॥ध्रु.॥ सिंपियाचा पोर एक खेळिया नामा । तेणें विठ्ठल बसवंत केला रे । आपुल्या सवंगडिया सिकवूनि घाई । तेणें सतत फड जागविला रे । एक घाई खेळतां तो न चुके चि कोठें । तया संत जन मानवले रे ॥२॥ ज्ञानदेव मुक्ताबाई वटेश्वर चांगा । सोपान आनंदें खेळती रे । कान्हो गोवारी त्यांनीं बसवंत केला । आपण भोंवतीं नाचती रे । सकळिकां मिळोनि एकी च घाई । त्याच्या ब्रम्हादिक लागती पायीं रे ॥३॥ रामा बसवंत कबिर खेळिया । जोडा बरवा मिळाला रे । पांचा सवंगडियां एकचि घाई । तेथें नाद बरवा उमटला रे । ब्रम्हादिक सुरवर मिळोनियां त्यांनीं । तो ही खेळ निवडिला रे ॥४॥ ब्राम्हणाचा पोर खेळिया एक भला । तेणें जन खेळकर केला रे । जनार्दन बसवंत करूनियां । तेणें वैष्णवांचा मेळ मेळविला रे । एक चि घाई खेळतां खेळतो । आपणचि बसवंत जाला रे ॥५॥ आणीक खेळिये होउनियां गेले । वर्णावया वाचा मज नाहीं रे । तुका म्हणे गडे हो हुशारूनि खेळा । पुढिलांची धरूनियां सोई रे । एक चि घाई खेळतां जो चुकला । तो पडेल संसारडाई रे ॥६॥

eke ghāī kheḷatāṃ na paḍasī ḍāī | ducāḷyāne ṭhakasīla bhāī re | triguṇāṃce pherī thora kaṣṭī hosī | yā caughāṃsī tarī dharīṃ soī re ||1|| kheḷa kheḷoniyāṃ nirāḷā ci rāhī | sāṃḍī yā viṣayācī ghāī re | teṇeṃ ci kheḷeṃ basavaṃta hosī | aiseṃ satya jāṇeṃ mājhyā bhāī re ||dhru.|| siṃpiyācā pora eka kheḷiyā nāmā | teṇeṃ viṭhṭhala basavaṃta kelā re | āpulyā savaṃgaḍiyā sikavūni ghāī | teṇeṃ satata phaḍa jāgavilā re | eka ghāī kheḷatāṃ to na cuke ci koṭheṃ | tayā saṃta jana mānavale re ||2|| jñānadeva muktābāī vaṭeśvara cāṃgā | sopāna ānaṃdeṃ kheḷatī re | kānho govārī tyāṃnīṃ basavaṃta kelā | āpaṇa bhoṃvatīṃ nācatī re | sakaḷikāṃ miḷoni ekī ca ghāī | tyācyā bramhādika lāgatī pāyīṃ re ||3|| rāmā basavaṃta kabira kheḷiyā | joḍā baravā miḷālā re | pāṃcā savaṃgaḍiyāṃ ekaci ghāī | tetheṃ nāda baravā umaṭalā re | bramhādika suravara miḷoniyāṃ tyāṃnīṃ | to hī kheḷa nivaḍilā re ||4|| brāmhaṇācā pora kheḷiyā eka bhalā | teṇeṃ jana kheḷakara kelā re | janārdana basavaṃta karūniyāṃ | teṇeṃ vaiṣṇavāṃcā meḷa meḷavilā re | eka ci ghāī kheḷatāṃ kheḷato | āpaṇaci basavaṃta jālā re ||5|| āṇīka kheḷiye houniyāṃ gele | varṇāvayā vācā maja nāhīṃ re | tukā mhaṇe gaḍe ho huśārūni kheḷā | puḍhilāṃcī dharūniyāṃ soī re | eka ci ghāī kheḷatāṃ jo cukalā | to paḍela saṃsāraḍāī re ||6||

बाराही सोळा गडियांचा मेळा । सतरावा बसवंत खेळिया रे । जतिस पद राखों जेणें टिपरिया घाई । अनुहातें वायें मांदळा रे ॥१॥ नाचत पंढरिये जाऊं रे खेळिया । विठ्ठल रखुमाई पाहूं रे ॥ध्रु.॥ सा चहूं वेगळा अठराही निराळा । गाऊं वाजवूं एक चाळा रे । विसरती पक्षी चारा घेणें पाणी । तारुण्य देहभाव बाळा रे ॥२॥ आनंद तेथिचा मुकियासि वाचा । बहिरे ऐकती कानीं रे । आंधळ्यासि डोळे पांगळांसि पाय । तुका म्हणे वृद्ध होती तारुण्यें रे ॥३॥

bārāhī soḷā gaḍiyāṃcā meḷā | satarāvā basavaṃta kheḷiyā re | jatisa pada rākhoṃ jeṇeṃ ṭipariyā ghāī | anuhāteṃ vāyeṃ māṃdaḷā re ||1|| nācata paṃḍhariye jāūṃ re kheḷiyā | viṭhṭhala rakhumāī pāhūṃ re ||dhru.|| sā cahūṃ vegaḷā aṭharāhī nirāḷā | gāūṃ vājavūṃ eka cāḷā re | visaratī pakṣī cārā gheṇeṃ pāṇī | tāruṇya dehabhāva bāḷā re ||2|| ānaṃda tethicā mukiyāsi vācā | bahire aikatī kānīṃ re | āṃdhaḷyāsi ḍoḷe pāṃgaḷāṃsi pāya | tukā mhaṇe vṛddha hotī tāruṇyeṃ re ||3||

दोन्ही टिपरीं एक चि नाद । सगुण निर्गुण नाहीं भेद रे । कुसरी अंगें मोडितील परी । मेळविति एका छंदें रे ॥१॥ कांहींच न वजे वांयां रे । खेळिया एक चि बसवंत अवघियां रे । सम विषम तेथें होऊं च नेदी । जाणऊनि आगळिया रे ॥ध्रु.॥ संत महंत सद्धि खेळतील घाई । ते च सांभाळी माझ्या भाई रे । हात राखोन हाणिती टिपर्‍या । टिपरें मिळोनि जाय त्याची सोई रे ॥२॥ विताळाचें अवघें जाईल वांयां । काय ते शृंगारूनि काया रे । निवडूनि बाहेर काढिती निराळा । जो न मिळे संताचिया घाई रे ॥३॥ प्रकाराचें काज नाहीं सोडीं लाज । निःशंक होउनियां खेळें रे । नेणतीं नेणतीं च एकें पावलीं मान । विठ्ठल नामाचिया बळें रे ॥४॥ रोमांच गुढिया डोलविती अंगें । भावबळें खेळविती सोंगें रे। तुका म्हणे कंठ सद्गदित दाटे । या विठोबाच्या अंगसंगें रे ॥५॥

donhī ṭiparīṃ eka ci nāda | saguṇa nirguṇa nāhīṃ bheda re | kusarī aṃgeṃ moḍitīla parī | meḷaviti ekā chaṃdeṃ re ||1|| kāṃhīṃca na vaje vāṃyāṃ re | kheḷiyā eka ci basavaṃta avaghiyāṃ re | sama viṣama tetheṃ hoūṃ ca nedī | jāṇaūni āgaḷiyā re ||dhru.|| saṃta mahaṃta saddhi kheḷatīla ghāī | te ca sāṃbhāḷī mājhyā bhāī re | hāta rākhona hāṇitī ṭiparyā | ṭipareṃ miḷoni jāya tyācī soī re ||2|| vitāḷāceṃ avagheṃ jāīla vāṃyāṃ | kāya te śṛṃgārūni kāyā re | nivaḍūni bāhera kāḍhitī nirāḷā | jo na miḷe saṃtāciyā ghāī re ||3|| prakārāceṃ kāja nāhīṃ soḍīṃ lāja | niḥśaṃka houniyāṃ kheḷeṃ re | neṇatīṃ neṇatīṃ ca ekeṃ pāvalīṃ māna | viṭhṭhala nāmāciyā baḷeṃ re ||4|| romāṃca guḍhiyā ḍolavitī aṃgeṃ | bhāvabaḷeṃ kheḷavitī soṃgeṃ re| tukā mhaṇe kaṃṭha sadgadita dāṭe | yā viṭhobācyā aṃgasaṃgeṃ re ||5||

या रे गडे हो धरूं घाई जाणतां ही नेणतां । नाम गाऊं टाळी वाहूं आपुलिया हिता ॥१॥ फावलें तें घ्यारे आतां प्रेमदाता पांडुरंग । आजि सोनियाचा दिवस सोनियाचा वोडवला रंग ॥ध्रु.॥ हिंडती रानोरान भुजंगांत कांट्यावन । सुख तयांहून आम्हां गातां नाचतां रे ॥२॥ तुका म्हणे ब्रम्हादिकां सांवळें दुर्लभ सुखा । आजि येथें आलें फुका नाम मुखा कीर्तनीं ॥३॥

yā re gaḍe ho dharūṃ ghāī jāṇatāṃ hī neṇatāṃ | nāma gāūṃ ṭāḷī vāhūṃ āpuliyā hitā ||1|| phāvaleṃ teṃ ghyāre ātāṃ premadātā pāṃḍuraṃga | āji soniyācā divasa soniyācā voḍavalā raṃga ||dhru.|| hiṃḍatī rānorāna bhujaṃgāṃta kāṃṭyāvana | sukha tayāṃhūna āmhāṃ gātāṃ nācatāṃ re ||2|| tukā mhaṇe bramhādikāṃ sāṃvaḷeṃ durlabha sukhā | āji yetheṃ āleṃ phukā nāma mukhā kīrtanīṃ ||3||

भीमातीरीं एक वसलें नगर । त्याचें नांव पंढरपुर रे । तेथील मोकासी चार भुजा त्यासी । बाइला सोळा हजार रे ॥१॥ नाचत जाऊं त्याच्या गांवा रे खेळिया । सुख देईल विसावा रे । पुढें गेले ते निधाई जाले । वाणितील त्याची सीमा रे ॥ध्रु.॥ बळियां आगळा पाळी लोकपाळां । रीघ नाहीं कळिकाळा रे । पुंडलीक पाटील केली कुळवाडी । तो जाला भवदुःखा वेगळा रे ॥२॥ संतसज्जनीं मांडिलीं दुकाने । जया जें पाहिजे तें आहे रे । भुक्तिमुक्ति फुका च साठीं । कोणी तयाकडे न पाहे रे ॥३॥ दोन्हीच हाट भरले घनदाट । अपार मिळाले वारकरी रे । न वजों म्हणती आम्ही वैकुंठा । जिहीं देखिली पंढरी रे ॥४॥ बहुत दिस होती मज आस । आजि घडलें सायासीं रे । तुका म्हणे होय तुमचेनी पुण्यें । भेटी तया पायांसी रे ॥५॥

bhīmātīrīṃ eka vasaleṃ nagara | tyāceṃ nāṃva paṃḍharapura re | tethīla mokāsī cāra bhujā tyāsī | bāilā soḷā hajāra re ||1|| nācata jāūṃ tyācyā gāṃvā re kheḷiyā | sukha deīla visāvā re | puḍheṃ gele te nidhāī jāle | vāṇitīla tyācī sīmā re ||dhru.|| baḷiyāṃ āgaḷā pāḷī lokapāḷāṃ | rīgha nāhīṃ kaḷikāḷā re | puṃḍalīka pāṭīla kelī kuḷavāḍī | to jālā bhavaduḥkhā vegaḷā re ||2|| saṃtasajjanīṃ māṃḍilīṃ dukāne | jayā jeṃ pāhije teṃ āhe re | bhuktimukti phukā ca sāṭhīṃ | koṇī tayākaḍe na pāhe re ||3|| donhīca hāṭa bharale ghanadāṭa | apāra miḷāle vārakarī re | na vajoṃ mhaṇatī āmhī vaikuṃṭhā | jihīṃ dekhilī paṃḍharī re ||4|| bahuta disa hotī maja āsa | āji ghaḍaleṃ sāyāsīṃ re | tukā mhaṇe hoya tumacenī puṇyeṃ | bheṭī tayā pāyāṃsī re ||5||

पंढरी चोहटा मांडियेला खेळ । वैष्णव मिळोनि सकळ रे । टाळ टिपरी मांदळे एक नाद रे । जाला बसवंत देवकीचा बाळ रे ॥१॥ चला तें कवतुक भाई रे । पाहों डोळां कामीं गुंतलेति काई रे । भाग्यवंत कोणी गेले सांगाति । ऐसें सुख त्रिभुवनीं नाहीं रे ॥ध्रु.॥ आनंदाचे वाद सुखाचे संवाद । एक एका दाखविती छंद रे । साही अठरा चारी घालुनियां घाई । नाचती फेरी टाळशुद्ध रे ॥२॥ भक्ताचीं भूषणें मुद्रा आभरणें । शोभती चंदनाच्या उट्या रे । सत्व सुंदर कास घालूनि कुसरी । गर्जती नाम बोभाटीं रे ॥३॥ हरि हर ब्रम्हा तीर्थासहित भीमा । देव कोटी तेहतीस रे । विस्मित होऊनि ठाकले सकळ जन । अमरावती केली ओस रे ॥४॥ वाणितील थोरी वैकुंठिचीं परी । न पवे पंढरीची सरी रे । तुकयाचा दास म्हणे नका आळस करूं । सांगतों नरनारींस रे ॥५॥ ॥७॥

paṃḍharī cohaṭā māṃḍiyelā kheḷa | vaiṣṇava miḷoni sakaḷa re | ṭāḷa ṭiparī māṃdaḷe eka nāda re | jālā basavaṃta devakīcā bāḷa re ||1|| calā teṃ kavatuka bhāī re | pāhoṃ ḍoḷāṃ kāmīṃ guṃtaleti kāī re | bhāgyavaṃta koṇī gele sāṃgāti | aiseṃ sukha tribhuvanīṃ nāhīṃ re ||dhru.|| ānaṃdāce vāda sukhāce saṃvāda | eka ekā dākhavitī chaṃda re | sāhī aṭharā cārī ghāluniyāṃ ghāī | nācatī pherī ṭāḷaśuddha re ||2|| bhaktācīṃ bhūṣaṇeṃ mudrā ābharaṇeṃ | śobhatī caṃdanācyā uṭyā re | satva suṃdara kāsa ghālūni kusarī | garjatī nāma bobhāṭīṃ re ||3|| hari hara bramhā tīrthāsahita bhīmā | deva koṭī tehatīsa re | vismita hoūni ṭhākale sakaḷa jana | amarāvatī kelī osa re ||4|| vāṇitīla thorī vaikuṃṭhicīṃ parī | na pave paṃḍharīcī sarī re | tukayācā dāsa mhaṇe nakā āḷasa karūṃ | sāṃgatoṃ naranārīṃsa re ||5|| ||7||

ब्रम्हादिकां न कळे खोळ । ते हे आकळ धरिली ॥१॥ मोहरी पांवा वाहे काठी । धांवे पाठीं गाईचे ॥ध्रु.॥ उच्छिष्ट न लभे देवा । तें हें सदैवां गोवळ्या ॥२॥ तुका म्हणे जोड जाली । ते हे माउली आमुची ॥३॥

bramhādikāṃ na kaḷe khoḷa | te he ākaḷa dharilī ||1|| moharī pāṃvā vāhe kāṭhī | dhāṃve pāṭhīṃ gāīce ||dhru.|| ucchiṣṭa na labhe devā | teṃ heṃ sadaivāṃ govaḷyā ||2|| tukā mhaṇe joḍa jālī | te he māulī āmucī ||3||

कान्होबा तूं आलगट । नाहीं लाज बहु धीट । पाहिलें वाईट । बोलोनियां खोटें ॥१॥ परि तूं न संडिसी खोडी । करिसी केली घडीघडी । पाडिसी रोकडी । तुटी माये आम्हांसी ॥ध्रु.॥ तूं ठायींचा गोवळ । अविचारी अनर्गळ । चोरटा शिंदळ । ऐसा पिटूं डांगोरा ॥२॥ जरी तुझी आई । आम्ही घालूं सर्वा ठायीं । तुका म्हणे तें ही । तुज वाटे भूषण ॥३॥

kānhobā tūṃ ālagaṭa | nāhīṃ lāja bahu dhīṭa | pāhileṃ vāīṭa | boloniyāṃ khoṭeṃ ||1|| pari tūṃ na saṃḍisī khoḍī | karisī kelī ghaḍīghaḍī | pāḍisī rokaḍī | tuṭī māye āmhāṃsī ||dhru.|| tūṃ ṭhāyīṃcā govaḷa | avicārī anargaḷa | coraṭā śiṃdaḷa | aisā piṭūṃ ḍāṃgorā ||2|| jarī tujhī āī | āmhī ghālūṃ sarvā ṭhāyīṃ | tukā mhaṇe teṃ hī | tuja vāṭe bhūṣaṇa ||3||

