लङ्काकाण्ड
लङ्काकाण्ड · दोहा २७–४०
sunu rāvana parihari caturāī| bhajasi na kṛpāsiṃdhu raghurāī|| jau khala bhaesi rāma kara drohī| brahma rudra saka rākhi na tohī||
mūṛha bṛthā jani mārasi gālā| rāma bayara asa hoihi hālā|| tava sira nikara kapinha ke āgeṃ| parihahiṃ dharani rāma sara lāgeṃ||
te tava sira kaṃduka sama nānā| khelahahiṃ bhālu kīsa caugānā|| jabahiṃ samara kopahi raghunāyaka| chuṭihahiṃ ati karāla bahu sāyaka||
taba ki calihi asa gāla tumhārā| asa bicāri bhaju rāma udārā|| sunata bacana rāvana parajarā| jarata mahānala janu ghṛta parā||
kuṃbhakarana asa baṃdhu mama suta prasiddha sakrāri| mora parākrama nahiṃ sunehi jiteum̐ carācara jhāri || 27||
saṭha sākhāmṛga jori sahāī| bām̐dhā siṃdhu ihai prabhutāī|| nāghahiṃ khaga aneka bārīsā| sūra na hohiṃ te sunu saba kīsā||
mama bhuja sāgara bala jala pūrā| jaham̐ būṛe bahu sura nara sūrā|| bīsa payodhi agādha apārā| ko asa bīra jo pāihi pārā||
digapālanha maiṃ nīra bharāvā| bhūpa sujasa khala mohi sunāvā|| jauṃ pai samara subhaṭa tava nāthā| puni puni kahasi jāsu guna gāthā||
tau basīṭha paṭhavata kehi kājā| ripu sana prīti karata nahiṃ lājā|| haragiri mathana nirakhu mama bāhū| puni saṭha kapi nija prabhuhi sarāhū||
sūra kavana rāvana sarisa svakara kāṭi jehiṃ sīsa| hune anala ati haraṣa bahu bāra sākhi gaurīsa || 28||
jarata bilokeum̐ jabahiṃ kapālā| bidhi ke likhe aṃka nija bhālā|| nara keṃ kara āpana badha bām̐cī| haseum̐ jāni bidhi girā asām̐cī||
sou mana samujhi trāsa nahiṃ moreṃ| likhā biraṃci jaraṭha mati bhoreṃ|| āna bīra bala saṭha mama āgeṃ| puni puni kahasi lāja pati tyāge||
kaha aṃgada salajja jaga māhīṃ| rāvana tohi samāna kou nāhīṃ|| lājavaṃta tava sahaja subhāū| nija mukha nija guna kahasi na kāū||
sira aru saila kathā cita rahī| tāte bāra bīsa taiṃ kahī||
so bhujabala rākheu ura ghālī| jītehu sahasabāhu bali bālī||
sunu matimaṃda dehi aba pūrā| kāṭeṃ sīsa ki hoia sūrā|| iṃdrajāli kahu kahia na bīrā| kāṭai nija kara sakala sarīrā||
jarahiṃ pataṃga moha basa bhāra bahahiṃ khara bṛṃda| te nahiṃ sūra kahāvahiṃ samujhi dekhu matimaṃda || 29||
aba jani batabaṛhāva khala karahī| sunu mama bacana māna pariharahī|| dasamukha maiṃ na basīṭhīṃ āyaum̐| asa bicāri raghubīra paṭhāyaum̐||
bāra bāra asa kahai kṛpālā| nahiṃ gajāri jasu badheṃ sṛkālā|| mana mahum̐ samujhi bacana prabhu kere| saheum̐ kaṭhora bacana saṭha tere||
nāhiṃ ta kari mukha bhaṃjana torā| lai jāteum̐ sītahi barajorā|| jāneum̐ tava bala adhama surārī| sūneṃ hari ānihi paranārī||
taiṃ nisicara pati garba bahūtā| maiṃ raghupati sevaka kara dūtā|| jauṃ na rāma apamānahi ḍaraum̐| tohi dekhata asa kautuka karaūm̐||
tohi paṭaki mahi sena hati caupaṭa kari tava gāum̐| tava jubatinha sameta saṭha janakasutahi lai jāum̐ || 30||
jau asa karauṃ tadapi na baṛāī| muehi badheṃ nahiṃ kachu manusāī|| kaula kāmabasa kṛpina bimūṛhā| ati daridra ajasī ati būṛhā||
