लङ्काकाण्ड
लङ्काकाण्ड · दोहा १५(क)–२६
pada pātāla sīsa aja dhāmā| apara loka am̐ga am̐ga biśrāmā|| bhṛkuṭi bilāsa bhayaṃkara kālā| nayana divākara kaca ghana mālā||
jāsu ghrāna asvinīkumārā| nisi aru divasa nimeṣa apārā|| śravana disā dasa beda bakhānī| māruta svāsa nigama nija bānī||
adhara lobha jama dasana karālā| māyā hāsa bāhu digapālā|| ānana anala aṃbupati jīhā| utapati pālana pralaya samīhā||
roma rāji aṣṭādasa bhārā| asthi saila saritā nasa jārā|| udara udadhi adhago jātanā| jagamaya prabhu kā bahu kalapanā||
ahaṃkāra siva buddhi aja mana sasi citta mahāna| manuja bāsa sacarācara rupa rāma bhagavāna || 15 (ka)||
asa bicāri sunu prānapati prabhu sana bayaru bihāi| prīti karahu raghubīra pada mama ahivāta na jāi || 15 (kha)||
biham̐sā nāri bacana suni kānā| aho moha mahimā balavānā|| nāri subhāu satya saba kahahīṃ| avaguna āṭha sadā ura rahahīṃ||
sāhasa anṛta capalatā māyā| bhaya abibeka asauca adāyā|| ripu kara rupa sakala taiṃ gāvā| ati bisāla bhaya mohi sunāvā||
so saba priyā sahaja basa moreṃ| samujhi parā prasāda aba toreṃ|| jānium̐ priyā tori caturāī| ehi bidhi kahahu mori prabhutāī||
tava batakahī gūṛha mṛgalocani| samujhata sukhada sunata bhaya mocani|| maṃdodari mana mahum̐ asa ṭhayaū| piyahi kāla basa matibhrama bhayaū||
ehi bidhi karata binoda bahu prāta pragaṭa dasakaṃdha| sahaja asaṃka laṃkapati sabhām̐ gayau mada aṃdha || 16 (ka)||
phūlaha pharai na beta jadapi sudhā baraṣahiṃ jalada| mūrukha hṛdayam̐ na ceta jauṃ gura milahiṃ biraṃci sama || 16 (kha)||
ihām̐ prāta jāge raghurāī| pūchā mata saba saciva bolāī|| kahahu begi kā karia upāī| jāmavaṃta kaha pada siru nāī||
sunu sarbagya sakala ura bāsī| budhi bala teja dharma guna rāsī|| maṃtra kahaum̐ nija mati anusārā| dūta paṭhāia bālikumārā||
nīka maṃtra saba ke mana mānā| aṃgada sana kaha kṛpānidhānā|| bālitanaya budhi bala guna dhāmā| laṃkā jāhu tāta mama kāmā||
bahuta bujhāi tumhahi kā kahaūm̐| parama catura maiṃ jānata ahaūm̐|| kāju hamāra tāsu hita hoī| ripu sana karehu batakahī soī||
prabhu agyā dhari sīsa carana baṃdi aṃgada uṭheu|
soi guna sāgara īsa rāma kṛpā jā para karahu || 17 (ka)||
svayaṃ siddha saba kāja nātha mohi ādaru diyau| asa bicāri jubarāja tana pulakita haraṣita hiyau || 17 (kha)||
baṃdi carana ura dhari prabhutāī| aṃgada caleu sabahi siru nāī|| prabhu pratāpa ura sahaja asaṃkā| rana bām̐kurā bālisuta baṃkā||
pura paiṭhata rāvana kara beṭā| khelata rahā so hoi gai bhaiṃṭā|| bātahiṃ bāta karaṣa baṛhi āī| jugala atula bala puni tarunāī||
tehi aṃgada kahum̐ lāta uṭhāī| gahi pada paṭakeu bhūmi bharvôrḍa|| nisicara nikara dekhi bhaṭa bhārī| jaham̐ taham̐ cale na sakahiṃ pukārī||
eka eka sana maramu na kahahīṃ| samujhi tāsu badha cupa kari rahahīṃ|| bhayau kolāhala nagara majhārī| āvā kapi laṃkā jehīṃ jārī||
aba dhauṃ kahā karihi karatārā| ati sabhīta saba karahiṃ bicārā|| binu pūcheṃ magu dehiṃ dikhāī| jehi biloka soi jāi sukhāī||
gayau sabhā darabāra taba sumiri rāma pada kaṃja| siṃha ṭhavani ita uta citava dhīra bīra bala puṃja || 18||
turata nisācara eka paṭhāvā| samācāra rāvanahi janāvā|| sunata biham̐si bolā dasasīsā| ānahu boli kahām̐ kara kīsā||