भोजनाच्या काळीं । कान्हो मांडियेली आळी । काला करी वनमाळी । अन्न एकवटा । देई निवडुनी । माते म्हणतो जननी । हात पिटूनि मेदिनी । वरि अंग घाली ॥१॥ कैसा आळ घेसी । नव्हे तें चि करविसी । घेई दुसरें तयेसी । वारी म्हणे नको ॥ध्रु.॥ आतां काय करूं । नये यासि हाणूं मारूं । नव्हे बुझावितां स्थिरू । कांहीं करिना हा । तोंचिं केलें एके ठायीं । आतां निवडूनि खाई । आम्हा जाचितोसि काई । हरिसि म्हणे माता ॥२॥ त्याचें तयाकुन । करवितां तुटे भान । तंव जालें समाधान । उठोनियां बैसे । माते बरें जाणविलें । अंग चोरूनि आपुलें । तोडियलें एका बोलें । कैसें सुखदुःख ॥३॥ ताट पालवें झाकिलें । होतें तैसें तेथें केलें । भिन्नाभिन्न निवडिलें । अन्नें वेगळालीं । विस्मित जननी । भाव देखोनियां मनीं । म्हणे नाहीं ऐसा कोणी । तुज सारिखा रे ॥४॥ हरुषली माये । सुख अंगीं न समाये । कवळूनि बाहे देती आलिंगन । आनंद भोजनीं । तेथें फिटलीसे धणी । तुका म्हणे कोणी । सांडा शेष मज ॥५॥

bhojanācyā kāḷīṃ | kānho māṃḍiyelī āḷī | kālā karī vanamāḷī | anna ekavaṭā | deī nivaḍunī | māte mhaṇato jananī | hāta piṭūni medinī | vari aṃga ghālī ||1|| kaisā āḷa ghesī | navhe teṃ ci karavisī | gheī dusareṃ tayesī | vārī mhaṇe nako ||dhru.|| ātāṃ kāya karūṃ | naye yāsi hāṇūṃ mārūṃ | navhe bujhāvitāṃ sthirū | kāṃhīṃ karinā hā | toṃciṃ keleṃ eke ṭhāyīṃ | ātāṃ nivaḍūni khāī | āmhā jācitosi kāī | harisi mhaṇe mātā ||2|| tyāceṃ tayākuna | karavitāṃ tuṭe bhāna | taṃva jāleṃ samādhāna | uṭhoniyāṃ baise | māte bareṃ jāṇavileṃ | aṃga corūni āpuleṃ | toḍiyaleṃ ekā boleṃ | kaiseṃ sukhaduḥkha ||3|| tāṭa pālaveṃ jhākileṃ | hoteṃ taiseṃ tetheṃ keleṃ | bhinnābhinna nivaḍileṃ | anneṃ vegaḷālīṃ | vismita jananī | bhāva dekhoniyāṃ manīṃ | mhaṇe nāhīṃ aisā koṇī | tuja sārikhā re ||4|| haruṣalī māye | sukha aṃgīṃ na samāye | kavaḷūni bāhe detī āliṃgana | ānaṃda bhojanīṃ | tetheṃ phiṭalīse dhaṇī | tukā mhaṇe koṇī | sāṃḍā śeṣa maja ||5||

चला वळूं गाई । बैसों जेऊं एके ठायीं ॥१॥ बहु केली वणवण । पायपिटी जाला सिण ॥ध्रु.॥ खांदीं भार पोटीं भुक । काय खेळायाचें सुख ॥२॥ तुका म्हणे धांवे । मग अवघें बरवें ॥३॥

calā vaḷūṃ gāī | baisoṃ jeūṃ eke ṭhāyīṃ ||1|| bahu kelī vaṇavaṇa | pāyapiṭī jālā siṇa ||dhru.|| khāṃdīṃ bhāra poṭīṃ bhuka | kāya kheḷāyāceṃ sukha ||2|| tukā mhaṇe dhāṃve | maga avagheṃ baraveṃ ||3||

नेणों वेळा काळ । धालों तुझ्यानें सकळ ॥१॥ नाहीं नाहीं रे कान्होबा भय आम्हापाशीं । वळूनि पुरविसी गाई पोटा खावया ॥ध्रु.॥ तुजपाशीं भये । हें तों बोलों परी नये ॥२॥ तुका म्हणे बोल । आम्हा अनुभवें फोल ॥३॥

neṇoṃ veḷā kāḷa | dhāloṃ tujhyāneṃ sakaḷa ||1|| nāhīṃ nāhīṃ re kānhobā bhaya āmhāpāśīṃ | vaḷūni puravisī gāī poṭā khāvayā ||dhru.|| tujapāśīṃ bhaye | heṃ toṃ boloṃ parī naye ||2|| tukā mhaṇe bola | āmhā anubhaveṃ phola ||3||

विटूदांडू - अभंग १

माग विटूदांडू । आणीक कांही खेळ मांडूं ॥१॥ बहु अंगा आले डाव । स्थिर नाहीं कोठें पाव ॥ध्रु.॥ कोली हाणे टोला । झेली तेणें तो गोविला ॥२॥ एकमेकां हाका मारी । सेल जाळी एक धरी ॥३॥ राजी आलें नांव । फेरा न चुकेचि धांव ॥४॥ पुढें एक पाटी । एक एकें दोघां आटी ॥५॥ एका सोस पोटीं । एक धांवे हात पिटी ॥६॥ तुका म्हणे आतां । खेळ मोडावा परता ॥७॥ ॥१॥

māga viṭūdāṃḍū | āṇīka kāṃhī kheḷa māṃḍūṃ ||1|| bahu aṃgā āle ḍāva | sthira nāhīṃ koṭheṃ pāva ||dhru.|| kolī hāṇe ṭolā | jhelī teṇeṃ to govilā ||2|| ekamekāṃ hākā mārī | sela jāḷī eka dharī ||3|| rājī āleṃ nāṃva | pherā na cukeci dhāṃva ||4|| puḍheṃ eka pāṭī | eka ekeṃ doghāṃ āṭī ||5|| ekā sosa poṭīṃ | eka dhāṃve hāta piṭī ||6|| tukā mhaṇe ātāṃ | kheḷa moḍāvā paratā ||7|| ||1||

पाहातां गोवळी । खाय त्यांची उष्टावळी ॥१॥ करिती नामाचें चिंतन । गडी कान्होबाचें ध्यान ॥ध्रु.॥ आली द्यावी डाई । धांवे वळत्या मागें गाई ॥२॥ एके ठायीं काला । तुका म्हणे भाविकाला ॥३॥

pāhātāṃ govaḷī | khāya tyāṃcī uṣṭāvaḷī ||1|| karitī nāmāceṃ ciṃtana | gaḍī kānhobāceṃ dhyāna ||dhru.|| ālī dyāvī ḍāī | dhāṃve vaḷatyā māgeṃ gāī ||2|| eke ṭhāyīṃ kālā | tukā mhaṇe bhāvikālā ||3||

पैल आली आगी कान्हो काय रे करावें । न कळे तें कैसें आजि वांचों आम्ही जीवें ॥१॥ धांव रे हरी सांपडलों संधी । वोणव्याचे मधीं बुद्धि कांहीं करावी ॥ध्रु.॥ अवचितां जाळ येतां देखियेला वरी । परतोनि पाहतां आधीं होतों पाठमोरी ॥२॥ सभोंवता फेर रीग न पुरे पळतां । तुका म्हणे जाणसी तें करावें अनंता ॥३॥

paila ālī āgī kānho kāya re karāveṃ | na kaḷe teṃ kaiseṃ āji vāṃcoṃ āmhī jīveṃ ||1|| dhāṃva re harī sāṃpaḍaloṃ saṃdhī | voṇavyāce madhīṃ buddhi kāṃhīṃ karāvī ||dhru.|| avacitāṃ jāḷa yetāṃ dekhiyelā varī | paratoni pāhatāṃ ādhīṃ hotoṃ pāṭhamorī ||2|| sabhoṃvatā phera rīga na pure paḷatāṃ | tukā mhaṇe jāṇasī teṃ karāveṃ anaṃtā ||3||

भिऊं नका बोले झाकुनियां राहा डोळे । चालवील देव धाक नाहीं येणें वेळे ॥१॥ बाप रे हा देवांचा ही देव कळों । नेदी माव काय करी करवी ते ॥ध्रु.॥ पसरूनि मुख विश्वरूप खाय जाळ । सारूनियां संधी अवघे पाहाती गोपाळ ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही मागें भ्यालों वांयांविण । कळों आलें आतां या सांगातें नाहीं शिण ॥३॥

bhiūṃ nakā bole jhākuniyāṃ rāhā ḍoḷe | cālavīla deva dhāka nāhīṃ yeṇeṃ veḷe ||1|| bāpa re hā devāṃcā hī deva kaḷoṃ | nedī māva kāya karī karavī te ||dhru.|| pasarūni mukha viśvarūpa khāya jāḷa | sārūniyāṃ saṃdhī avaghe pāhātī gopāḷa ||2|| tukā mhaṇe āmhī māgeṃ bhyāloṃ vāṃyāṃviṇa | kaḷoṃ āleṃ ātāṃ yā sāṃgāteṃ nāhīṃ śiṇa ||3||

नेणती तयांसि साच भाव दावी हरी । लाज नाहीं नाचे पांवा वाजवी मोहरी ॥१॥ चला रे याच्या पायां लागों आतां । राखिलें जळतां महा आगीपासूनि ॥ध्रु.॥ कैसी रे कान्होबा एवढी गिळियेली आगी । न देखों पोळला तुज तोंडीं कोठें अंगी ॥२॥ तुका म्हणे तुम्ही कां रे करितां नवल । आमची सिदोरी खातो त्याचें आलें बळ ॥३॥

neṇatī tayāṃsi sāca bhāva dāvī harī | lāja nāhīṃ nāce pāṃvā vājavī moharī ||1|| calā re yācyā pāyāṃ lāgoṃ ātāṃ | rākhileṃ jaḷatāṃ mahā āgīpāsūni ||dhru.|| kaisī re kānhobā evaḍhī giḷiyelī āgī | na dekhoṃ poḷalā tuja toṃḍīṃ koṭheṃ aṃgī ||2|| tukā mhaṇe tumhī kāṃ re karitāṃ navala | āmacī sidorī khāto tyāceṃ āleṃ baḷa ||3||

त्यांनीं धणीवरी संग केला हरीसवें । देऊनि आपुलें तो चि देईल तें खावें ॥१॥ न ठेवी आभार प्रेमाचा भुकेला । बहु दिवस संग हा चि निर्धार त्याला ॥ध्रु.॥ कान्होबा तू जेवीं घासोघासीं म्हणती । आरुष गोपाळें त्यांची बहु देवा प्रीती ॥२॥ तुका म्हणे आतां जाऊं आपुलिया घरा । तोय वांचविलें ऐसें सांगों रे दातारा ॥३॥

tyāṃnīṃ dhaṇīvarī saṃga kelā harīsaveṃ | deūni āpuleṃ to ci deīla teṃ khāveṃ ||1|| na ṭhevī ābhāra premācā bhukelā | bahu divasa saṃga hā ci nirdhāra tyālā ||dhru.|| kānhobā tū jevīṃ ghāsoghāsīṃ mhaṇatī | āruṣa gopāḷeṃ tyāṃcī bahu devā prītī ||2|| tukā mhaṇe ātāṃ jāūṃ āpuliyā gharā | toya vāṃcavileṃ aiseṃ sāṃgoṃ re dātārā ||3||

घ्या रे भोंकरें भाकरी । दहींभाताची सिदोरी । ताक सांडीं दुरी । असेल तें तयापें ॥१॥ येथें द्यावें तैसें घ्यावे । थोडें परी निरें व्हावें । सांगतों हे ठावें । असों द्या रे सकळां ॥ध्रु.॥ माझें आहे तैसें पाहे । नाहीं तरी घरा जाये । चोरोनियां माये । नवनीत आणावें ॥२॥ तुका म्हणे घरीं । माझें कोणी नाहीं हरी । नका करूं दुरी । मज पायां वेगळें ॥३॥

ghyā re bhoṃkareṃ bhākarī | dahīṃbhātācī sidorī | tāka sāṃḍīṃ durī | asela teṃ tayāpeṃ ||1|| yetheṃ dyāveṃ taiseṃ ghyāve | thoḍeṃ parī nireṃ vhāveṃ | sāṃgatoṃ he ṭhāveṃ | asoṃ dyā re sakaḷāṃ ||dhru.|| mājheṃ āhe taiseṃ pāhe | nāhīṃ tarī gharā jāye | coroniyāṃ māye | navanīta āṇāveṃ ||2|| tukā mhaṇe gharīṃ | mājheṃ koṇī nāhīṃ harī | nakā karūṃ durī | maja pāyāṃ vegaḷeṃ ||3||

काल्याचिये आसे । देव जळीं जाले मासे । पुसोनियां हांसे । टिरीसांगातें हात ॥१॥ लाजे त्यासि वांटा नाहीं । जाणे अंतरीचें तें ही । दीन होतां कांहीं । होऊं नेदी वेगळें ॥ध्रु.॥ उपाय अपाय यापुढें । खोटे निवडितां कुडे । जोडुनियां पुढें । हात उभे नुपेक्षी ॥२॥ तें घ्या रे सावकाशें । जया फावेल तो तैसें । तुका म्हणे रसें । प्रेमाचिया आनंदें ॥३॥

kālyāciye āse | deva jaḷīṃ jāle māse | pusoniyāṃ hāṃse | ṭirīsāṃgāteṃ hāta ||1|| lāje tyāsi vāṃṭā nāhīṃ | jāṇe aṃtarīceṃ teṃ hī | dīna hotāṃ kāṃhīṃ | hoūṃ nedī vegaḷeṃ ||dhru.|| upāya apāya yāpuḍheṃ | khoṭe nivaḍitāṃ kuḍe | joḍuniyāṃ puḍheṃ | hāta ubhe nupekṣī ||2|| teṃ ghyā re sāvakāśeṃ | jayā phāvela to taiseṃ | tukā mhaṇe raseṃ | premāciyā ānaṃdeṃ ||3||

गोपाळ म्हणती कान्होबा या रे कांहीं मागों । आपुलाले आम्ही जीवीची तया आवडी सांगों । एक म्हणती उगे रे उगे मागेंचि लागों । निजों नका कोणी घरीं रे आजि अवघेचि जागों ॥१॥ जाणोनि नेणता हरि रे मध्यें उगाचि बैसे । नाइकोनि बोल अइके कोण कोणाचे कैसे । एक एकाच्या संवादा जाणे न मिळे ची ऐसें । पोटीचें होटा आणवी देतो तयांसि तैसें ॥ध्रु.॥ एक म्हणति बहु रे आम्ही पीडिलों माया । नेदी दहींभातसिदोरी ताक घालिती पिया । तापलों वळितां गोधनें नाहीं जीवन छाया । आतां मागों पोटभरी रे याच्या लागोनि पायां ॥२॥ एक म्हणति तुमचें अरे पोट तें किती । मागों गाई म्हैसी घोडे रे धन संपत्ति हित्त । देव गडी कान्हो आमुचा आम्हां काय हातिं । कन्याकुमरें दासी रे बाजावरी सुपती ॥३॥ एक म्हणती बेटे हो कोण करी जतन । गाढव तैसेंचि घोडें रे कोण तयाचा मान । लागे भवरोग वाहतां खांदीं चवघे जण । हातीं काठ्या डोया बोडक्या हिंडों मोकळे राण ॥४॥ एक म्हणती रानीं रे बहु सावजें फार । फाडफाडूं खाती डोळे रे पाय नेतील कर । राखोनि राखे आपणा ऐसा कइचा शूर । बैसोनि राहों घरीं रे कोण करी हे चार ॥५॥ घरीं बैसलिया बहुतें बहु सांगती काम । रिकामें कोणासि नावडे ऐसें आम्हासि ठावें । चौघांमध्यें बरें दिसेसें तेथें नेमक व्हावें । लपोनि सहज खेळतां भलें गडियासवें ॥६॥ एक म्हणती गडी ते भले मळिती मता । केली तयावरी चाली रे बरी आपुली सत्ता । नसावे ते तेथें तैसे रे खेळ हाणिती लाता । रडी एकाएकीं गेलिया गोंधळ उडती लाता ॥७॥ एक म्हणती खेळतां उगीं राहतीं पोरें । ऐसें काय घडों शके रे कोणी लहान थोरें । अवघीं येती रागा रे एका म्हणतां बरें । संगें वाढे कलह हरावा एकाएकीं च खरें ॥८॥ एक म्हणती एकला रे तूं जासील कोठें । सांडी मांडी हें वाउगें तुझे बोल चि खोटे । ठायीं राहा उगे ठायीं च कां रे सिणसी वाटे । अवघियांची सिदोरी तुझे भरली मोटे ॥९॥ तुका म्हणे काय काहण्या अरे सांगाल गोष्टी । चाटावे तुमचे बोल रे भुका लागल्या पोटीं । जागा करूं या रे कान्होबा मागों कवळ ताटीं । धाले गडी तुका ढेकर देतो विठ्ठल कंठीं ॥१०॥

gopāḷa mhaṇatī kānhobā yā re kāṃhīṃ māgoṃ | āpulāle āmhī jīvīcī tayā āvaḍī sāṃgoṃ | eka mhaṇatī uge re uge māgeṃci lāgoṃ | nijoṃ nakā koṇī gharīṃ re āji avagheci jāgoṃ ||1|| jāṇoni neṇatā hari re madhyeṃ ugāci baise | nāikoni bola aike koṇa koṇāce kaise | eka ekācyā saṃvādā jāṇe na miḷe cī aiseṃ | poṭīceṃ hoṭā āṇavī deto tayāṃsi taiseṃ ||dhru.|| eka mhaṇati bahu re āmhī pīḍiloṃ māyā | nedī dahīṃbhātasidorī tāka ghālitī piyā | tāpaloṃ vaḷitāṃ godhaneṃ nāhīṃ jīvana chāyā | ātāṃ māgoṃ poṭabharī re yācyā lāgoni pāyāṃ ||2|| eka mhaṇati tumaceṃ are poṭa teṃ kitī | māgoṃ gāī mhaisī ghoḍe re dhana saṃpatti hitta | deva gaḍī kānho āmucā āmhāṃ kāya hātiṃ | kanyākumareṃ dāsī re bājāvarī supatī ||3|| eka mhaṇatī beṭe ho koṇa karī jatana | gāḍhava taiseṃci ghoḍeṃ re koṇa tayācā māna | lāge bhavaroga vāhatāṃ khāṃdīṃ cavaghe jaṇa | hātīṃ kāṭhyā ḍoyā boḍakyā hiṃḍoṃ mokaḷe rāṇa ||4|| eka mhaṇatī rānīṃ re bahu sāvajeṃ phāra | phāḍaphāḍūṃ khātī ḍoḷe re pāya netīla kara | rākhoni rākhe āpaṇā aisā kaicā śūra | baisoni rāhoṃ gharīṃ re koṇa karī he cāra ||5|| gharīṃ baisaliyā bahuteṃ bahu sāṃgatī kāma | rikāmeṃ koṇāsi nāvaḍe aiseṃ āmhāsi ṭhāveṃ | caughāṃmadhyeṃ bareṃ diseseṃ tetheṃ nemaka vhāveṃ | laponi sahaja kheḷatāṃ bhaleṃ gaḍiyāsaveṃ ||6|| eka mhaṇatī gaḍī te bhale maḷitī matā | kelī tayāvarī cālī re barī āpulī sattā | nasāve te tetheṃ taise re kheḷa hāṇitī lātā | raḍī ekāekīṃ geliyā goṃdhaḷa uḍatī lātā ||7|| eka mhaṇatī kheḷatāṃ ugīṃ rāhatīṃ poreṃ | aiseṃ kāya ghaḍoṃ śake re koṇī lahāna thoreṃ | avaghīṃ yetī rāgā re ekā mhaṇatāṃ bareṃ | saṃgeṃ vāḍhe kalaha harāvā ekāekīṃ ca khareṃ ||8|| eka mhaṇatī ekalā re tūṃ jāsīla koṭheṃ | sāṃḍī māṃḍī heṃ vāugeṃ tujhe bola ci khoṭe | ṭhāyīṃ rāhā uge ṭhāyīṃ ca kāṃ re siṇasī vāṭe | avaghiyāṃcī sidorī tujhe bharalī moṭe ||9|| tukā mhaṇe kāya kāhaṇyā are sāṃgāla goṣṭī | cāṭāve tumace bola re bhukā lāgalyā poṭīṃ | jāgā karūṃ yā re kānhobā māgoṃ kavaḷa tāṭīṃ | dhāle gaḍī tukā ḍhekara deto viṭhṭhala kaṃṭhīṃ ||10||