sadā rogabasa saṃtata krodhī| biṣnu bimūkha śruti saṃta birodhī|| tanu poṣaka niṃdaka agha khānī| jīvana sava sama caudaha prānī||
asa bicāri khala badhaum̐ na tohī| aba jani risa upajāvasi mohī|| suni sakopa kaha nisicara nāthā| adhara dasana dasi mījata hāthā||
re kapi adhama marana aba cahasī| choṭe badana bāta baṛi kahasī|| kaṭu jalpasi jaṛa kapi bala jākeṃ| bala pratāpa budhi teja na tākeṃ||
aguna amāna jāni tehi dīnha pitā banabāsa|
so dukha aru jubatī biraha puni nisi dina mama trāsa || 31 (ka)||
jinha ke bala kara garba tohi aise manuja aneka| khāhīṃ nisācara divasa nisi mūṛha samujhu taji ṭeka || 31 (kha)||
jaba tehiṃ kīnha rāma kai niṃdā| krodhavaṃta ati bhayau kapiṃdā|| hari hara niṃdā sunai jo kānā| hoi pāpa goghāta samānā||
kaṭakaṭāna kapikuṃjara bhārī| duhu bhujadaṃḍa tamaki mahi mārī|| ḍolata dharani sabhāsada khase| cale bhāji bhaya māruta grase||
girata sam̐bhāri uṭhā dasakaṃdhara| bhūtala pare mukuṭa ati suṃdara|| kachu tehiṃ lai nija siranhi sam̐vāre| kachu aṃgada prabhu pāsa pabāre||
āvata mukuṭa dekhi kapi bhāge| dinahīṃ lūka parana bidhi lāge|| kī rāvana kari kopa calāe| kulisa cāri āvata ati dhāe||
kaha prabhu ham̐si jani hṛdayam̐ ḍerāhū| lūka na asani ketu nahiṃ rāhū|| e kirīṭa dasakaṃdhara kere| āvata bālitanaya ke prere||
taraki pavanasuta kara gahe āni dhare prabhu pāsa| kautuka dekhahiṃ bhālu kapi dinakara sarisa prakāsa || 32 (ka)||
uhām̐ sakopi dasānana saba sana kahata risāi| dharahu kapihi dhari mārahu suni aṃgada musukāi|| 32 (kha )||
ehi bidhi begi sūbhaṭa saba dhāvahu| khāhu bhālu kapi jaham̐ jaham̐ pāvahu|| markaṭahīna karahu mahi jāī| jiata dharahu tāpasa dvau bhāī||
puni sakopa boleu jubarājā| gāla bajāvata tohi na lājā|| maru gara kāṭi nilaja kulaghātī| bala biloki biharati nahiṃ chātī||
re triya cora kumāraga gāmī| khala mala rāsi maṃdamati kāmī|| sanyapāta jalpasi durbādā| bhaesi kālabasa khala manujādā||
yāko phalu pāvahigo āgeṃ| bānara bhālu capeṭanhi lāgeṃ|| rāmu manuja bolata asi bānī| girahiṃ na tava rasanā abhimānī||
girihahiṃ rasanā saṃsaya nāhīṃ| siranhi sameta samara mahi māhīṃ||
so nara kyoṃ dasakaṃdha bāli badhyo jehiṃ eka sara| bīsahum̐ locana aṃdha dhiga tava janma kujāti jaṛa || 33 (ka)||
taba sonita kī pyāsa tṛṣita rāma sāyaka nikara| tajaum̐ tohi tehi trāsa kaṭu jalpaka nisicara adhama|| 33 (kha )||
mai tava dasana toribe lāyaka| āyasu mohi na dīnha raghunāyaka|| asi risa hoti dasau mukha torauṃ| laṃkā gahi samudra maham̐ borauṃ||
gūlari phala samāna tava laṃkā| basahu madhya tumha jaṃtu asaṃkā|| maiṃ bānara phala khāta na bārā| āyasu dīnha na rāma udārā||
jugati sunata rāvana musukāī| mūṛha sikhihi kaham̐ bahuta jhuṭhāī|| bāli na kabahum̐ gāla asa mārā| mili tapasinha taiṃ bhaesi labārā||
sām̐cehum̐ maiṃ labāra bhuja bīhā| jauṃ na upārium̐ tava dasa jīhā|| samujhi rāma pratāpa kapi kopā| sabhā mājha pana kari pada ropā||