āyasu pāi dūta bahu dhāe| kapikuṃjarahi boli lai āe|| aṃgada dīkha dasānana baiṃseṃ| sahita prāna kajjalagiri jaiseṃ||
bhujā biṭapa sira sṛṃga samānā| romāvalī latā janu nānā|| mukha nāsikā nayana aru kānā| giri kaṃdarā khoha anumānā||
gayau sabhām̐ mana neku na murā| bālitanaya atibala bām̐kurā|| uṭhe sabhāsada kapi kahum̐ dekhī| rāvana ura bhā kraudha biseṣī||
jathā matta gaja jūtha mahum̐ paṃcānana cali jāi| rāma pratāpa sumiri mana baiṭha sabhām̐ siru nāi || 19||
kaha dasakaṃṭha kavana taiṃ baṃdara| maiṃ raghubīra dūta dasakaṃdhara|| mama janakahi tohi rahī mitāī| tava hita kārana āyaum̐ bhāī||
uttama kula pulasti kara nātī| siva biraṃci pūjehu bahu bhām̐tī|| bara pāyahu kīnhehu saba kājā| jītehu lokapāla saba rājā||
nṛpa abhimāna moha basa kiṃbā| hari ānihu sītā jagadaṃbā|| aba subha kahā sunahu tumha morā| saba aparādha chamihi prabhu torā||
dasana gahahu tṛna kaṃṭha kuṭhārī| parijana sahita saṃga nija nārī|| sādara janakasutā kari āgeṃ| ehi bidhi calahu sakala bhaya tyāgeṃ||
pranatapāla raghubaṃsamani trāhi trāhi aba mohi| ārata girā sunata prabhu abhaya karaigo tohi || 20||
re kapipota bolu saṃbhārī| mūṛha na jānehi mohi surārī|| kahu nija nāma janaka kara bhāī| kehi nāteṃ māniai mitāī||
aṃgada nāma bāli kara beṭā| tāsoṃ kabahum̐ bhaī hī bheṭā|| aṃgada bacana sunata sakucānā| rahā bāli bānara maiṃ jānā||
aṃgada tahīṃ bāli kara bālaka| upajehu baṃsa anala kula ghālaka|| garbha na gayahu byartha tumha jāyahu| nija mukha tāpasa dūta kahāyahu||
aba kahu kusala bāli kaham̐ ahaī| biham̐si bacana taba aṃgada kahaī|| dina dasa gaem̐ bāli pahiṃ jāī| būjhehu kusala sakhā ura lāī||
rāma birodha kusala jasi hoī| so saba tohi sunāihi soī|| sunu saṭha bheda hoi mana tākeṃ| śrīraghubīra hṛdaya nahiṃ jākeṃ||
hama kula ghālaka satya tumha kula pālaka dasasīsa| aṃdhau badhira na asa kahahiṃ nayana kāna tava bīsa || 21||
siva biraṃci sura muni samudāī| cāhata jāsu carana sevakāī|| tāsu dūta hoi hama kula borā| aisihum̐ mati ura bihara na torā||
suni kaṭhora bānī kapi kerī| kahata dasānana nayana tarerī|| khala tava kaṭhina bacana saba sahaūm̐| nīti dharma maiṃ jānata ahaūm̐||
kaha kapi dharmasīlatā torī| hamahum̐ sunī kṛta para triya corī|| dekhī nayana dūta rakhavārī| būṛi na marahu dharma bratadhārī||
kāna nāka binu bhagini nihārī| chamā kīnhi tumha dharma bicārī|| dharmasīlatā tava jaga jāgī| pāvā darasu hamahum̐ baṛabhāgī||
jani jalpasi jaṛa jaṃtu kapi saṭha biloku mama bāhu| lokapāla bala bipula sasi grasana hetu saba rāhu || 22 (ka)||
puni nabha sara mama kara nikara kamalanhi para kari bāsa|
sobhata bhayau marāla iva saṃbhu sahita kailāsa || 22 (kha)||
tumhare kaṭaka mājha sunu aṃgada| mo sana bhirihi kavana jodhā bada|| tava prabhu nāri biraham̐ balahīnā| anuja tāsu dukha dukhī malīnā||
tumha sugrīva kūladruma doū| anuja hamāra bhīru ati soū|| jāmavaṃta maṃtrī ati būṛhā| so ki hoi aba samarārūṛhā||
silpi karma jānahiṃ nala nīlā| hai kapi eka mahā balasīlā|| āvā prathama nagaru jeṃhiṃ jārā| sunata bacana kaha bālikumārā||
satya bacana kahu nisicara nāhā| sām̐cehum̐ kīsa kīnha pura dāhā|| rāvana nagara alpa kapi dahaī| suni asa bacana satya ko kahaī||
jo ati subhaṭa sarāhehu rāvana| so sugrīva kera laghu dhāvana|| calai bahuta so bīra na hoī| paṭhavā khabari lena hama soī||