आजि ओस अमरावती । काला पाहावया येती । देव विसरती । देहभाव आपुला ॥१॥ आनंद न समाये मेदिनी । चारा विसरल्या पाणी । तटस्थ त्या ध्यानीं । गाई जाल्या श्वापदें ॥ध्रु.॥ जें या देवांचें दैवत । उभें आहे या रंगांत । गोपाळांसहित । क्रीडा करी कान्होबा ॥२॥

āji osa amarāvatī | kālā pāhāvayā yetī | deva visaratī | dehabhāva āpulā ||1|| ānaṃda na samāye medinī | cārā visaralyā pāṇī | taṭastha tyā dhyānīṃ | gāī jālyā śvāpadeṃ ||dhru.|| jeṃ yā devāṃceṃ daivata | ubheṃ āhe yā raṃgāṃta | gopāḷāṃsahita | krīḍā karī kānhobā ||2||

चला बाई पांडुरंग पाहूं वाळवंटीं । मांडियेला काला भोंवती गोपाळांची दाटी ॥१॥ आनंदें कवळ देती एकामुखीं एक । न म्हणती सान थोर अवघीं सकळिक ॥ध्रु.॥ हमामा हुंबरी पांवा वाजविती मोहरी । घेतलासे फेर माजी घालुनियां हरी ॥२॥ लुब्धल्या नारी नर अवघ्या पशुयाती । विसरलीं देहभाव शंका नाहीं चित्तीं ॥३॥ पुष्पाचा वरुषाव जाली आरतियांची दाटी । तुळसी गुंफोनियां माळा घालितील कंठीं ॥४॥ यादवांचा राणा गोपीमनोहर कान्हा । तुका म्हणे सुख वाटे देखोनियां मना ॥५॥

calā bāī pāṃḍuraṃga pāhūṃ vāḷavaṃṭīṃ | māṃḍiyelā kālā bhoṃvatī gopāḷāṃcī dāṭī ||1|| ānaṃdeṃ kavaḷa detī ekāmukhīṃ eka | na mhaṇatī sāna thora avaghīṃ sakaḷika ||dhru.|| hamāmā huṃbarī pāṃvā vājavitī moharī | ghetalāse phera mājī ghāluniyāṃ harī ||2|| lubdhalyā nārī nara avaghyā paśuyātī | visaralīṃ dehabhāva śaṃkā nāhīṃ cittīṃ ||3|| puṣpācā varuṣāva jālī āratiyāṃcī dāṭī | tuḷasī guṃphoniyāṃ māḷā ghālitīla kaṃṭhīṃ ||4|| yādavāṃcā rāṇā gopīmanohara kānhā | tukā mhaṇe sukha vāṭe dekhoniyāṃ manā ||5||

माझे गडी कोण कोण । निवडा भिन्न यांतुनी ॥१॥ आपआपणामध्यें मिळो । एक खेळों एकाशीं ॥ध्रु.॥ घाबरियांच्या मोडा काड्या । धाडा भाड्यां वळतियां ॥२॥ तुका म्हणे देवापाशीं । विटाळशी नसावी ॥३॥

mājhe gaḍī koṇa koṇa | nivaḍā bhinna yāṃtunī ||1|| āpaāpaṇāmadhyeṃ miḷo | eka kheḷoṃ ekāśīṃ ||dhru.|| ghābariyāṃcyā moḍā kāḍyā | dhāḍā bhāḍyāṃ vaḷatiyāṃ ||2|| tukā mhaṇe devāpāśīṃ | viṭāḷaśī nasāvī ||3||

हे चि अनुवाद सदा सर्वकाळ । करुनियां गोपाळकाला सेवूं ॥१॥ वोरसलें कामधेनूचें दुभतें । संपूर्ण आइतें गगनभरी ॥ध्रु.॥ संत सनकादिक गोमट्या परवडी । विभाग आवडी इच्छेचिये ॥२॥ तुका म्हणे मधीं घालूं नारायण । मग नव्हे सीण कोणा खेळें ॥३॥

he ci anuvāda sadā sarvakāḷa | karuniyāṃ gopāḷakālā sevūṃ ||1|| vorasaleṃ kāmadhenūceṃ dubhateṃ | saṃpūrṇa āiteṃ gaganabharī ||dhru.|| saṃta sanakādika gomaṭyā paravaḍī | vibhāga āvaḍī iccheciye ||2|| tukā mhaṇe madhīṃ ghālūṃ nārāyaṇa | maga navhe sīṇa koṇā kheḷeṃ ||3||

अधिकाचा मज कांटाळा । तुम्हां गोपाळां संगति ॥१॥ काय नाहीं तुम्हापाशीं । सकळांविशीं संपन्न ॥ध्रु.॥ उद्योगाचा नेघें भार । लागल्या सार पुरतें ॥२॥ तुका म्हणे अधीर जिणें । नारायणें न करावें ॥३॥

adhikācā maja kāṃṭāḷā | tumhāṃ gopāḷāṃ saṃgati ||1|| kāya nāhīṃ tumhāpāśīṃ | sakaḷāṃviśīṃ saṃpanna ||dhru.|| udyogācā negheṃ bhāra | lāgalyā sāra purateṃ ||2|| tukā mhaṇe adhīra jiṇeṃ | nārāyaṇeṃ na karāveṃ ||3||

जालों आतां एके ठायीं । न वंचूं कांहीं एकमेकां ॥१॥ सरलों हेंगे देउनि मोट । कटकट काशाची ॥ध्रु.॥ सोडोनियां गांठीं पाहें । काय आहे त्यांत तें ॥२॥ तुका म्हणे जालों निराळा । आतां गोपाळा देऊं बोभा ॥३॥

jāloṃ ātāṃ eke ṭhāyīṃ | na vaṃcūṃ kāṃhīṃ ekamekāṃ ||1|| saraloṃ heṃge deuni moṭa | kaṭakaṭa kāśācī ||dhru.|| soḍoniyāṃ gāṃṭhīṃ pāheṃ | kāya āhe tyāṃta teṃ ||2|| tukā mhaṇe jāloṃ nirāḷā | ātāṃ gopāḷā deūṃ bobhā ||3||

या रे करूं गाई । जमा निजलेती काई । बोभाटानें आई । घरा गेल्या मारील ॥१॥ घाला घाला रे फुकारे । ज्याची तेणें चि मोहरे । एवढें चि पुरे । केलियानें सावध ॥ध्रु.॥ नेणोनियां खेळा । समय समयाच्या वेळा । दुश्चिताजवळा । मिळालेति दुश्चित ॥२॥ तुका म्हणे शीक । न धरितां लागे भीक । धरा सकळीक । मनेरी धांवा वळतियां ॥३॥

yā re karūṃ gāī | jamā nijaletī kāī | bobhāṭāneṃ āī | gharā gelyā mārīla ||1|| ghālā ghālā re phukāre | jyācī teṇeṃ ci mohare | evaḍheṃ ci pure | keliyāneṃ sāvadha ||dhru.|| neṇoniyāṃ kheḷā | samaya samayācyā veḷā | duścitājavaḷā | miḷāleti duścita ||2|| tukā mhaṇe śīka | na dharitāṃ lāge bhīka | dharā sakaḷīka | manerī dhāṃvā vaḷatiyāṃ ||3||

वोळलीचा दोहूं पान्हा । मज कान्हा सांगितला ॥१॥ घ्या जि हेंगे क्षीर हातीं । निगुतीनें वाढावें ॥ध्रु.॥ सांगितलें केलें काम । नव्हे धर्म सत्याचा ॥२॥ तुका म्हणे नवें जुनें । ऐसें कोणें सोसावें॥३॥

voḷalīcā dohūṃ pānhā | maja kānhā sāṃgitalā ||1|| ghyā ji heṃge kṣīra hātīṃ | nigutīneṃ vāḍhāveṃ ||dhru.|| sāṃgitaleṃ keleṃ kāma | navhe dharma satyācā ||2|| tukā mhaṇe naveṃ juneṃ | aiseṃ koṇeṃ sosāveṃ||3||

येइल तें घेइन भागा । नव्हे जोगा दुसरिया ॥१॥ आवडी ते तुम्ही जाणा । बहु गुणांसारिखी ॥ध्रु.॥ मज घेती डांगवरी । सवें हरि नसलिया ॥२॥ तुका म्हणे राबवा देवा । करीन सेवा सांगितली ॥३॥

yeila teṃ gheina bhāgā | navhe jogā dusariyā ||1|| āvaḍī te tumhī jāṇā | bahu guṇāṃsārikhī ||dhru.|| maja ghetī ḍāṃgavarī | saveṃ hari nasaliyā ||2|| tukā mhaṇe rābavā devā | karīna sevā sāṃgitalī ||3||

अंतरली कुटी मेटी । भय धरूनियां पोटीं । म्हणतां जगजेठी । धांवें करुणाउत्तरीं ॥१॥ बाप बळिया शिरोमणी । उतावळि या वचनीं । पडलिया कानीं । धांवा न करी आळस ॥ध्रु.॥ बळ दुनी शरणागता । स्वामी वाहों नेदी चिंता । आइतें चि दाता । पंगतीस बैसवी ॥२॥ वाहे खांदीं पाववी घरा । त्याच्या करी येरझारा । बोबड्या उत्तरा । स्वामी तुकया मानवे ॥३॥

aṃtaralī kuṭī meṭī | bhaya dharūniyāṃ poṭīṃ | mhaṇatāṃ jagajeṭhī | dhāṃveṃ karuṇāuttarīṃ ||1|| bāpa baḷiyā śiromaṇī | utāvaḷi yā vacanīṃ | paḍaliyā kānīṃ | dhāṃvā na karī āḷasa ||dhru.|| baḷa dunī śaraṇāgatā | svāmī vāhoṃ nedī ciṃtā | āiteṃ ci dātā | paṃgatīsa baisavī ||2|| vāhe khāṃdīṃ pāvavī gharā | tyācyā karī yerajhārā | bobaḍyā uttarā | svāmī tukayā mānave ||3||

धन्य तें गोधन कांबळी काष्ठिका । मोहरी पांवा निका ब्रीद वांकी ॥१॥ धन्य तें गोकुळ धन्य ते गोपाळ । नर नारी सकळ धन्य जाल्या ॥ध्रु.॥ धन्य देवकी जसवंती दोहींचें । वसुदेवनंदाचें भाग्य जालें ॥२॥ धन्य त्या गोपिका सोळा सहस्र बाळा । यादवां सकळां धन्य जालें ॥३॥ धन्य म्हणे तुका जन्मा तींचि आलीं । हरिरंगीं रंगलीं सर्वभावें ॥४॥

dhanya teṃ godhana kāṃbaḷī kāṣṭhikā | moharī pāṃvā nikā brīda vāṃkī ||1|| dhanya teṃ gokuḷa dhanya te gopāḷa | nara nārī sakaḷa dhanya jālyā ||dhru.|| dhanya devakī jasavaṃtī dohīṃceṃ | vasudevanaṃdāceṃ bhāgya jāleṃ ||2|| dhanya tyā gopikā soḷā sahasra bāḷā | yādavāṃ sakaḷāṃ dhanya jāleṃ ||3|| dhanya mhaṇe tukā janmā tīṃci ālīṃ | hariraṃgīṃ raṃgalīṃ sarvabhāveṃ ||4||

गौळणी बांधिती धारणासि गळा । खेळे त्या गोपाळांमाजी ब्रम्ह ॥१॥ धांवोनियां मागे यशोदे भोजन । हिंडे रानोरान गाईपाठीं ॥ध्रु.॥ तुका म्हणे सर्व कळा ज्याचे अंगीं । भोळेपणालागीं भीक मागे ॥२॥

gauḷaṇī bāṃdhitī dhāraṇāsi gaḷā | kheḷe tyā gopāḷāṃmājī bramha ||1|| dhāṃvoniyāṃ māge yaśode bhojana | hiṃḍe rānorāna gāīpāṭhīṃ ||dhru.|| tukā mhaṇe sarva kaḷā jyāce aṃgīṃ | bhoḷepaṇālāgīṃ bhīka māge ||2||

देखिलासि माती खातां । दावियानें बांधी माता ॥१॥ जाळी घेउनि कांबळी काठी । गाई वळी वेणु पाठीं ॥ध्रु.॥ मोठें भावार्थाचें बळ । देव जाला त्याचें बाळ ॥२॥ तुका म्हणे भक्तासाठीं । देव धांवे पाठोवाटीं ॥३॥

dekhilāsi mātī khātāṃ | dāviyāneṃ bāṃdhī mātā ||1|| jāḷī gheuni kāṃbaḷī kāṭhī | gāī vaḷī veṇu pāṭhīṃ ||dhru.|| moṭheṃ bhāvārthāceṃ baḷa | deva jālā tyāceṃ bāḷa ||2|| tukā mhaṇe bhaktāsāṭhīṃ | deva dhāṃve pāṭhovāṭīṃ ||3||

हा गे माझे हातीं । पाहा कवळ सांगाती ॥१॥ देवें दिला खातों भाग । कराल तर करा लाग ॥ध्रु.॥ धालें ऐसें पोट । वरी करूनियां बोट ॥२॥ तुका म्हणे घरीं । मग कैं जी या परी ॥३॥

hā ge mājhe hātīṃ | pāhā kavaḷa sāṃgātī ||1|| deveṃ dilā khātoṃ bhāga | karāla tara karā lāga ||dhru.|| dhāleṃ aiseṃ poṭa | varī karūniyāṃ boṭa ||2|| tukā mhaṇe gharīṃ | maga kaiṃ jī yā parī ||3||

अवघें अवघीकडे । दिलें पाहे मजकडे । अशा सवंगडे । सहित थोरी लागली ॥१॥ कां रे धरिला अबोला । माझा वांटा देईं मला । सिदोरीचा केला । झाडा आतां निवडे ना ॥ध्रु.॥ भूक लागली अनंता । कां रे नेणसी जाणतां । भागलों वळितां । गाई सैरा ओढाळा ॥२॥ तुका करुणा भाकी । हरि पाहे गोळा टाकी । घेता जाला सुखी । भीतरी वांटी आणीकां ॥३॥

avagheṃ avaghīkaḍe | dileṃ pāhe majakaḍe | aśā savaṃgaḍe | sahita thorī lāgalī ||1|| kāṃ re dharilā abolā | mājhā vāṃṭā deīṃ malā | sidorīcā kelā | jhāḍā ātāṃ nivaḍe nā ||dhru.|| bhūka lāgalī anaṃtā | kāṃ re neṇasī jāṇatāṃ | bhāgaloṃ vaḷitāṃ | gāī sairā oḍhāḷā ||2|| tukā karuṇā bhākī | hari pāhe goḷā ṭākī | ghetā jālā sukhī | bhītarī vāṃṭī āṇīkāṃ ||3||

आम्ही गोवळीं रानटें । नव्हों जनांतील धीटें ॥१॥ सिदोरीचा करूं काला । एक वांटितों एकाला ॥ध्रु.॥ खेळों आपआपणांशीं । आमचीं तीं आम्हांपाशीं ॥२॥ मिळालों नेणते । तुका कान्होबा भोंवते ॥३॥

āmhī govaḷīṃ rānaṭeṃ | navhoṃ janāṃtīla dhīṭeṃ ||1|| sidorīcā karūṃ kālā | eka vāṃṭitoṃ ekālā ||dhru.|| kheḷoṃ āpaāpaṇāṃśīṃ | āmacīṃ tīṃ āmhāṃpāśīṃ ||2|| miḷāloṃ neṇate | tukā kānhobā bhoṃvate ||3||