jauṃ mama carana sakasi saṭha ṭārī| phirahiṃ rāmu sītā maiṃ hārī|| sunahu subhaṭa saba kaha dasasīsā| pada gahi dharani pachārahu kīsā||
iṃdrajīta ādika balavānā| haraṣi uṭhe jaham̐ taham̐ bhaṭa nānā|| jhapaṭahiṃ kari bala bipula upāī| pada na ṭarai baiṭhahiṃ siru nāī||
puni uṭhi jhapaṭahīṃ sura ārātī| ṭarai na kīsa carana ehi bhām̐tī|| puruṣa kujogī jimi uragārī| moha biṭapa nahiṃ sakahiṃ upārī||
koṭinha meghanāda sama subhaṭa uṭhe haraṣāi| jhapaṭahiṃ ṭarai na kapi carana puni baiṭhahiṃ sira nāi || 34 (ka)||
bhūmi na chām̐ḍata kapi carana dekhata ripu mada bhāga| koṭi bighna te saṃta kara mana jimi nīti na tyāga || 34 (kha)||
kapi bala dekhi sakala hiyam̐ hāre| uṭhā āpu kapi keṃ paracāre|| gahata carana kaha bālikumārā| mama pada gaheṃ na tora ubārā||
gahasi na rāma carana saṭha jāī| sunata phirā mana ati sakucāī|| bhayau tejahata śrī saba gaī| madhya divasa jimi sasi sohaī||
siṃghāsana baiṭheu sira nāī| mānahum̐ saṃpati sakala gam̐vāī|| jagadātamā prānapati rāmā| tāsu bimukha kimi laha biśrāmā||
umā rāma kī bhṛkuṭi bilāsā| hoi bisva puni pāvai nāsā|| tṛna te kulisa kulisa tṛna karaī| tāsu dūta pana kahu kimi ṭaraī||
puni kapi kahī nīti bidhi nānā| māna na tāhi kālu niarānā|| ripu mada mathi prabhu sujasu sunāyo| yaha kahi calyo bāli nṛpa jāyo||
hatauṃ na kheta khelāi khelāī| tohi abahiṃ kā karauṃ baṛāī|| prathamahiṃ tāsu tanaya kapi mārā| so suni rāvana bhayau dukhārā||
jātudhāna aṃgada pana dekhī| bhaya byākula saba bhae biseṣī||
ripu bala dharaṣi haraṣi kapi bālitanaya bala puṃja| pulaka sarīra nayana jala gahe rāma pada kaṃja || 35 (ka)||
sām̐jha jāni dasakaṃdhara bhavana gayau bilakhāi| maṃdodarī rāvanahi bahuri kahā samujhāi || 35 (kha)||
kaṃta samujhi mana tajahu kumatihī| soha na samara tumhahi raghupatihī|| rāmānuja laghu rekha khacāī| sou nahiṃ nāghehu asi manusāī||
piya tumha tāhi jitaba saṃgrāmā| jāke dūta kera yaha kāmā|| kautuka siṃdhu nāghī tava laṃkā| āyau kapi keharī asaṃkā||
rakhavāre hati bipina ujārā| dekhata tohi accha tehiṃ mārā|| jāri sakala pura kīnhesi chārā| kahām̐ rahā bala garba tumhārā||
aba pati mṛṣā gāla jani mārahu| mora kahā kachu hṛdayam̐ bicārahu|| pati raghupatihi nṛpati jani mānahu| aga jaga nātha atula bala jānahu||
bāna pratāpa jāna mārīcā| tāsu kahā nahiṃ mānehi nīcā|| janaka sabhām̐ aganita bhūpālā| rahe tumhau bala atula bisālā||
bhaṃji dhanuṣa jānakī biāhī| taba saṃgrāma jitehu kina tāhī|| surapati suta jānai bala thorā| rākhā jiata ām̐khi gahi phorā||
sūpanakhā kai gati tumha dekhī| tadapi hṛdayam̐ nahiṃ lāja biṣeṣī||
badhi birādha khara dūṣanahi līṃlām̐ hatyo kabaṃdha| bāli eka sara mārayo tehi jānahu dasakaṃdha || 36||
jehiṃ jalanātha bam̐dhāyau helā| utare prabhu dala sahita subelā|| kārunīka dinakara kula ketū| dūta paṭhāyau tava hita hetū||