satya nagaru kapi jāreu binu prabhu āyasu pāi| phiri na gayau sugrīva pahiṃ tehiṃ bhaya rahā lukāi || 23 (ka)||
satya kahahi dasakaṃṭha saba mohi na suni kachu koha| kou na hamāreṃ kaṭaka asa to sana larata jo soha || 23 (kha)||
prīti birodha samāna sana karia nīti asi āhi| jauṃ mṛgapati badha meṛukanhi bhala ki kahai kou tāhi|| 23 ( ga )||
jadyapi laghutā rāma kahum̐ tohi badheṃ baṛa doṣa| tadapi kaṭhina dasakaṃṭha sunu chatra jāti kara roṣa|| 23 (gha)||
bakra ukti dhanu bacana sara hṛdaya daheu ripu kīsa| pratiuttara saṛasinha manahum̐ kāṛhata bhaṭa dasasīsa|| 23 ( ḍa)||
ham̐si boleu dasamauli taba kapi kara baṛa guna eka| jo pratipālai tāsu hita karai upāya aneka|| 23 (ca )||
dhanya kīsa jo nija prabhu kājā| jaham̐ taham̐ nācai parihari lājā|| nāci kūdi kari loga rijhāī| pati hita karai dharma nipunāī||
aṃgada svāmibhakta tava jātī| prabhu guna kasa na kahasi ehi bhām̐tī|| maiṃ guna gāhaka parama sujānā| tava kaṭu raṭani karaum̐ nahiṃ kānā||
kaha kapi tava guna gāhakatāī| satya pavanasuta mohi sunāī|| bana bidhaṃsi suta badhi pura jārā| tadapi na tehiṃ kachu kṛta apakārā||
soi bicāri tava prakṛti suhāī| dasakaṃdhara maiṃ kīnhi ḍhiṭhāī|| dekheum̐ āi jo kachu kapi bhāṣā| tumhareṃ lāja na roṣa na mākhā||
jauṃ asi mati pitu khāe kīsā| kahi asa bacana ham̐sā dasasīsā|| pitahi khāi khāteum̐ puni tohī| abahīṃ samujhi parā kachu mohī||
bāli bimala jasa bhājana jānī| hataum̐ na tohi adhama abhimānī|| kahu rāvana rāvana jaga kete| maiṃ nija śravana sune sunu jete||
balihi jitana eka gayau patālā| rākheu bām̐dhi sisunha hayasālā|| khelahiṃ bālaka mārahiṃ jāī| dayā lāgi bali dīnha choṛāī||
eka bahori sahasabhuja dekhā| dhāi dharā jimi jaṃtu biseṣā|| kautuka lāgi bhavana lai āvā| so pulasti muni jāi choṛāvā||
eka kahata mohi sakuca ati rahā bāli kī kām̐kha| inha mahum̐ rāvana taiṃ kavana satya badahi taji mākha || 24||
sunu saṭha soi rāvana balasīlā| haragiri jāna jāsu bhuja līlā|| jāna umāpati jāsu surāī| pūjeum̐ jehi sira sumana caṛhāī||
sira saroja nija karanhi utārī| pūjeum̐ amita bāra tripurārī|| bhuja bikrama jānahiṃ digapālā| saṭha ajahūm̐ jinha keṃ ura sālā||
jānahiṃ diggaja ura kaṭhināī| jaba jaba bhiraum̐ jāi bariāī|| jinha ke dasana karāla na phūṭe| ura lāgata mūlaka iva ṭūṭe||
jāsu calata ḍolati imi dharanī| caṛhata matta gaja jimi laghu taranī||
soi rāvana jaga bidita pratāpī| sunehi na śravana alīka pralāpī||
tehi rāvana kaham̐ laghu kahasi nara kara karasi bakhāna| re kapi barbara kharba khala aba jānā tava gyāna || 25||
suni aṃgada sakopa kaha bānī| bolu sam̐bhāri adhama abhimānī|| sahasabāhu bhuja gahana apārā| dahana anala sama jāsu kuṭhārā||
jāsu parasu sāgara khara dhārā| būṛe nṛpa aganita bahu bārā|| tāsu garba jehi dekhata bhāgā| so nara kyoṃ dasasīsa abhāgā||
rāma manuja kasa re saṭha baṃgā| dhanvī kāmu nadī puni gaṃgā|| pasu suradhenu kalpataru rūkhā| anna dāna aru rasa pīyūṣā||
bainateya khaga ahi sahasānana| ciṃtāmani puni upala dasānana|| sunu matimaṃda loka baikuṃṭhā| lābha ki raghupati bhagati akuṃṭhā||
sena sahita taba māna mathi bana ujāri pura jāri| kasa re saṭha hanumāna kapi gayau jo tava suta māri || 26||