अवघियां दिला गोर । मजकरे पाहीना ॥१॥ फुंदे गोपाळ डोळे चोळी । ढुंगा थापली हाणे तोंडा ॥ध्रु.॥ आवडती थोर मोटे । मी रे पोरटें दैन्यवाणे ॥२॥ तुका म्हणे जाणों भाव । जीविंचा देव बुझावी ॥३॥ मृदंग पाटया - अभंग

avaghiyāṃ dilā gora | majakare pāhīnā ||1|| phuṃde gopāḷa ḍoḷe coḷī | ḍhuṃgā thāpalī hāṇe toṃḍā ||dhru.|| āvaḍatī thora moṭe | mī re poraṭeṃ dainyavāṇe ||2|| tukā mhaṇe jāṇoṃ bhāva | jīviṃcā deva bujhāvī ||3|| mṛdaṃga pāṭayā - abhaṃga

मागें पुढें पाहें सांभाळूनि दोनी ठाय । चुकावूनि जाय गडी राखे गडियांसि ॥१॥ मुरडे दंडा दोहीं तोंडें गडियां सावध करी । भेटतियासंगे तया हाल तुजवरी ॥ध्रु.॥ गडियां गडी वांटुनि देई । ज्याचा सोडी तेचि ठायीं ॥२॥ अगळ्या बळें करील काय । तुज देणें लागे डोय ॥३॥ नवां घरीं पाउला करीं । सांपडे तो तेथें धरीं ॥४॥ जिंकोनि डाव करीं । टाहो सत्ता आणिकांवरी ॥५॥ सांपडोनि डाईं बहु । काळ गुंतलासी ॥६॥ बळिया गडी फळी । फोडी न धरितां त्यांसी ॥७॥ चुकांडी जो खाय मिळोनि अंगीं जाय । गुंतलासी काय तुका म्हणे अझूनी ॥८॥

māgeṃ puḍheṃ pāheṃ sāṃbhāḷūni donī ṭhāya | cukāvūni jāya gaḍī rākhe gaḍiyāṃsi ||1|| muraḍe daṃḍā dohīṃ toṃḍeṃ gaḍiyāṃ sāvadha karī | bheṭatiyāsaṃge tayā hāla tujavarī ||dhru.|| gaḍiyāṃ gaḍī vāṃṭuni deī | jyācā soḍī teci ṭhāyīṃ ||2|| agaḷyā baḷeṃ karīla kāya | tuja deṇeṃ lāge ḍoya ||3|| navāṃ gharīṃ pāulā karīṃ | sāṃpaḍe to tetheṃ dharīṃ ||4|| jiṃkoni ḍāva karīṃ | ṭāho sattā āṇikāṃvarī ||5|| sāṃpaḍoni ḍāīṃ bahu | kāḷa guṃtalāsī ||6|| baḷiyā gaḍī phaḷī | phoḍī na dharitāṃ tyāṃsī ||7|| cukāṃḍī jo khāya miḷoni aṃgīṃ jāya | guṃtalāsī kāya tukā mhaṇe ajhūnī ||8||

पाहा रे तमासा तुमचा येथें नव्हे लाग । देईन तो भाग आलियाचा बाहेरी ॥१॥ जागा रे गोपाळ नो ठायीं ठायीं जागा । चाहुलीनें भागा दूर मजपासूनि ॥ध्रु.॥ न रिघतां ठाव आम्हा ठावा पाळतियां । भयाभीत वांयां तेथें काय चांचपा ॥२॥ तुका म्हणे हातां चडे जीवाचिये साटीं । मिटक्या देतां गोड मग लागतें शेवटीं ॥३॥

pāhā re tamāsā tumacā yetheṃ navhe lāga | deīna to bhāga āliyācā bāherī ||1|| jāgā re gopāḷa no ṭhāyīṃ ṭhāyīṃ jāgā | cāhulīneṃ bhāgā dūra majapāsūni ||dhru.|| na righatāṃ ṭhāva āmhā ṭhāvā pāḷatiyāṃ | bhayābhīta vāṃyāṃ tetheṃ kāya cāṃcapā ||2|| tukā mhaṇe hātāṃ caḍe jīvāciye sāṭīṃ | miṭakyā detāṃ goḍa maga lāgateṃ śevaṭīṃ ||3||

डाई घालुनियां पोरें । त्यांचीं गुरें चुकवीलीं ॥१॥ खेळ खेळतां फोडिल्या डोया । आपण होय निराळा ॥ध्रु.॥ मारिती माया घेती जीव । नाहीं कीव अन्यायें ॥२॥ तुका कान्होबा मागें । तया अंगें कळों आलें ॥३॥

ḍāī ghāluniyāṃ poreṃ | tyāṃcīṃ gureṃ cukavīlīṃ ||1|| kheḷa kheḷatāṃ phoḍilyā ḍoyā | āpaṇa hoya nirāḷā ||dhru.|| māritī māyā ghetī jīva | nāhīṃ kīva anyāyeṃ ||2|| tukā kānhobā māgeṃ | tayā aṃgeṃ kaḷoṃ āleṃ ||3||

आतां हें चि जेऊं हेंचि जेऊं । सवें घेऊं सिदोरी ॥१॥ हरिनामाचा खिचडा केला । प्रेमें मोहिला साधनें ॥ध्रु.॥ चवीं चवीं घेऊं घास । ब्रम्हरस आवडी ॥२॥ तुका म्हणे गोड लागे । तों तों मागे रसना ॥३॥

ātāṃ heṃ ci jeūṃ heṃci jeūṃ | saveṃ gheūṃ sidorī ||1|| harināmācā khicaḍā kelā | premeṃ mohilā sādhaneṃ ||dhru.|| cavīṃ cavīṃ gheūṃ ghāsa | bramharasa āvaḍī ||2|| tukā mhaṇe goḍa lāge | toṃ toṃ māge rasanā ||3||

अवघें चि गोड जालें । मागीलये भरी आलें ॥१॥ साहय जाला पांडुरंग । दिला अभ्यंतरीं संग ॥ध्रु.॥ थडिये पावतां तो वाव । मागें वाहावतां ठाव ॥२॥ तुका म्हणे गेलें । स्वप्नींचें जागें जालें ॥३॥

avagheṃ ci goḍa jāleṃ | māgīlaye bharī āleṃ ||1|| sāhaya jālā pāṃḍuraṃga | dilā abhyaṃtarīṃ saṃga ||dhru.|| thaḍiye pāvatāṃ to vāva | māgeṃ vāhāvatāṃ ṭhāva ||2|| tukā mhaṇe geleṃ | svapnīṃceṃ jāgeṃ jāleṃ ||3||

तुजसवें येतों हरी । आम्हां लाज नाहीं तरी । उचलिला गिरी । चांग तईं वांचलों ॥१॥ मोडा आतां खेळ । गाई गेल्या जाला वेळ । फांकल्या ओढाळ । नाहीं तो चि आवरा ॥ध्रु.॥ चांग दैवें यमुनेसी वांचलों बुडतां । निलाजिरीं आम्ही नाहीं भय धाक या अनंता ॥२॥ खातों आगी माती । आतां पुरे हा सांगाती । भोंवतां भोंवेल । आम्हां वाटतें हें चित्तीं ॥३॥ तुका म्हणे उरी नाहीं तुजसवें । शाहाणे या भावें दुरी छंद भोळियां सवें ॥४॥

tujasaveṃ yetoṃ harī | āmhāṃ lāja nāhīṃ tarī | ucalilā girī | cāṃga taīṃ vāṃcaloṃ ||1|| moḍā ātāṃ kheḷa | gāī gelyā jālā veḷa | phāṃkalyā oḍhāḷa | nāhīṃ to ci āvarā ||dhru.|| cāṃga daiveṃ yamunesī vāṃcaloṃ buḍatāṃ | nilājirīṃ āmhī nāhīṃ bhaya dhāka yā anaṃtā ||2|| khātoṃ āgī mātī | ātāṃ pure hā sāṃgātī | bhoṃvatāṃ bhoṃvela | āmhāṃ vāṭateṃ heṃ cittīṃ ||3|| tukā mhaṇe urī nāhīṃ tujasaveṃ | śāhāṇe yā bhāveṃ durī chaṃda bhoḷiyāṃ saveṃ ||4||

नको आम्हांसवें गोपाळा । येऊं ओढाळा तुझ्या गाई ॥१॥ कोण धांवें त्यांच्या लागें । मागें मागें येरझारी ॥ध्रु.॥ न बैसती एके ठायीं । धांवती दाही दाहा वाटां ॥२॥ तुका म्हणे तू राख मनेरी । मग त्या येरी आम्ही जाणों ॥३॥

nako āmhāṃsaveṃ gopāḷā | yeūṃ oḍhāḷā tujhyā gāī ||1|| koṇa dhāṃveṃ tyāṃcyā lāgeṃ | māgeṃ māgeṃ yerajhārī ||dhru.|| na baisatī eke ṭhāyīṃ | dhāṃvatī dāhī dāhā vāṭāṃ ||2|| tukā mhaṇe tū rākha manerī | maga tyā yerī āmhī jāṇoṃ ||3||

मागायास गेलों सिदोरी । तुझ्या मायाघरीं गांजियेलों ॥१॥ तुजविणें ते नेदी कोणा । सांगतां खुणा जिवें गेलों ॥ध्रु.॥ वांयांविण केली येरझार । आतां पुरे घर तुझी माया ॥२॥ तुका म्हणे तूं आम्हां वेगळा । राहें गोपाळा म्हणउनी ॥३॥

māgāyāsa geloṃ sidorī | tujhyā māyāgharīṃ gāṃjiyeloṃ ||1|| tujaviṇeṃ te nedī koṇā | sāṃgatāṃ khuṇā jiveṃ geloṃ ||dhru.|| vāṃyāṃviṇa kelī yerajhāra | ātāṃ pure ghara tujhī māyā ||2|| tukā mhaṇe tūṃ āmhāṃ vegaḷā | rāheṃ gopāḷā mhaṇaunī ||3||

काकुलती येतो हरी । क्षणभरी निवडितां ॥१॥ तुमची मज लागली सवे । ठायींचे नवे नव्हों गडी ॥ध्रु.॥ आणीक बोलाविती फार । बहु थोर नावडती ॥२॥ भाविकें त्यांची आवडी मोठी । तुका म्हणे मिठी घाली जिवें ॥३॥

kākulatī yeto harī | kṣaṇabharī nivaḍitāṃ ||1|| tumacī maja lāgalī save | ṭhāyīṃce nave navhoṃ gaḍī ||dhru.|| āṇīka bolāvitī phāra | bahu thora nāvaḍatī ||2|| bhāvikeṃ tyāṃcī āvaḍī moṭhī | tukā mhaṇe miṭhī ghālī jiveṃ ||3||

वरता वेंघोनि घातली उडी । कळंबाबुडीं यमुनेसी ॥१॥ हरि बुडाला बोंब घाला । घरचीं त्यांला ठावा नाहीं ॥ध्रु.॥ भवनदीचा न कळे पार । काळिया माजी थोर विखार ॥२॥ तुका म्हणे काय वाउग्या हाका । हातींचा गमावुनियां थिंका ॥३॥

varatā veṃghoni ghātalī uḍī | kaḷaṃbābuḍīṃ yamunesī ||1|| hari buḍālā boṃba ghālā | gharacīṃ tyāṃlā ṭhāvā nāhīṃ ||dhru.|| bhavanadīcā na kaḷe pāra | kāḷiyā mājī thora vikhāra ||2|| tukā mhaṇe kāya vāugyā hākā | hātīṃcā gamāvuniyāṃ thiṃkā ||3||

अवघीं मिळोनि कोल्हाळ केला । आतां होता म्हणती गेला ॥१॥ आपलिया रडती भावें । जयासवें जयापरी ॥ध्रु.॥ चुकलों आम्ही खेळतां खेळ । गेला गोपाळ हातींचा ॥२॥ तुका म्हणे धांवती थडी । न घली उडी आंत कोणी ॥३॥

avaghīṃ miḷoni kolhāḷa kelā | ātāṃ hotā mhaṇatī gelā ||1|| āpaliyā raḍatī bhāveṃ | jayāsaveṃ jayāparī ||dhru.|| cukaloṃ āmhī kheḷatāṃ kheḷa | gelā gopāḷa hātīṃcā ||2|| tukā mhaṇe dhāṃvatī thaḍī | na ghalī uḍī āṃta koṇī ||3||

भ्यालीं जिवा चुकलीं देवा । नाहीं ठावा जवळीं तो ॥१॥ आहाकटा करिती हाय । हात डोकें पिटिती पाय ॥ध्रु.॥ जवळी होतां न कळे आम्हां । गेल्या सीमा नाहीं दुःखा ॥२॥ तुका म्हणे हा लाघवी मोटा । पाहे खोटा खरा भाव ॥३॥

bhyālīṃ jivā cukalīṃ devā | nāhīṃ ṭhāvā javaḷīṃ to ||1|| āhākaṭā karitī hāya | hāta ḍokeṃ piṭitī pāya ||dhru.|| javaḷī hotāṃ na kaḷe āmhāṃ | gelyā sīmā nāhīṃ duḥkhā ||2|| tukā mhaṇe hā lāghavī moṭā | pāhe khoṭā kharā bhāva ||3||

काळिया नाथूनि आला वरी । पैल हरी दाखविती ॥१॥ दुसरिया भावें न कळे कोणा । होय नव्हेसा संदेह मना ॥ध्रु.॥ रूपा भिन्न पालट जाला । गोरें सांवळेंसा पैं देखिला ॥२॥ आश्वासीत आला करें । तुका खरें म्हणे देव ॥३॥

kāḷiyā nāthūni ālā varī | paila harī dākhavitī ||1|| dusariyā bhāveṃ na kaḷe koṇā | hoya navhesā saṃdeha manā ||dhru.|| rūpā bhinna pālaṭa jālā | goreṃ sāṃvaḷeṃsā paiṃ dekhilā ||2|| āśvāsīta ālā kareṃ | tukā khareṃ mhaṇe deva ||3||

हरि गोपाळांसवें सकळां । भेटे गळ्या गळा मेळवूनी ॥१॥ भाविकें त्यांची आवडी मोठी । सांगे गोष्टी जीविंचिया ॥ध्रु.॥ योगियांच्या ध्याना जो नये । भाकरी त्यांच्या मागोनि खाये ॥२॥ तुका म्हणे असे शाहाणियां दुरी । बोबडियां दास कामारी ॥३॥

hari gopāḷāṃsaveṃ sakaḷāṃ | bheṭe gaḷyā gaḷā meḷavūnī ||1|| bhāvikeṃ tyāṃcī āvaḍī moṭhī | sāṃge goṣṭī jīviṃciyā ||dhru.|| yogiyāṃcyā dhyānā jo naye | bhākarī tyāṃcyā māgoni khāye ||2|| tukā mhaṇe ase śāhāṇiyāṃ durī | bobaḍiyāṃ dāsa kāmārī ||3||

धांव कान्होबा गेल्या गाई । न म्हणे मी कोण ही काई ॥१॥ आपुलियांचें वचन देवा । गोड सेवा करीतसे ॥ध्रु.॥ मागतां आधीं द्यावा डाव । बळिया मी तो नाहीं भाव ॥२॥ तुका म्हणे ऐशा सवें । अनुसरावें जीवेंभावें ॥३॥

dhāṃva kānhobā gelyā gāī | na mhaṇe mī koṇa hī kāī ||1|| āpuliyāṃceṃ vacana devā | goḍa sevā karītase ||dhru.|| māgatāṃ ādhīṃ dyāvā ḍāva | baḷiyā mī to nāhīṃ bhāva ||2|| tukā mhaṇe aiśā saveṃ | anusarāveṃ jīveṃbhāveṃ ||3||

धाकुटयाचे मुखीं घांस घाली माता । वरी करी सत्ता शाहाणियां ॥१॥ ऐसें जाणपणें पडिलें अंतर । वाढे तों तों थोर अंतराय ॥ध्रु.॥ दोन्ही उभयतां आपण चि व्याली । आवडीची चाली भिन्न भिन्न ॥२॥ तुका म्हणे अंगापासूनि निराळें । निवडिलें बळें रडतें स्तनीं ॥३॥

dhākuṭayāce mukhīṃ ghāṃsa ghālī mātā | varī karī sattā śāhāṇiyāṃ ||1|| aiseṃ jāṇapaṇeṃ paḍileṃ aṃtara | vāḍhe toṃ toṃ thora aṃtarāya ||dhru.|| donhī ubhayatāṃ āpaṇa ci vyālī | āvaḍīcī cālī bhinna bhinna ||2|| tukā mhaṇe aṃgāpāsūni nirāḷeṃ | nivaḍileṃ baḷeṃ raḍateṃ stanīṃ ||3||

देवाचे म्हणोनि देवीं अनादर । हें मोठें आश्चर्य वाटतसे ॥१॥ आतां येरा जना म्हणावें तें काई । जया भार डोई संसाराचा ॥ध्रु.॥ त्यजुनी संसार अभिमान सांटा । जुलूम हा मोटा दिसतसे ॥२॥ तुका म्हणे अळस करूनियां साहे । बळें कैसे पाहें वांयां जाती ॥३॥

devāce mhaṇoni devīṃ anādara | heṃ moṭheṃ āścarya vāṭatase ||1|| ātāṃ yerā janā mhaṇāveṃ teṃ kāī | jayā bhāra ḍoī saṃsārācā ||dhru.|| tyajunī saṃsāra abhimāna sāṃṭā | julūma hā moṭā disatase ||2|| tukā mhaṇe aḷasa karūniyāṃ sāhe | baḷeṃ kaise pāheṃ vāṃyāṃ jātī ||3||