sabhā mājha jehiṃ tava bala mathā| kari barūtha mahum̐ mṛgapati jathā|| aṃgada hanumata anucara jāke| rana bām̐kure bīra ati bām̐ke||
tehi kaham̐ piya puni puni nara kahahū| mudhā māna mamatā mada bahahū|| ahaha kaṃta kṛta rāma birodhā| kāla bibasa mana upaja na bodhā||
kāla daṃḍa gahi kāhu na mārā| harai dharma bala buddhi bicārā|| nikaṭa kāla jehi āvata sāīṃ| tehi bhrama hoi tumhārihi nāīṃ||
dui suta mare daheu pura ajahum̐ pūra piya dehu| kṛpāsiṃdhu raghunātha bhaji nātha bimala jasu lehu || 37||
nāri bacana suni bisikha samānā| sabhām̐ gayau uṭhi hota bihānā|| baiṭha jāi siṃghāsana phūlī| ati abhimāna trāsa saba bhūlī||
ihām̐ rāma aṃgadahi bolāvā| āi carana paṃkaja siru nāvā|| ati ādara sapīpa baiṭhārī| bole biham̐si kṛpāla kharārī||
bālitanaya kautuka ati mohī| tāta satya kahu pūchaum̐ tohī|| rāvanu jātudhāna kula ṭīkā| bhuja bala atula jāsu jaga līkā||
tāsu mukuṭa tumha cāri calāe| kahahu tāta kavanī bidhi pāe|| sunu sarbagya pranata sukhakārī| mukuṭa na hohiṃ bhūpa guna cārī||
sāma dāna aru daṃḍa bibhedā| nṛpa ura basahiṃ nātha kaha bedā|| nīti dharma ke carana suhāe| asa jiyam̐ jāni nātha pahiṃ āe||
dharmahīna prabhu pada bimukha kāla bibasa dasasīsa| tehi parihari guna āe sunahu kosalādhīsa || 38 (ka)||
parama caturatā śravana suni biham̐se rāmu udāra| samācāra puni saba kahe gaṛha ke bālikumāra || 38 (kha)||
ripu ke samācāra jaba pāe| rāma saciva saba nikaṭa bolāe|| laṃkā bām̐ke cāri duārā| kehi bidhi lāgia karahu bicārā||
taba kapīsa ricchesa bibhīṣana| sumiri hṛdayam̐ dinakara kula bhūṣana|| kari bicāra tinha maṃtra dṛṛhāvā| cāri anī kapi kaṭaku banāvā||
jathājoga senāpati kīnhe| jūthapa sakala boli taba līnhe|| prabhu pratāpa kahi saba samujhāe| suni kapi siṃghanāda kari dhāe||
haraṣita rāma carana sira nāvahiṃ| gahi giri sikhara bīra saba dhāvahiṃ|| garjahiṃ tarjahiṃ bhālu kapīsā| jaya raghubīra kosalādhīsā||
jānata parama durga ati laṃkā| prabhu pratāpa kapi cale asaṃkā|| ghaṭāṭopa kari cahum̐ disi gherī| mukhahiṃ nisāna bajāvahīṃ bherī||
jayati rāma jaya lachimana jaya kapīsa sugrīva| garjahiṃ siṃghanāda kapi bhālu mahā bala sīṃva || 39||
laṃkām̐ bhayau kolāhala bhārī| sunā dasānana ati aham̐kārī|| dekhahu banaranha keri ḍhiṭhāī| biham̐si nisācara sena bolāī||
āe kīsa kāla ke prere| chudhāvaṃta saba nisicara mere|| asa kahi aṭṭahāsa saṭha kīnhā| gṛha baiṭhe ahāra bidhi dīnhā||
subhaṭa sakala cārihum̐ disi jāhū| dhari dhari bhālu kīsa saba khāhū|| umā rāvanahi asa abhimānā| jimi ṭiṭṭibha khaga sūta utānā||
cale nisācara āyasu māgī| gahi kara bhiṃḍipāla bara sām̐gī|| tomara mugdara parasu pracaṃḍā| sula kṛpāna parigha girikhaṃḍā||
jimi arunopala nikara nihārī| dhāvahiṃ saṭha khaga māṃsa ahārī|| coṃca bhaṃga dukha tinhahi na sūjhā| timi dhāe manujāda abūjhā||
nānāyudha sara cāpa dhara jātudhāna bala bīra| koṭa kam̐gūranhi caṛhi gae koṭi koṭi ranadhīra || 40||