उपदेश तो भलत्या हातीं । जाला चित्तीं धरावा ॥१॥ नये जाऊं पात्रावरी । कवटी सारी नारळें ॥ध्रु.॥ स्त्री पुत्र बंदीजन । नारायण स्मरविती ॥२॥ तुका म्हणे रत्नसार । परि उपकार चिंधीचे ॥३॥

upadeśa to bhalatyā hātīṃ | jālā cittīṃ dharāvā ||1|| naye jāūṃ pātrāvarī | kavaṭī sārī nāraḷeṃ ||dhru.|| strī putra baṃdījana | nārāyaṇa smaravitī ||2|| tukā mhaṇe ratnasāra | pari upakāra ciṃdhīce ||3||

संतांचे गुण दोष आणितां या मना । केलिया उगाणा सुकृताचा ॥१॥ पिळोनियां पाहे पुष्पाचा परिमळ । चिरोनि केळी केळ गाढव तो ॥ध्रु.॥ तुका म्हणे गंगे अग्नीसि विटाळ । लावी तो चांडाळ दुःख पावे ॥२॥

saṃtāṃce guṇa doṣa āṇitāṃ yā manā | keliyā ugāṇā sukṛtācā ||1|| piḷoniyāṃ pāhe puṣpācā parimaḷa | cironi keḷī keḷa gāḍhava to ||dhru.|| tukā mhaṇe gaṃge agnīsi viṭāḷa | lāvī to cāṃḍāḷa duḥkha pāve ||2||

चुंबळीचा करी चुंबळीशीं संग । अंगीं वसे रंग क्रियाहीन ॥१॥ बीजा ऐसें फळ दावी परिपाकीं । परिमळ लौकिकीं जाती ऐसा ॥ध्रु.॥ माकडाच्या गळां रत्न कुळांगना । सांडूनियां सुना बिदी धुंडी ॥२॥ तुका म्हणे ऐसा व्याली ते गाढवी । फजिती ते व्हावी आहे पुढें ॥३॥

cuṃbaḷīcā karī cuṃbaḷīśīṃ saṃga | aṃgīṃ vase raṃga kriyāhīna ||1|| bījā aiseṃ phaḷa dāvī paripākīṃ | parimaḷa laukikīṃ jātī aisā ||dhru.|| mākaḍācyā gaḷāṃ ratna kuḷāṃganā | sāṃḍūniyāṃ sunā bidī dhuṃḍī ||2|| tukā mhaṇe aisā vyālī te gāḍhavī | phajitī te vhāvī āhe puḍheṃ ||3||

सांपडला संदीं । मग बळिया पडे फंदीं ॥१॥ ऐसी कोणी वाहे वेळ । हातीं काळाच्या सकळ ॥ध्रु.॥ दाता मागे दान । जाय याचका शरण ॥२॥ तुका म्हणे नेणां । काय सांगों नारायणा ॥३॥

sāṃpaḍalā saṃdīṃ | maga baḷiyā paḍe phaṃdīṃ ||1|| aisī koṇī vāhe veḷa | hātīṃ kāḷācyā sakaḷa ||dhru.|| dātā māge dāna | jāya yācakā śaraṇa ||2|| tukā mhaṇe neṇāṃ | kāya sāṃgoṃ nārāyaṇā ||3||

सर्प विंचू दिसे । धन अभाग्या कोळसे ॥१॥ आला डोळ्यांसि कवळ । तेणें मळलें उजळ ॥ध्रु.॥ अंगाचे भोंवडी । भोय झाड फिरती धोंडी ॥२॥ तुका म्हणे नाड । पाप ठाके हिता आड ॥३॥

sarpa viṃcū dise | dhana abhāgyā koḷase ||1|| ālā ḍoḷyāṃsi kavaḷa | teṇeṃ maḷaleṃ ujaḷa ||dhru.|| aṃgāce bhoṃvaḍī | bhoya jhāḍa phiratī dhoṃḍī ||2|| tukā mhaṇe nāḍa | pāpa ṭhāke hitā āḍa ||3||

न देखोन कांहीं । म्या पाहिलें सकळ ही ॥१॥ जालों अवघियांपरी । मी हें माझें ठेलें दुरी ॥ध्रु.॥ न घेतां घेतलें । हातें पायें उसंतिलें ॥२॥ खादलें न खातां । रसना रस जाली घेतां ॥३॥ न बोलोनि बोलें । केलें प्रगट झांकिलें ॥४॥ नाइकिलें कानीं । तुका म्हणे आलें मनीं ॥५॥

na dekhona kāṃhīṃ | myā pāhileṃ sakaḷa hī ||1|| jāloṃ avaghiyāṃparī | mī heṃ mājheṃ ṭheleṃ durī ||dhru.|| na ghetāṃ ghetaleṃ | hāteṃ pāyeṃ usaṃtileṃ ||2|| khādaleṃ na khātāṃ | rasanā rasa jālī ghetāṃ ||3|| na boloni boleṃ | keleṃ pragaṭa jhāṃkileṃ ||4|| nāikileṃ kānīṃ | tukā mhaṇe āleṃ manīṃ ||5||

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २

काखे कडासन आड पडे । खडबड खडबडे हुसकलें ॥१॥ दादकरा दादकरा । फजितखोरा लाज नाहीं ॥ध्रु.॥ अवघा जाला राम राम । कोणी कर्म आचरे ना ॥२॥ हरिदासांच्या पडती पायां । म्हणती तयां नागवावें ॥३॥ दोहीं ठायीं फजीत जालें । पारणें केलें अवकळा ॥४॥ तुका म्हणे नाश केला । विटंबिला वेश जिहीं ॥५॥

kākhe kaḍāsana āḍa paḍe | khaḍabaḍa khaḍabaḍe husakaleṃ ||1|| dādakarā dādakarā | phajitakhorā lāja nāhīṃ ||dhru.|| avaghā jālā rāma rāma | koṇī karma ācare nā ||2|| haridāsāṃcyā paḍatī pāyāṃ | mhaṇatī tayāṃ nāgavāveṃ ||3|| dohīṃ ṭhāyīṃ phajīta jāleṃ | pāraṇeṃ keleṃ avakaḷā ||4|| tukā mhaṇe nāśa kelā | viṭaṃbilā veśa jihīṃ ||5||

कुटुंबाचा केला त्याग । नाहीं राग जंव गेला ॥१॥ भजन तें वोंगळवाणें । नरका जाणें चुके ना ॥ध्रु.॥ अक्षराची केली आटी । जरी पोटीं संतनिंदा ॥२॥ तुका म्हणे मागें पाय । तया जाय स्थळासि ॥३॥ ॥२॥

kuṭuṃbācā kelā tyāga | nāhīṃ rāga jaṃva gelā ||1|| bhajana teṃ voṃgaḷavāṇeṃ | narakā jāṇeṃ cuke nā ||dhru.|| akṣarācī kelī āṭī | jarī poṭīṃ saṃtaniṃdā ||2|| tukā mhaṇe māgeṃ pāya | tayā jāya sthaḷāsi ||3|| ||2||

तारतिम वरी तोंडा च पुरतें । अंतरा हें येतें अंतरीचें ॥१॥ ऐसी काय बरी दिसे ठकाठकी । दिसतें लौकिकीं सत्या ऐसें ॥ध्रु.॥ भोजनांत द्यावें विष कालवूनि । मोहचाळवणी मारावया ॥२॥ तुका म्हणे मैंद देखों नेदी कुडें । आदर चि पुढें सोंग दावी ॥३॥

tāratima varī toṃḍā ca purateṃ | aṃtarā heṃ yeteṃ aṃtarīceṃ ||1|| aisī kāya barī dise ṭhakāṭhakī | disateṃ laukikīṃ satyā aiseṃ ||dhru.|| bhojanāṃta dyāveṃ viṣa kālavūni | mohacāḷavaṇī mārāvayā ||2|| tukā mhaṇe maiṃda dekhoṃ nedī kuḍeṃ | ādara ci puḍheṃ soṃga dāvī ||3||

ब्रम्हनिष्ठ काडी । जरी जीवानांवें मोडी ॥१॥ तया घडली गुरुहत्या । गेला उपदेश तो मिथ्या ॥ध्रु.॥ सांगितलें कानीं । रूप आपुलें वाखाणी ॥२॥ भूतांच्या मत्सरें । ब्रम्हज्ञान नेलें चोरें ॥३॥ शिकल्या सांगे गोष्टी । भेद क्रोध वाहे पोटीं ॥४॥ निंदा स्तुति स्तवनीं । तुका म्हणे वेंची वाणी ॥५॥

bramhaniṣṭha kāḍī | jarī jīvānāṃveṃ moḍī ||1|| tayā ghaḍalī guruhatyā | gelā upadeśa to mithyā ||dhru.|| sāṃgitaleṃ kānīṃ | rūpa āpuleṃ vākhāṇī ||2|| bhūtāṃcyā matsareṃ | bramhajñāna neleṃ coreṃ ||3|| śikalyā sāṃge goṣṭī | bheda krodha vāhe poṭīṃ ||4|| niṃdā stuti stavanīṃ | tukā mhaṇe veṃcī vāṇī ||5||

इहलोकींचा हा देहे । देव इच्छिताती पाहें ॥१॥ धन्य आम्ही जन्मा आलों । दास विठोबाचे जालों ॥ध्रु.॥ आयुष्याच्या या साधनें । सच्चिदानंद पदवी घेणें ॥२॥ तुका म्हणे पावठणी । करूं स्वर्गाची निशाणी ॥३॥

ihalokīṃcā hā dehe | deva icchitātī pāheṃ ||1|| dhanya āmhī janmā āloṃ | dāsa viṭhobāce jāloṃ ||dhru.|| āyuṣyācyā yā sādhaneṃ | saccidānaṃda padavī gheṇeṃ ||2|| tukā mhaṇe pāvaṭhaṇī | karūṃ svargācī niśāṇī ||3||

पंडित वाचक जरी जाला पुरता । तरी कृष्णकथा ऐके भावें ॥१॥ क्षीर तुपा साकरे जालिया भेटी । तैसी पडे मिठी गोडपणें ॥ध्रु.॥ जाणोनियां लाभ घेई हा पदरीं । गोड गोडावरी सेवीं बापा ॥२॥ जाणिवेचें मूळ उपडोनी खोड । जरी तुज चाड आहे तुझी ॥३॥ नाना परिमळद्रव्य उपचार । अंगी उटी सारचंदनाची ॥४॥ जेविलियाविण शून्य ते शृंगार । तैसी गोडी हरिकथेविण ॥५॥ ज्याकारणें वेदश्रुति ही पुराणें । तें चि विठ्ठलनाणें तिष्ठे कथे ॥६॥ तुका म्हणे येर दगडाचीं पेंवें । खळखळ आवघें मूळ तेथें ॥७॥

paṃḍita vācaka jarī jālā puratā | tarī kṛṣṇakathā aike bhāveṃ ||1|| kṣīra tupā sākare jāliyā bheṭī | taisī paḍe miṭhī goḍapaṇeṃ ||dhru.|| jāṇoniyāṃ lābha gheī hā padarīṃ | goḍa goḍāvarī sevīṃ bāpā ||2|| jāṇiveceṃ mūḷa upaḍonī khoḍa | jarī tuja cāḍa āhe tujhī ||3|| nānā parimaḷadravya upacāra | aṃgī uṭī sāracaṃdanācī ||4|| jeviliyāviṇa śūnya te śṛṃgāra | taisī goḍī harikatheviṇa ||5|| jyākāraṇeṃ vedaśruti hī purāṇeṃ | teṃ ci viṭhṭhalanāṇeṃ tiṣṭhe kathe ||6|| tukā mhaṇe yera dagaḍācīṃ peṃveṃ | khaḷakhaḷa āvagheṃ mūḷa tetheṃ ||7||

आणिकांच्या कापिती माना । निष्ठ‍पणा पार नाहीं ॥१॥ करिती बेटे उसणवारी । यमपुरी भोगावया ॥ध्रु.॥ सेंदराचें दैवत केलें । नवस बोले तयासि ॥२॥ तुका म्हणे नाचति पोरें । खोडितां येरें अंग दुखे ॥३॥

āṇikāṃcyā kāpitī mānā | niṣṭhapaṇā pāra nāhīṃ ||1|| karitī beṭe usaṇavārī | yamapurī bhogāvayā ||dhru.|| seṃdarāceṃ daivata keleṃ | navasa bole tayāsi ||2|| tukā mhaṇe nācati poreṃ | khoḍitāṃ yereṃ aṃga dukhe ||3||

गंधर्व अग्नि सोम भोगिती कुमारी । कोठें चराचरीं त्याग केला ॥१॥ गायत्री स्वमुखें भक्षीतसे मळ । मिळाल्या वाहाळ गंगाओघ ॥ध्रु.॥ कागाचिये विष्ठें जन्म पिंपळासि । पांडवकुळासि पाहातां दोष ॥२॥ शकुंतळा सूत कर्ण शृंगी व्यास । यांच्या नामें नाश पातकांसि ॥३॥ गणिका अजामेळ कुब्जा तो विदुर । पाहातां विचार पिंगळेचा ॥४॥ वाल्हा विश्वामित्र वसिष्ठ नारद । यांचे पूर्व शुद्ध काय आहे ॥५॥ न व्हावी तीं जालीं कर्में नरनारी । अनुतापें हरी स्मरतां मुक्त ॥६॥ तुका म्हणे पूर्व नाठवी श्रीहरी । मूळ जो उच्चारी नरक त्यासि ॥७॥

gaṃdharva agni soma bhogitī kumārī | koṭheṃ carācarīṃ tyāga kelā ||1|| gāyatrī svamukheṃ bhakṣītase maḷa | miḷālyā vāhāḷa gaṃgāogha ||dhru.|| kāgāciye viṣṭheṃ janma piṃpaḷāsi | pāṃḍavakuḷāsi pāhātāṃ doṣa ||2|| śakuṃtaḷā sūta karṇa śṛṃgī vyāsa | yāṃcyā nāmeṃ nāśa pātakāṃsi ||3|| gaṇikā ajāmeḷa kubjā to vidura | pāhātāṃ vicāra piṃgaḷecā ||4|| vālhā viśvāmitra vasiṣṭha nārada | yāṃce pūrva śuddha kāya āhe ||5|| na vhāvī tīṃ jālīṃ karmeṃ naranārī | anutāpeṃ harī smaratāṃ mukta ||6|| tukā mhaṇe pūrva nāṭhavī śrīharī | mūḷa jo uccārī naraka tyāsi ||7||

सोनियाचें ताट क्षीरीनें भरिलें । भक्षावया दिलें श्वाना लागीं ॥१॥ मुक्ताफळहार खरासि घातला । कस्तुरी सुकराला चोजविली ॥ध्रु.॥ वेदपरायण बधिरा सांगे ज्ञान । तयाची ते खुण काय जाणे ॥२॥ तुका म्हणे ज्याचें तो चि एक जाणे । भक्तीचें महिमान साधु जाणे ॥३॥

soniyāceṃ tāṭa kṣīrīneṃ bharileṃ | bhakṣāvayā dileṃ śvānā lāgīṃ ||1|| muktāphaḷahāra kharāsi ghātalā | kasturī sukarālā cojavilī ||dhru.|| vedaparāyaṇa badhirā sāṃge jñāna | tayācī te khuṇa kāya jāṇe ||2|| tukā mhaṇe jyāceṃ to ci eka jāṇe | bhaktīceṃ mahimāna sādhu jāṇe ||3||

ऐसा हा लौकिक कदा राखवेना । पतितपावना देवराया ॥१॥ संसार करितां म्हणती हा दोषी । टाकितां आळसी पोटपोसा ॥ध्रु.॥ आचार करितां म्हणती हा पसारा । न करितां नरा निंदिताती ॥२॥ संतसंग करितां म्हणती हा उपदेशी । येरा अभाग्यासि ज्ञान नाहीं ॥३॥ धन नाहीं त्यासि ठायींचा करंटा । समर्थासि ताठा लाविताती ॥४॥ बहु बोलों जातां म्हणति हा वाचाळ । न बोलतां सकळ म्हणती गर्वी ॥५॥ भेटिसि न वजातां म्हणती हा निष्ठ‍ । येतां जातां घर बुडविलें ॥६॥ लग्न करूं जातां म्हणती हा मातला । न करितां जाला नपुंसक ॥७॥ निपुत्रिका म्हणती पहा हो चांडाळ । पातकाचें मूळ पोरवडा ॥८॥ लोक जैसा लोक धरितां धरवे ना । अभक्ता जिरे ना संतसंग ॥९॥ तुका म्हणे आतां ऐकावें वचन । त्यजुनियां जन भक्ति करा ॥१०॥

aisā hā laukika kadā rākhavenā | patitapāvanā devarāyā ||1|| saṃsāra karitāṃ mhaṇatī hā doṣī | ṭākitāṃ āḷasī poṭaposā ||dhru.|| ācāra karitāṃ mhaṇatī hā pasārā | na karitāṃ narā niṃditātī ||2|| saṃtasaṃga karitāṃ mhaṇatī hā upadeśī | yerā abhāgyāsi jñāna nāhīṃ ||3|| dhana nāhīṃ tyāsi ṭhāyīṃcā karaṃṭā | samarthāsi tāṭhā lāvitātī ||4|| bahu boloṃ jātāṃ mhaṇati hā vācāḷa | na bolatāṃ sakaḷa mhaṇatī garvī ||5|| bheṭisi na vajātāṃ mhaṇatī hā niṣṭha | yetāṃ jātāṃ ghara buḍavileṃ ||6|| lagna karūṃ jātāṃ mhaṇatī hā mātalā | na karitāṃ jālā napuṃsaka ||7|| niputrikā mhaṇatī pahā ho cāṃḍāḷa | pātakāceṃ mūḷa poravaḍā ||8|| loka jaisā loka dharitāṃ dharave nā | abhaktā jire nā saṃtasaṃga ||9|| tukā mhaṇe ātāṃ aikāveṃ vacana | tyajuniyāṃ jana bhakti karā ||10||

धर्म रक्षावया साठीं । करणें आटी आम्हांसि ॥१॥ वाचा बोलों वेदनीती । करूं संतीं केलें तें ॥ध्रु.॥ न बाणतां स्थिति अंगीं । कर्म त्यागी लंड तो ॥२॥ तुका म्हणे अधम त्यासी । भक्ति दूषी हरीची ॥३॥

dharma rakṣāvayā sāṭhīṃ | karaṇeṃ āṭī āmhāṃsi ||1|| vācā boloṃ vedanītī | karūṃ saṃtīṃ keleṃ teṃ ||dhru.|| na bāṇatāṃ sthiti aṃgīṃ | karma tyāgī laṃḍa to ||2|| tukā mhaṇe adhama tyāsī | bhakti dūṣī harīcī ||3||

चवदा भुवनें जयाचिये पोटीं । तो चि आम्हीं कंठीं साठविला ॥१॥ काय एक उणें आमुचिये घरीं । वोळगती द्वारीं रिद्धिसिद्धी ॥ध्रु.॥ असुर जयानें घातले तोडरीं । तो आम्हांसि जोडी कर दोन्ही ॥२॥ रूप नाहीं रेखा जयासि आकार । आम्हीं तो साकार भक्तीं केला ॥३॥ अनंत ब्रम्हांडें जयाचिये अंगीं । समान तो मुंगी आम्हासाठीं ॥४॥ रिद्धिसिद्धी सुखें हाणितल्या लाता । तेथें या प्राकृता कोण मानी ॥५॥ तुका म्हणे आम्ही देवाहूनि बळी । जालों हे निराळी ठेवुनि आशा ॥६॥

cavadā bhuvaneṃ jayāciye poṭīṃ | to ci āmhīṃ kaṃṭhīṃ sāṭhavilā ||1|| kāya eka uṇeṃ āmuciye gharīṃ | voḷagatī dvārīṃ riddhisiddhī ||dhru.|| asura jayāneṃ ghātale toḍarīṃ | to āmhāṃsi joḍī kara donhī ||2|| rūpa nāhīṃ rekhā jayāsi ākāra | āmhīṃ to sākāra bhaktīṃ kelā ||3|| anaṃta bramhāṃḍeṃ jayāciye aṃgīṃ | samāna to muṃgī āmhāsāṭhīṃ ||4|| riddhisiddhī sukheṃ hāṇitalyā lātā | tetheṃ yā prākṛtā koṇa mānī ||5|| tukā mhaṇe āmhī devāhūni baḷī | jāloṃ he nirāḷī ṭhevuni āśā ||6||

केला मातीचा पशुपति । परि मातीसि काय म्हणती । शिवपूजा शिवासी पावे । माती मातीमाजी सामावे ॥१॥ तैसे पूजिती आम्हां संत । पूजा घेतो भगवंत । आम्ही किंकर संतांचे दास । संतपदवी नको आम्हांस ॥ध्रु.॥ केला पाषाणाचा विष्णु । परी पाषाण नव्हे विष्णु । विष्णुपूजा विष्णुसि अर्पे । पाषाण राहे पाषाणरूपें ॥२॥ केली कांशाची जगदंबा । परि कांसें नव्हे अंबा । पूजा अंबेची अंबेला घेणें । कांसें राहे कांसेंपणें ॥३॥ ब्रम्हानंद पूर्णामाजी । तुका म्हणे केली कांजी । ज्याची पूजा त्याणें चि घेणें। आम्ही पाषाणरूप राहणें ॥४॥

kelā mātīcā paśupati | pari mātīsi kāya mhaṇatī | śivapūjā śivāsī pāve | mātī mātīmājī sāmāve ||1|| taise pūjitī āmhāṃ saṃta | pūjā gheto bhagavaṃta | āmhī kiṃkara saṃtāṃce dāsa | saṃtapadavī nako āmhāṃsa ||dhru.|| kelā pāṣāṇācā viṣṇu | parī pāṣāṇa navhe viṣṇu | viṣṇupūjā viṣṇusi arpe | pāṣāṇa rāhe pāṣāṇarūpeṃ ||2|| kelī kāṃśācī jagadaṃbā | pari kāṃseṃ navhe aṃbā | pūjā aṃbecī aṃbelā gheṇeṃ | kāṃseṃ rāhe kāṃseṃpaṇeṃ ||3|| bramhānaṃda pūrṇāmājī | tukā mhaṇe kelī kāṃjī | jyācī pūjā tyāṇeṃ ci gheṇeṃ| āmhī pāṣāṇarūpa rāhaṇeṃ ||4||

ते माझे सोयरे सज्जन सांगाती । पाय आठविती विठोबाचे ॥१॥ येरा मानी विधि पाळणापुरतें । देवाचीं तीं भूतें म्हणोनियां ॥ध्रु.॥ सर्वभावें जालों वैष्णवांचा दास । करीन त्यांच्या आस उच्छिष्टाची ॥२॥ तुका म्हणे जैसे मानती हरिदास । तैशी नाहीं आस आणिकांची ॥३॥

te mājhe soyare sajjana sāṃgātī | pāya āṭhavitī viṭhobāce ||1|| yerā mānī vidhi pāḷaṇāpurateṃ | devācīṃ tīṃ bhūteṃ mhaṇoniyāṃ ||dhru.|| sarvabhāveṃ jāloṃ vaiṣṇavāṃcā dāsa | karīna tyāṃcyā āsa ucchiṣṭācī ||2|| tukā mhaṇe jaise mānatī haridāsa | taiśī nāhīṃ āsa āṇikāṃcī ||3||

दया तिचें नांव भूतांचें पाळण । अणीक निर्दळण कंटकांचें ॥१॥ पाप त्याचें नांव न विचारितां नीत । भलतें चि उन्मत्त करी सदा ॥२॥ तुका म्हणे धर्म रक्षावया साठीं । देवास ही आटी जन्म घेणें ॥३॥

dayā ticeṃ nāṃva bhūtāṃceṃ pāḷaṇa | aṇīka nirdaḷaṇa kaṃṭakāṃceṃ ||1|| pāpa tyāceṃ nāṃva na vicāritāṃ nīta | bhalateṃ ci unmatta karī sadā ||2|| tukā mhaṇe dharma rakṣāvayā sāṭhīṃ | devāsa hī āṭī janma gheṇeṃ ||3||

करावें गोमटें । बाळा माते तें उमटे ॥१॥ आपुलिया जीवाहूनी । असे वाल्हें तें जननी ॥ध्रु.॥ वियोग तें तिस । त्याच्या उपचारें तें विष ॥२॥ तुका म्हणे पायें । डोळा सुखावे ज्या न्यायें ॥३॥

karāveṃ gomaṭeṃ | bāḷā māte teṃ umaṭe ||1|| āpuliyā jīvāhūnī | ase vālheṃ teṃ jananī ||dhru.|| viyoga teṃ tisa | tyācyā upacāreṃ teṃ viṣa ||2|| tukā mhaṇe pāyeṃ | ḍoḷā sukhāve jyā nyāyeṃ ||3||

कन्या सासुर्‍यासि जाये । मागें परतोनी पाहे ॥१॥ तैसें जालें माझ्या जिवा । केव्हां भेटसी केशवा ॥ध्रु.॥ चुकलिया माये । बाळ हुरू हुरू पाहे ॥२॥ जीवना वेगळी मासोळी । तुका म्हणे तळमळी ॥३॥

kanyā sāsuryāsi jāye | māgeṃ paratonī pāhe ||1|| taiseṃ jāleṃ mājhyā jivā | kevhāṃ bheṭasī keśavā ||dhru.|| cukaliyā māye | bāḷa hurū hurū pāhe ||2|| jīvanā vegaḷī māsoḷī | tukā mhaṇe taḷamaḷī ||3||

हातीं होन दावी बेना । करिती लेंकीच्या धारणा ॥१॥ ऐसे धर्म जाले कळीं । पुण्य रंक पाप बळी ॥ध्रु.॥ सांडिले आचार । द्विज चाहाड जाले चोर ॥२॥ टिळे लपविती पातडीं । लेती विजारा कातडीं ॥३॥ बैसोनियां तक्तां । अन्नेंविण पिडिती लोकां ॥४॥ मुदबख लिहिणें । तेलतुपावरी जिणें ॥५॥ नीचाचे चाकर । चुकलिया खाती मार ॥६॥ राजा प्रजा पीडी । क्षेत्री दुश्चितासी तोडी ॥७॥ वैश्यशूद्रादिक । हे तों सहज नीच लोक ॥८॥ अवघे बाह्य रंग । आंत हिरवें वरी सोंग ॥९॥ तुका म्हणे देवा । काय निद्रा केली धांवा ॥१०॥

hātīṃ hona dāvī benā | karitī leṃkīcyā dhāraṇā ||1|| aise dharma jāle kaḷīṃ | puṇya raṃka pāpa baḷī ||dhru.|| sāṃḍile ācāra | dvija cāhāḍa jāle cora ||2|| ṭiḷe lapavitī pātaḍīṃ | letī vijārā kātaḍīṃ ||3|| baisoniyāṃ taktāṃ | anneṃviṇa piḍitī lokāṃ ||4|| mudabakha lihiṇeṃ | telatupāvarī jiṇeṃ ||5|| nīcāce cākara | cukaliyā khātī māra ||6|| rājā prajā pīḍī | kṣetrī duścitāsī toḍī ||7|| vaiśyaśūdrādika | he toṃ sahaja nīca loka ||8|| avaghe bāhya raṃga | āṃta hiraveṃ varī soṃga ||9|| tukā mhaṇe devā | kāya nidrā kelī dhāṃvā ||10||

साळंकृत कन्यादान । करितां पृथ्वीसमान ॥१॥ परि तें न कळे या मूढा । येइल कळों भोग पुढां ॥ध्रु.॥ आचरतां कर्म । भरे पोट राहे धर्म ॥२॥ सत्या देव साहे । ऐसें करूनियां पाहें ॥३॥ अन्न मान धन । हें तों प्रारब्धा आधीन ॥४॥ तुका म्हणे सोस । दुःख आतां पुढें नास ॥५॥

sāḷaṃkṛta kanyādāna | karitāṃ pṛthvīsamāna ||1|| pari teṃ na kaḷe yā mūḍhā | yeila kaḷoṃ bhoga puḍhāṃ ||dhru.|| ācaratāṃ karma | bhare poṭa rāhe dharma ||2|| satyā deva sāhe | aiseṃ karūniyāṃ pāheṃ ||3|| anna māna dhana | heṃ toṃ prārabdhā ādhīna ||4|| tukā mhaṇe sosa | duḥkha ātāṃ puḍheṃ nāsa ||5||

दिवट्या वाद्यें लावुनि खाणें । करूनि मंडण दिली हातीं ॥१॥ नवरा नेई नवरी घरा । पूजन वरा पाद्याचें ॥ध्रु.॥ गौरविली विहीण व्याही । घडिलें कांहीं ठेवूं नका ॥२॥ करूं द्यावें न्हावें वरें । ठायीचें कां रे न कळे चि ॥३॥ वर्‍हाडियांचे लागे पाठीं । जैसी उटिका तेलीं ॥४॥ तुका म्हणे जोडिला थुंका । पुढें नरका सामग्री ॥५॥

divaṭyā vādyeṃ lāvuni khāṇeṃ | karūni maṃḍaṇa dilī hātīṃ ||1|| navarā neī navarī gharā | pūjana varā pādyāceṃ ||dhru.|| gauravilī vihīṇa vyāhī | ghaḍileṃ kāṃhīṃ ṭhevūṃ nakā ||2|| karūṃ dyāveṃ nhāveṃ vareṃ | ṭhāyīceṃ kāṃ re na kaḷe ci ||3|| varhāḍiyāṃce lāge pāṭhīṃ | jaisī uṭikā telīṃ ||4|| tukā mhaṇe joḍilā thuṃkā | puḍheṃ narakā sāmagrī ||5||

ब्रम्हहत्या मारिल्या गाई । आणीक काई पाप केलें ॥१॥ ऐका जेणें विकिली कन्या । पवाडे त्या सुन्याचे ॥ध्रु.॥ नरमांस खादली भाडी । हाका मारी म्हणोनि ॥२॥ अवघें पाप केलें तेणें । जेणें सोनें अभिळाषिलें ॥३॥ उच्चारितां मज तें पाप । जिव्हे कांप सुटतसे ॥४॥ तुका म्हणे कोरान्न रांड । बेटा भांड मागे ना कां ॥५॥

bramhahatyā mārilyā gāī | āṇīka kāī pāpa keleṃ ||1|| aikā jeṇeṃ vikilī kanyā | pavāḍe tyā sunyāce ||dhru.|| naramāṃsa khādalī bhāḍī | hākā mārī mhaṇoni ||2|| avagheṃ pāpa keleṃ teṇeṃ | jeṇeṃ soneṃ abhiḷāṣileṃ ||3|| uccāritāṃ maja teṃ pāpa | jivhe kāṃpa suṭatase ||4|| tukā mhaṇe korānna rāṃḍa | beṭā bhāṃḍa māge nā kāṃ ||5||

याचा कोणी करी पक्ष । तो ही त्याशी समतुल्य ॥१॥ फुकासाठीं पावे दुःखाचा विभाग । पूर्वजांसि लाग निरयदंडीं ॥ध्रु.॥ ऐके राजा न करी दंड । जरि या लंड दुष्टासि ॥२॥ तुका म्हणे त्याचें अन्न । मद्यपाना समान ॥३॥

yācā koṇī karī pakṣa | to hī tyāśī samatulya ||1|| phukāsāṭhīṃ pāve duḥkhācā vibhāga | pūrvajāṃsi lāga nirayadaṃḍīṃ ||dhru.|| aike rājā na karī daṃḍa | jari yā laṃḍa duṣṭāsi ||2|| tukā mhaṇe tyāceṃ anna | madyapānā samāna ||3||

कपट कांहीं एक । नेणें भुलवायाचें लोक ॥१॥ तुमचें करितों कीर्त्तन । गातों उत्तम ते गुण ॥ध्रु.॥ दाऊं नेणें जडीबुटी । चमत्कार उठाउठी ॥२॥ नाहीं शिष्यशाखा । सांगों अयाचित लोकां ॥३॥ नव्हें मठपति । नाहीं चाहुरांची वृत्ति ॥४॥ नाहीं देवार्चन । असे मांडिलें दुकान ॥५॥ नाहीं वेताळ प्रसन्न । कांहीं सांगों खाण खुण ॥६॥ नव्हें पुराणिक । करणें सांगणें आणीक ॥७॥ नेणें वाद घटा पटा । करितां पंडित करंटा ॥८॥ नाहीं जाळीत भणदीं । उदो म्हणोनि आनंदी ॥९॥ नाहीं हालवीत माळा । भोंवतें मेळवुनि गबाळा ॥१०॥ आगमीचें कुडें नेणें । स्तंभन मोहन उच्चाटणें ॥११॥ नव्हें यांच्या ऐसा । तुका निरयवासी पिसा ॥१२॥

kapaṭa kāṃhīṃ eka | neṇeṃ bhulavāyāceṃ loka ||1|| tumaceṃ karitoṃ kīrttana | gātoṃ uttama te guṇa ||dhru.|| dāūṃ neṇeṃ jaḍībuṭī | camatkāra uṭhāuṭhī ||2|| nāhīṃ śiṣyaśākhā | sāṃgoṃ ayācita lokāṃ ||3|| navheṃ maṭhapati | nāhīṃ cāhurāṃcī vṛtti ||4|| nāhīṃ devārcana | ase māṃḍileṃ dukāna ||5|| nāhīṃ vetāḷa prasanna | kāṃhīṃ sāṃgoṃ khāṇa khuṇa ||6|| navheṃ purāṇika | karaṇeṃ sāṃgaṇeṃ āṇīka ||7|| neṇeṃ vāda ghaṭā paṭā | karitāṃ paṃḍita karaṃṭā ||8|| nāhīṃ jāḷīta bhaṇadīṃ | udo mhaṇoni ānaṃdī ||9|| nāhīṃ hālavīta māḷā | bhoṃvateṃ meḷavuni gabāḷā ||10|| āgamīceṃ kuḍeṃ neṇeṃ | staṃbhana mohana uccāṭaṇeṃ ||11|| navheṃ yāṃcyā aisā | tukā nirayavāsī pisā ||12||

रडोनियां मान । कोण मागतां भूषण ॥१॥ देवें दिलें तरी गोड । राहे रुचि आणि कोड ॥ध्रु.॥ लावितां लावणी । विके भीके केज्या दानी ॥२॥ तुका म्हणे धीरा । विण कैसा होतो हिरा ॥३॥

raḍoniyāṃ māna | koṇa māgatāṃ bhūṣaṇa ||1|| deveṃ dileṃ tarī goḍa | rāhe ruci āṇi koḍa ||dhru.|| lāvitāṃ lāvaṇī | vike bhīke kejyā dānī ||2|| tukā mhaṇe dhīrā | viṇa kaisā hoto hirā ||3||

पूज्या एकासनीं आसनीं आसन । बैसतां गमन मातेशीं तें ॥१॥ सांगतों ते धर्म नीतीचे संकेत । सावधान हित व्हावें तरी ॥ध्रु.॥ संतां ठाया ठाव पूजनाची इच्छा । जीवनीं च वळसा सांपडला ॥२॥ तुका म्हणे एकाएकीं वरासनें । दुजें तेथें भिन्न अशोभ्य तें ॥३॥

pūjyā ekāsanīṃ āsanīṃ āsana | baisatāṃ gamana māteśīṃ teṃ ||1|| sāṃgatoṃ te dharma nītīce saṃketa | sāvadhāna hita vhāveṃ tarī ||dhru.|| saṃtāṃ ṭhāyā ṭhāva pūjanācī icchā | jīvanīṃ ca vaḷasā sāṃpaḍalā ||2|| tukā mhaṇe ekāekīṃ varāsaneṃ | dujeṃ tetheṃ bhinna aśobhya teṃ ||3||

जेणें मुखें स्तवी । तें चि निंदे पाठीं लावी ॥१॥ ऐसी अधमाची याती । लोपी सोनें खाय माती ॥ध्रु.॥ गुदद्वारा वाटे । मिष्टान्नांचा नरक लोटे ॥२॥ विंचु लाभाविण । तुका म्हणे वाहे शीण ॥३॥

jeṇeṃ mukheṃ stavī | teṃ ci niṃde pāṭhīṃ lāvī ||1|| aisī adhamācī yātī | lopī soneṃ khāya mātī ||dhru.|| gudadvārā vāṭe | miṣṭānnāṃcā naraka loṭe ||2|| viṃcu lābhāviṇa | tukā mhaṇe vāhe śīṇa ||3||

अधमाची यारी । रंग पतंगाचे परी ॥१॥ विटे न लगतां क्षण । मोल जाय वांयां विण ॥ध्रु.॥ सर्पाचिया परी । विषें भरला कल्हारीं ॥२॥ तुका म्हणे देवा । मज झणी ऐसे दावा ॥३॥

adhamācī yārī | raṃga pataṃgāce parī ||1|| viṭe na lagatāṃ kṣaṇa | mola jāya vāṃyāṃ viṇa ||dhru.|| sarpāciyā parī | viṣeṃ bharalā kalhārīṃ ||2|| tukā mhaṇe devā | maja jhaṇī aise dāvā ||3||

आणिकांची स्तुति आम्हां ब्रम्हहत्या । एका वांचूनि त्या पांडुरंगा ॥१॥ आम्हां विष्णुदासां एकविध भाव । न म्हणों या देव आणिकांसि ॥ध्रु.॥ शतखंड माझी होईल रसना । जरी या वचना पालटेन ॥२॥ तुका म्हणे मज आणिका संकल्पें । अवघीं च पापें घडतील ॥३॥

āṇikāṃcī stuti āmhāṃ bramhahatyā | ekā vāṃcūni tyā pāṃḍuraṃgā ||1|| āmhāṃ viṣṇudāsāṃ ekavidha bhāva | na mhaṇoṃ yā deva āṇikāṃsi ||dhru.|| śatakhaṃḍa mājhī hoīla rasanā | jarī yā vacanā pālaṭena ||2|| tukā mhaṇe maja āṇikā saṃkalpeṃ | avaghīṃ ca pāpeṃ ghaḍatīla ||3||

तान्हेल्याची धणी । फिटे गंगा नव्हे उणी ॥१॥ माझे मनोरथ सिद्धी । पाववावे कृपानिधी ॥ध्रु.॥ तूं तों उदाराचा राणा । माझी अल्प चि वासना ॥२॥ कृपादृष्टीं पाहें । तुका म्हणे होईं साहे ॥३॥

tānhelyācī dhaṇī | phiṭe gaṃgā navhe uṇī ||1|| mājhe manoratha siddhī | pāvavāve kṛpānidhī ||dhru.|| tūṃ toṃ udārācā rāṇā | mājhī alpa ci vāsanā ||2|| kṛpādṛṣṭīṃ pāheṃ | tukā mhaṇe hoīṃ sāhe ||3||

संताचा अतिक्रम । देवपूजा तो अधर्म ॥१॥ येती दगड तैसे वरी । मंत्रपुष्पें देवा शिरीं ॥ध्रु.॥ अतीतासि गाळी । देवा नैवेद्यासी पोळी ॥२॥ तुका म्हणे देवा । ताडण भेदकांची सेवा ॥३॥

saṃtācā atikrama | devapūjā to adharma ||1|| yetī dagaḍa taise varī | maṃtrapuṣpeṃ devā śirīṃ ||dhru.|| atītāsi gāḷī | devā naivedyāsī poḷī ||2|| tukā mhaṇe devā | tāḍaṇa bhedakāṃcī sevā ||3||

करणें तें देवा । हे चि एक पावे सेवा ॥१॥ अवघें घडे येणे सांग । भक्त देवाचें तें अंग ॥ध्रु.॥ हें चि एक वर्म । काय बोलिला तो धर्म ॥२॥ तुका म्हणे खरें । खरें त्रिवाचा उत्तरें ॥३॥

karaṇeṃ teṃ devā | he ci eka pāve sevā ||1|| avagheṃ ghaḍe yeṇe sāṃga | bhakta devāceṃ teṃ aṃga ||dhru.|| heṃ ci eka varma | kāya bolilā to dharma ||2|| tukā mhaṇe khareṃ | khareṃ trivācā uttareṃ ||3||

मागें नेणपणें घडलें तें क्षमा । आतां देतों सीमा करूनियां ॥१॥ परनारीचें जया घडलें गमन । दावीतो वदन जननीरत ॥ध्रु.॥ उपदेशा वरी मन नाहीं हातीं । तो आम्हां पुढती पाहूं नये ॥२॥ तुका म्हणे साक्षी असों द्यावें मन । घातली ते आण पाळावया ॥३॥

māgeṃ neṇapaṇeṃ ghaḍaleṃ teṃ kṣamā | ātāṃ detoṃ sīmā karūniyāṃ ||1|| paranārīceṃ jayā ghaḍaleṃ gamana | dāvīto vadana jananīrata ||dhru.|| upadeśā varī mana nāhīṃ hātīṃ | to āmhāṃ puḍhatī pāhūṃ naye ||2|| tukā mhaṇe sākṣī asoṃ dyāveṃ mana | ghātalī te āṇa pāḷāvayā ||3||

आणिकांच्या घातें । ज्यांचीं निवतील चित्तें ॥१॥ ते चि ओळखावे पापी । निरयवासी शीघ्रकोपी ॥ध्रु.॥ कान पसरोनी । ऐके वदे दुष्ट वाणी ॥२॥ तुका म्हणे भांडा । धीर नाहीं ज्याच्या तोंडा॥३॥

āṇikāṃcyā ghāteṃ | jyāṃcīṃ nivatīla citteṃ ||1|| te ci oḷakhāve pāpī | nirayavāsī śīghrakopī ||dhru.|| kāna pasaronī | aike vade duṣṭa vāṇī ||2|| tukā mhaṇe bhāṃḍā | dhīra nāhīṃ jyācyā toṃḍā||3||

हनुमंतस्तुति - अभंग ४

शरण शरण जी हनुमंता । तुज आलों रामदूता ॥१॥ काय भक्तीच्या त्या वाटा । मज दावाव्या सुभटा ॥ध्रु.॥ शूर आणि धीर । स्वामिकाजीं तूं सादर ॥२॥ तुका म्हणे रुद्रा । अंजनीचिया कुमरा ॥३॥

śaraṇa śaraṇa jī hanumaṃtā | tuja āloṃ rāmadūtā ||1|| kāya bhaktīcyā tyā vāṭā | maja dāvāvyā subhaṭā ||dhru.|| śūra āṇi dhīra | svāmikājīṃ tūṃ sādara ||2|| tukā mhaṇe rudrā | aṃjanīciyā kumarā ||3||

केली सीताशुद्धी । मूळ रामायणा आधीं ॥१॥ ऐसा प्रतापी गहन । सुरां सकळ भक्तांचें भूषण ॥ध्रु.॥ जाऊनि पाताळा । केली देवाची अवकळा ॥२॥ राम लक्षुमण । नेले आणिले चोरून ॥३॥ जोडूनियां कर । उभा सन्मुख समोर ॥४॥ तुका म्हणे जपें । वायुसुता जाती पापें ॥५॥

kelī sītāśuddhī | mūḷa rāmāyaṇā ādhīṃ ||1|| aisā pratāpī gahana | surāṃ sakaḷa bhaktāṃceṃ bhūṣaṇa ||dhru.|| jāūni pātāḷā | kelī devācī avakaḷā ||2|| rāma lakṣumaṇa | nele āṇile corūna ||3|| joḍūniyāṃ kara | ubhā sanmukha samora ||4|| tukā mhaṇe japeṃ | vāyusutā jātī pāpeṃ ||5||

काम घातला बांदोडी । काळ केला देशधडी ॥१॥ तया माझें दंडवत । कपिकुळीं हनूमंत ॥ध्रु.॥ शरीर वज्रा ऐसें । कवळी ब्रम्हांड जो पुच्छे ॥२॥ रामाच्या सेवका । शरण आलों म्हणे तुका ॥३॥

kāma ghātalā bāṃdoḍī | kāḷa kelā deśadhaḍī ||1|| tayā mājheṃ daṃḍavata | kapikuḷīṃ hanūmaṃta ||dhru.|| śarīra vajrā aiseṃ | kavaḷī bramhāṃḍa jo pucche ||2|| rāmācyā sevakā | śaraṇa āloṃ mhaṇe tukā ||3||

हनुमंत महाबळी । रावणाची दाढी जाळी ॥१॥ तया माझा नमस्कार । वारंवार निरंतर ॥ध्रु.॥ करोनी उड्डाण । केलें लंकेचें दहन ॥२॥ जाळीयेली लंका । धन्य धन्य म्हणे तुका ॥३॥ ॥४॥

hanumaṃta mahābaḷī | rāvaṇācī dāḍhī jāḷī ||1|| tayā mājhā namaskāra | vāraṃvāra niraṃtara ||dhru.|| karonī uḍḍāṇa | keleṃ laṃkeceṃ dahana ||2|| jāḷīyelī laṃkā | dhanya dhanya mhaṇe tukā ||3|| ||4||

कुंभ अवघा एक आवा । पाकीं एकीं गुफे डावा ॥१॥ ऐसे भिन्न भिन्न साटे । केले प्रारब्धानें वांटे ॥ध्रु.॥ हिरे दगड एक खाणी । कैचें विजातीसी पाणी ॥२॥ तुका म्हणे शिरीं । एक एकाची पायरी ॥३॥

kuṃbha avaghā eka āvā | pākīṃ ekīṃ guphe ḍāvā ||1|| aise bhinna bhinna sāṭe | kele prārabdhāneṃ vāṃṭe ||dhru.|| hire dagaḍa eka khāṇī | kaiceṃ vijātīsī pāṇī ||2|| tukā mhaṇe śirīṃ | eka ekācī pāyarī ||3||

मांडे पुर्‍या मुखें सांगों जाणे मात । तोंडीं लाळ हात चोळी रिते ॥१॥ ऐसियाच्या गोष्टी फिक्या मिठेंविण । रुचि नेदी अन्न चवी नाहीं ॥ध्रु.॥ बोलों जाणे अंगीं नाहीं शूरपण । काय तें वचन जाळावें तें ॥२॥ तुका म्हणे बहुतोंडे जे वाचाळ । तेंग तें च मूळ लटिक्याचें ॥३॥

māṃḍe puryā mukheṃ sāṃgoṃ jāṇe māta | toṃḍīṃ lāḷa hāta coḷī rite ||1|| aisiyācyā goṣṭī phikyā miṭheṃviṇa | ruci nedī anna cavī nāhīṃ ||dhru.|| boloṃ jāṇe aṃgīṃ nāhīṃ śūrapaṇa | kāya teṃ vacana jāḷāveṃ teṃ ||2|| tukā mhaṇe bahutoṃḍe je vācāḷa | teṃga teṃ ca mūḷa laṭikyāceṃ ||3||

न लगे चंदना सांगावा परिमळ । वनस्पतिमेळ हाकारुनी ॥१॥ अंतरीचें धांवे स्वभावें बाहेरी । धरितां ही परी आवरे ना ॥ध्रु.॥ सूर्य नाहीं जागें करीत या जना । प्रकाश किरणा कर म्हुन ॥२॥ तुका म्हणे मेघ नाचवी मयूरें । लपवितां खरें येत नाहीं ॥३॥

na lage caṃdanā sāṃgāvā parimaḷa | vanaspatimeḷa hākārunī ||1|| aṃtarīceṃ dhāṃve svabhāveṃ bāherī | dharitāṃ hī parī āvare nā ||dhru.|| sūrya nāhīṃ jāgeṃ karīta yā janā | prakāśa kiraṇā kara mhuna ||2|| tukā mhaṇe megha nācavī mayūreṃ | lapavitāṃ khareṃ yeta nāhīṃ ||3||

चंदनाचे हात पाय ही चंदन । परिसा नाहीं हीन कोणी अंग ॥१॥ दीपा नाहीं पाठीं पोटीं अंधकार । सर्वांगें साकर अवघी गोड ॥ध्रु.॥ तुका म्हणे तैसा सज्जनापासून । पाहातां अवगुण मिळे चि ना ॥२॥

caṃdanāce hāta pāya hī caṃdana | parisā nāhīṃ hīna koṇī aṃga ||1|| dīpā nāhīṃ pāṭhīṃ poṭīṃ aṃdhakāra | sarvāṃgeṃ sākara avaghī goḍa ||dhru.|| tukā mhaṇe taisā sajjanāpāsūna | pāhātāṃ avaguṇa miḷe ci nā ||2||

मन करा रे प्रसन्न । सर्व सिद्धीचें कारण । मोक्ष अथवा बंधन । सुख समाधान इच्छा ते ॥१॥ मनें प्रतिमा स्थापिली । मनें मना पूजा केली । मनें इच्छा पुरविली । मन माउली सकळांची ॥ध्रु.॥ मन गुरू आणि शिष्य । करी आपुलें चि दास्य । प्रसन्न आपआपणास । गति अथवा अधोगति ॥२॥ साधक वाचक पंडित । श्रोते वक्ते ऐका मात । नाहीं नाहीं आनुदैवत । तुका म्हणे दुसरें ॥३॥

mana karā re prasanna | sarva siddhīceṃ kāraṇa | mokṣa athavā baṃdhana | sukha samādhāna icchā te ||1|| maneṃ pratimā sthāpilī | maneṃ manā pūjā kelī | maneṃ icchā puravilī | mana māulī sakaḷāṃcī ||dhru.|| mana gurū āṇi śiṣya | karī āpuleṃ ci dāsya | prasanna āpaāpaṇāsa | gati athavā adhogati ||2|| sādhaka vācaka paṃḍita | śrote vakte aikā māta | nāhīṃ nāhīṃ ānudaivata | tukā mhaṇe dusareṃ ||3||

मायबापें जरी सर्पीण बोका । त्यांचे संगें सुखा न पवे बाळ ॥१॥ चंदनाचा शूळ सोनियाची बेडी । सुख नेदी फोडी प्राण नाशी ॥२॥ तुका म्हणे नरकीं घाली अभिमान । जरी होय ज्ञान गर्व ताठा ॥३॥

māyabāpeṃ jarī sarpīṇa bokā | tyāṃce saṃgeṃ sukhā na pave bāḷa ||1|| caṃdanācā śūḷa soniyācī beḍī | sukha nedī phoḍī prāṇa nāśī ||2|| tukā mhaṇe narakīṃ ghālī abhimāna | jarī hoya jñāna garva tāṭhā ||3||

शिकल्या बोलाचे सांगतील वाद । अनुभव भेद नाहीं कोणा ॥१॥ पंडित हे ज्ञानी करितील कथा । न मळिती अर्था निजसुखा ॥२॥ तुका म्हणे जैसी लांचासाठीं ग्वाही । देतील हे नाहीं ठावी वस्तु ॥३॥

śikalyā bolāce sāṃgatīla vāda | anubhava bheda nāhīṃ koṇā ||1|| paṃḍita he jñānī karitīla kathā | na maḷitī arthā nijasukhā ||2|| tukā mhaṇe jaisī lāṃcāsāṭhīṃ gvāhī | detīla he nāhīṃ ṭhāvī vastu ||3||

प्रारब्ध क्रियमाण । भक्तां संचित नाहीं जाण ॥१॥ अवघा देव चि जाला पाहीं । भरोनियां अंतर्बाहीं ॥ध्रु.॥ सत्वरजतमबाधा । नव्हे हरिभक्तांसि कदा ॥२॥ खाय बोले करी । अवघा त्यांच्या अंगें हरी ॥३॥ देवभक्तपण । तुका म्हणे नाहीं भिन्न ॥४॥

prārabdha kriyamāṇa | bhaktāṃ saṃcita nāhīṃ jāṇa ||1|| avaghā deva ci jālā pāhīṃ | bharoniyāṃ aṃtarbāhīṃ ||dhru.|| satvarajatamabādhā | navhe haribhaktāṃsi kadā ||2|| khāya bole karī | avaghā tyāṃcyā aṃgeṃ harī ||3|| devabhaktapaṇa | tukā mhaṇe nāhīṃ bhinna ||4||

शास्त्राचें जें सार वेदांची जो मूर्ति । तो माझा सांगाती प्राणसखा ॥१॥ म्हणउनी नाहीं आणिकांचा पांग । सर्व जालें सांग नामें एका ॥ध्रु.॥ सगुण निर्गुण जयाचीं अंगें । तो चि आम्हां संगें क्रीडा करी ॥२॥ तुका म्हणे आम्ही विधीचे जनिते । स्वयंभू आइते केले नव्हों ॥३॥

śāstrāceṃ jeṃ sāra vedāṃcī jo mūrti | to mājhā sāṃgātī prāṇasakhā ||1|| mhaṇaunī nāhīṃ āṇikāṃcā pāṃga | sarva jāleṃ sāṃga nāmeṃ ekā ||dhru.|| saguṇa nirguṇa jayācīṃ aṃgeṃ | to ci āmhāṃ saṃgeṃ krīḍā karī ||2|| tukā mhaṇe āmhī vidhīce janite | svayaṃbhū āite kele navhoṃ ||3||

ऐका महिमा आवडीचीं । बोरें खाय भिलटीचीं ॥१॥ थोर प्रेमाचा भुकेला । हा चि दुष्काळ तयाला । अष्टमा सिद्धींला । न मनी क्षीरसागराला ॥ध्रु.॥ पव्हे सुदामदेवाचे । फके मारी कोरडे च ॥२॥ न म्हणे उच्छिष्ट अथवा थोडे । तुका म्हणे भक्तीपुढें ॥३॥

aikā mahimā āvaḍīcīṃ | boreṃ khāya bhilaṭīcīṃ ||1|| thora premācā bhukelā | hā ci duṣkāḷa tayālā | aṣṭamā siddhīṃlā | na manī kṣīrasāgarālā ||dhru.|| pavhe sudāmadevāce | phake mārī koraḍe ca ||2|| na mhaṇe ucchiṣṭa athavā thoḍe | tukā mhaṇe bhaktīpuḍheṃ ||3||

कोणें तुझा सांग केला अंगीकार । निश्चिति त्वां थोर मानियेली ॥१॥ कोणें ऐसा तुज उपदेश केला । नको या विठ्ठला शरण जाऊं ॥ध्रु.॥ तेव्हां तुज कोण घालील पाठीसी । घासील भूमीसी वदन यम ॥२॥ कां रे नागवसी आयुष्य खातो काळ । दिसेंदिस बळ क्षीण होतें ॥३॥ तुका म्हणे यासि सांगा कोणी तरी । विसरला हरी मायबाप ॥४॥

koṇeṃ tujhā sāṃga kelā aṃgīkāra | niściti tvāṃ thora māniyelī ||1|| koṇeṃ aisā tuja upadeśa kelā | nako yā viṭhṭhalā śaraṇa jāūṃ ||dhru.|| tevhāṃ tuja koṇa ghālīla pāṭhīsī | ghāsīla bhūmīsī vadana yama ||2|| kāṃ re nāgavasī āyuṣya khāto kāḷa | diseṃdisa baḷa kṣīṇa hoteṃ ||3|| tukā mhaṇe yāsi sāṃgā koṇī tarī | visaralā harī māyabāpa ||4||

साधूनी बचनाग खाती तोळा तोळा । आणिकातें डोळां न पाहवे ॥१॥ साधूनी भुजंग धरितील हातीं । आणिकें कापती देखोनियां ॥२॥ असाध्य तें साध्य करितां सायास । कारण अभ्यास तुका म्हणे ॥३॥

sādhūnī bacanāga khātī toḷā toḷā | āṇikāteṃ ḍoḷāṃ na pāhave ||1|| sādhūnī bhujaṃga dharitīla hātīṃ | āṇikeṃ kāpatī dekhoniyāṃ ||2|| asādhya teṃ sādhya karitāṃ sāyāsa | kāraṇa abhyāsa tukā mhaṇe ||3||

आमचे गोसावी अयाचितवृत्ती । करवी शिष्याहातीं उपदेश ॥१॥ दगडाची नाव आधींच ते जड । ते काय दगड तारूं जाणे ॥१॥ तुका म्हणे वेष विटंबिला त्यांनी । सोंगसंपादणी करिती परी॥३॥

āmace gosāvī ayācitavṛttī | karavī śiṣyāhātīṃ upadeśa ||1|| dagaḍācī nāva ādhīṃca te jaḍa | te kāya dagaḍa tārūṃ jāṇe ||1|| tukā mhaṇe veṣa viṭaṃbilā tyāṃnī | soṃgasaṃpādaṇī karitī parī||3||

मृगजळा काय करावा उतार । पावावया पार पैल थडी ॥१॥ खापराचे होन खेळती लेंकुरें । कोण त्या वेव्हारें लाभ हाणि ॥ध्रु.॥ मंगळदायक करिती कुमारी । काय त्यांची खरी सोयरीक ॥२॥ स्वप्नींचें जें सुखदुःख जालें काहीं । जागृतीं तो नाहीं साच भाव ॥३॥ सारीं जालीं मेलीं लटिकें वचन । बद्ध मुक्त शीण तुका म्हणे ॥४॥

mṛgajaḷā kāya karāvā utāra | pāvāvayā pāra paila thaḍī ||1|| khāparāce hona kheḷatī leṃkureṃ | koṇa tyā vevhāreṃ lābha hāṇi ||dhru.|| maṃgaḷadāyaka karitī kumārī | kāya tyāṃcī kharī soyarīka ||2|| svapnīṃceṃ jeṃ sukhaduḥkha jāleṃ kāhīṃ | jāgṛtīṃ to nāhīṃ sāca bhāva ||3|| sārīṃ jālīṃ melīṃ laṭikeṃ vacana | baddha mukta śīṇa tukā mhaṇe ||4||

मंगलाचरण - अभंग ६

मंगलाचरण - अभंग ६ पद 1

मंगलाचरण - अभंग ६ पद 2

मंगलाचरण - अभंग ६ पद 3

मंगलाचरण - अभंग ६ पद 4

मंगलाचरण - अभंग ६ पद 5

मंगलाचरण - अभंग ६ पद 6

विराण्या - अभंग २५

विराण्या - अभंग २५ पद 7

विराण्या - अभंग २५ पद 8

विराण्या - अभंग २५ पद 9

विराण्या - अभंग २५ पद 10

विराण्या - अभंग २५ पद 11

विराण्या - अभंग २५ पद 12

विराण्या - अभंग २५ पद 13

विराण्या - अभंग २५ पद 14

विराण्या - अभंग २५ पद 15

विराण्या - अभंग २५ पद 16

विराण्या - अभंग २५ पद 17

विराण्या - अभंग २५ पद 18

विराण्या - अभंग २५ पद 19

विराण्या - अभंग २५ पद 20

विराण्या - अभंग २५ पद 21

विराण्या - अभंग २५ पद 22

विराण्या - अभंग २५ पद 23

विराण्या - अभंग २५ पद 24

विराण्या - अभंग २५ पद 25

विराण्या - अभंग २५ पद 26

विराण्या - अभंग २५ पद 27

विराण्या - अभंग २५ पद 28

विराण्या - अभंग २५ पद 29

विराण्या - अभंग २५ पद 30

विराण्या - अभंग २५ पद 31

विराण्या - अभंग २५ पद 32

विराण्या - अभंग २५ पद 33

विराण्या - अभंग २५ पद 34

विराण्या - अभंग २५ पद 35

विराण्या - अभंग २५ पद 36

विराण्या - अभंग २५ पद 37

विराण्या - अभंग २५ पद 38

विराण्या - अभंग २५ पद 39

विराण्या - अभंग २५ पद 40

विराण्या - अभंग २५ पद 41

विराण्या - अभंग २५ पद 42

विराण्या - अभंग २५ पद 43

विराण्या - अभंग २५ पद 44

विराण्या - अभंग २५ पद 45

विराण्या - अभंग २५ पद 46

विराण्या - अभंग २५ पद 47

विराण्या - अभंग २५ पद 48

विराण्या - अभंग २५ पद 49

विराण्या - अभंग २५ पद 50

विराण्या - अभंग २५ पद 51

विराण्या - अभंग २५ पद 52

विराण्या - अभंग २५ पद 53

विराण्या - अभंग २५ पद 54

विराण्या - अभंग २५ पद 55

विराण्या - अभंग २५ पद 56

विराण्या - अभंग २५ पद 57

विराण्या - अभंग २५ पद 58

विराण्या - अभंग २५ पद 59

विराण्या - अभंग २५ पद 60

विराण्या - अभंग २५ पद 61

विराण्या - अभंग २५ पद 62

विराण्या - अभंग २५ पद 63

विराण्या - अभंग २५ पद 64

विराण्या - अभंग २५ पद 65

विराण्या - अभंग २५ पद 66

विराण्या - अभंग २५ पद 67

विराण्या - अभंग २५ पद 68

विराण्या - अभंग २५ पद 69

विराण्या - अभंग २५ पद 70

विराण्या - अभंग २५ पद 71

विराण्या - अभंग २५ पद 72

विराण्या - अभंग २५ पद 73

विराण्या - अभंग २५ पद 74

विराण्या - अभंग २५ पद 75

विराण्या - अभंग २५ पद 76

विराण्या - अभंग २५ पद 77

विराण्या - अभंग २५ पद 78

विराण्या - अभंग २५ पद 79

विराण्या - अभंग २५ पद 80

विराण्या - अभंग २५ पद 81

विराण्या - अभंग २५ पद 82

विराण्या - अभंग २५ पद 83

विराण्या - अभंग २५ पद 84

विराण्या - अभंग २५ पद 85

विराण्या - अभंग २५ पद 86

विराण्या - अभंग २५ पद 87

विराण्या - अभंग २५ पद 88

विराण्या - अभंग २५ पद 89

विराण्या - अभंग २५ पद 90

विराण्या - अभंग २५ पद 91

विराण्या - अभंग २५ पद 92

विराण्या - अभंग २५ पद 93

विराण्या - अभंग २५ पद 94

विराण्या - अभंग २५ पद 95

विराण्या - अभंग २५ पद 96

विराण्या - अभंग २५ पद 97

विराण्या - अभंग २५ पद 98

विराण्या - अभंग २५ पद 99

विराण्या - अभंग २५ पद 100

विराण्या - अभंग २५ पद 101

विराण्या - अभंग २५ पद 102

विराण्या - अभंग २५ पद 103

विराण्या - अभंग २५ पद 104

विराण्या - अभंग २५ पद 105

विराण्या - अभंग २५ पद 106

विराण्या - अभंग २५ पद 107

विराण्या - अभंग २५ पद 108

विराण्या - अभंग २५ पद 109

विराण्या - अभंग २५ पद 110

विराण्या - अभंग २५ पद 111

विराण्या - अभंग २५ पद 112

विराण्या - अभंग २५ पद 113

विराण्या - अभंग २५ पद 114

विराण्या - अभंग २५ पद 115

विराण्या - अभंग २५ पद 116

विराण्या - अभंग २५ पद 117

विराण्या - अभंग २५ पद 118

विराण्या - अभंग २५ पद 119

विराण्या - अभंग २५ पद 120

विराण्या - अभंग २५ पद 121

विराण्या - अभंग २५ पद 122

विराण्या - अभंग २५ पद 123

विराण्या - अभंग २५ पद 124

विराण्या - अभंग २५ पद 125

विराण्या - अभंग २५ पद 126

जोहार - अभंग ३

जोहार - अभंग ३ पद 127

जोहार - अभंग ३ पद 128

जोहार - अभंग ३ पद 129

जोहार - अभंग ३ पद 130

जोहार - अभंग ३ पद 131

जोहार - अभंग ३ पद 132

जोहार - अभंग ३ पद 133

जोहार - अभंग ३ पद 134

जोहार - अभंग ३ पद 135

जोहार - अभंग ३ पद 136

जोहार - अभंग ३ पद 137

जोहार - अभंग ३ पद 138

काला चेंडुफळी - अभंग १००

काला चेंडुफळी - अभंग १०० पद 139

काला चेंडुफळी - अभंग १०० पद 140

कोडें - अभंग २

कोडें - अभंग २ पद 141

कोडें - अभंग २ पद 142

कोडें - अभंग २ पद 143

कोडें - अभंग २ पद 144

कोडें - अभंग २ पद 145

कोडें - अभंग २ पद 146

कोडें - अभंग २ पद 147

कोडें - अभंग २ पद 148

कोडें - अभंग २ पद 149

फुगड्या - अभंग २

फुगड्या - अभंग २ पद 150

फुगड्या - अभंग २ पद 151

लखोटा - अभंग १

लखोटा - अभंग १ पद 152

हुंबरी - अभंग १

हुंबरी - अभंग १ पद 153

हमामा - अभंग २

हमामा - अभंग २ पद 154

हमामा - अभंग २ पद 155

गाई - अभंग १

गाई - अभंग १ पद 156

कांडण - अभंग २

कांडण - अभंग २ पद 157

कांडण - अभंग २ पद 158

आडसण दळण - अभंग १

आडसण दळण - अभंग १ पद 159

दळण - अभंग १

दळण - अभंग १ पद 160

दळण - अभंग १ पद 161

दळण - अभंग १ पद 162

दळण - अभंग १ पद 163

दळण - अभंग १ पद 164

दळण - अभंग १ पद 165

दळण - अभंग १ पद 166

दळण - अभंग १ पद 167

दळण - अभंग १ पद 168

हाल - अभंग २

हाल - अभंग २ पद 169

हाल - अभंग २ पद 170

सुतुतू - अभंग १

सुतुतू - अभंग १ पद 171

सुतुतू - अभंग १ पद 172

सुतुतू - अभंग १ पद 173

सुतुतू - अभंग १ पद 174

सुतुतू - अभंग १ पद 175

सुतुतू - अभंग १ पद 176

सुतुतू - अभंग १ पद 177

सुतुतू - अभंग १ पद 178

सुतुतू - अभंग १ पद 179

सुतुतू - अभंग १ पद 180

सुतुतू - अभंग १ पद 181

सुतुतू - अभंग १ पद 182

सुतुतू - अभंग १ पद 183

सुतुतू - अभंग १ पद 184

सुतुतू - अभंग १ पद 185

सुतुतू - अभंग १ पद 186

सुतुतू - अभंग १ पद 187

सुतुतू - अभंग १ पद 188

टिपरी - अभंग ७

टिपरी - अभंग ७ पद 189

टिपरी - अभंग ७ पद 190

टिपरी - अभंग ७ पद 191

टिपरी - अभंग ७ पद 192

टिपरी - अभंग ७ पद 193

टिपरी - अभंग ७ पद 194

टिपरी - अभंग ७ पद 195

टिपरी - अभंग ७ पद 196

टिपरी - अभंग ७ पद 197

टिपरी - अभंग ७ पद 198

टिपरी - अभंग ७ पद 199

टिपरी - अभंग ७ पद 200

विटूदांडू - अभंग १

विटूदांडू - अभंग १ पद 201

विटूदांडू - अभंग १ पद 202

विटूदांडू - अभंग १ पद 203

विटूदांडू - अभंग १ पद 204

विटूदांडू - अभंग १ पद 205

विटूदांडू - अभंग १ पद 206

विटूदांडू - अभंग १ पद 207

विटूदांडू - अभंग १ पद 208

विटूदांडू - अभंग १ पद 209

विटूदांडू - अभंग १ पद 210

विटूदांडू - अभंग १ पद 211

विटूदांडू - अभंग १ पद 212

विटूदांडू - अभंग १ पद 213

विटूदांडू - अभंग १ पद 214

विटूदांडू - अभंग १ पद 215

विटूदांडू - अभंग १ पद 216

विटूदांडू - अभंग १ पद 217

विटूदांडू - अभंग १ पद 218

विटूदांडू - अभंग १ पद 219

विटूदांडू - अभंग १ पद 220

विटूदांडू - अभंग १ पद 221

विटूदांडू - अभंग १ पद 222

विटूदांडू - अभंग १ पद 223

विटूदांडू - अभंग १ पद 224

विटूदांडू - अभंग १ पद 225

विटूदांडू - अभंग १ पद 226

विटूदांडू - अभंग १ पद 227

विटूदांडू - अभंग १ पद 228

विटूदांडू - अभंग १ पद 229

विटूदांडू - अभंग १ पद 230

विटूदांडू - अभंग १ पद 231

विटूदांडू - अभंग १ पद 232

विटूदांडू - अभंग १ पद 233

विटूदांडू - अभंग १ पद 234

विटूदांडू - अभंग १ पद 235

विटूदांडू - अभंग १ पद 236

विटूदांडू - अभंग १ पद 237

विटूदांडू - अभंग १ पद 238

विटूदांडू - अभंग १ पद 239

विटूदांडू - अभंग १ पद 240

विटूदांडू - अभंग १ पद 241

विटूदांडू - अभंग १ पद 242

विटूदांडू - अभंग १ पद 243

विटूदांडू - अभंग १ पद 244

विटूदांडू - अभंग १ पद 245

विटूदांडू - अभंग १ पद 246

विटूदांडू - अभंग १ पद 247

विटूदांडू - अभंग १ पद 248

विटूदांडू - अभंग १ पद 249

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 250

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 251

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 252

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 253

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 254

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 255

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 256

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 257

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 258

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 259

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 260

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 261

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 262

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 263

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 264

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 265

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 266

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 267

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 268

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 269

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 270

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 271

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 272

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 273

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 274

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 275

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 276

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 277

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 278

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 279

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 280

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 281

ब्रम्हचारी फिर्याद गेला - अभंग २ पद 282

हनुमंतस्तुति - अभंग ४

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 283

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 284

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 285

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 286

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 287

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 288

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 289

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 290

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 291

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 292

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 293

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 294

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 295

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 296

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 297

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 298

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 299

हनुमंतस्तुति - अभंग ४ पद 300

या पाठाविषयी

परिचय

संत तुकाराम महाराजांच्या गाथेतील अभंग 1 ते 300. तुकारामांचे अभंग हे वारकरी संप्रदायाचा प्राण मानले जातात — विठ्ठलभक्ती, संतसंगती, नामस्मरण आणि परखड आत्मपरीक्षण हे त्यांचे विषय.

॥ पुंडलीक वरदा हरि विठ्ठल ॥

संदर्भ 1

तुकाराम गाथा — mr.wikisource.org
मराठी विकिस्रोत आवृत्ती. या विभागातील 300 अभंग येथे दिले आहेत.

परवाना: CC BY-SA 4.0 — Text adapted from Wikimedia projects, licensed CC BY-SA 4.0. Adaptations must be shared alike.

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.

तुकाराम गाथा — अभंग 1–300

या पाठाविषयी

परिचय

संदर्भ 1

चूक कळवा

संबंधित रचना 4

हरिपाठ — संत तुकाराम

साखळीचे अभंग

ताटीचे अभंग

तुकाराम गाथा — अभंग 301–600

आणखी पाहा 2

आरती

आरती तुकारामा

श्री एकनाथांची आरती