अरण्यकाण्ड
अरण्यकाण्ड · दोहा ८–१९(ख)
joga jagya japa tapa brata kīnhā| prabhu kaham̐ dei bhagati bara līnhā|| ehi bidhi sara raci muni sarabhaṃgā| baiṭhe hṛdayam̐ chāṛi saba saṃgā||
sītā anuja sameta prabhu nīla jalada tanu syāma| mama hiyam̐ basahu niraṃtara sagunarupa śrīrāma || 8||
asa kahi joga agini tanu jārā| rāma kṛpām̐ baikuṃṭha sidhārā|| tāte muni hari līna na bhayaū| prathamahiṃ bheda bhagati bara layaū||
riṣi nikāya munibara gati dekhi| sukhī bhae nija hṛdayam̐ biseṣī|| astuti karahiṃ sakala muni bṛṃdā| jayati pranata hita karunā kaṃdā||
puni raghunātha cale bana āge| munibara bṛṃda bipula sam̐ga lāge|| asthi samūha dekhi raghurāyā| pūchī muninha lāgi ati dāyā||
jānatahum̐ pūchia kasa svāmī| sabadarasī tumha aṃtarajāmī|| nisicara nikara sakala muni khāe| suni raghubīra nayana jala chāe||
nisicara hīna karaum̐ mahi bhuja uṭhāi pana kīnha| sakala muninha ke āśramanhi jāi jāi sukha dīnha|| 91
muni agasti kara siṣya sujānā| nāma sutīchana rati bhagavānā|| mana krama bacana rāma pada sevaka| sapanehum̐ āna bharosa na devaka||
prabhu āgavanu śravana suni pāvā| karata manoratha ātura dhāvā|| he bidhi dīnabaṃdhu raghurāyā| mo se saṭha para karihahiṃ dāyā||
sahita anuja mohi rāma gosāī| milihahiṃ nija sevaka kī nāī|| more jiyam̐ bharosa dṛṛha nāhīṃ| bhagati birati na gyāna mana māhīṃ||
nahiṃ satasaṃga joga japa jāgā| nahiṃ dṛṛha carana kamala anurāgā|| eka bāni karunānidhāna kī| so priya jākeṃ gati na āna kī||
hoihaiṃ suphala āju mama locana| dekhi badana paṃkaja bhava mocana|| nirbhara prema magana muni gyānī| kahi na jāi so dasā bhavānī||
disi aru bidisi paṃtha nahiṃ sūjhā| ko maiṃ caleum̐ kahām̐ nahiṃ būjhā|| kabahum̐ka phiri pācheṃ puni jāī| kabahum̐ka nṛtya karai guna gāī||
abirala prema bhagati muni pāī| prabhu dekhaiṃ taru oṭa lukāī|| atisaya prīti dekhi raghubīrā| pragaṭe hṛdayam̐ harana bhava bhīrā||
muni maga mājha acala hoi baisā| pulaka sarīra panasa phala jaisā|| taba raghunātha nikaṭa cali āe| dekhi dasā nija jana mana bhāe||
munihi rāma bahu bhām̐ti jagāvā| jāga na dhyānajanita sukha pāvā|| bhūpa rūpa taba rāma durāvā| hṛdayam̐ caturbhuja rūpa dekhāvā||
muni akulāi uṭhā taba kaiseṃ| bikala hīna mani phani bara jaiseṃ|| āgeṃ dekhi rāma tana syāmā| sītā anuja sahita sukha dhāmā||
pareu lakuṭa iva carananhi lāgī| prema magana munibara baṛabhāgī|| bhuja bisāla gahi lie uṭhāī| parama prīti rākhe ura lāī||
munihi milata asa soha kṛpālā| kanaka taruhi janu bheṃṭa tamālā|| rāma badanu biloka muni ṭhāṛhā| mānahum̐ citra mājha likhi kāṛhā||
taba muni hṛdayam̐ dhīra dhīra gahi pada bārahiṃ bāra| nija āśrama prabhu āni kari pūjā bibidha prakāra || 10||
kaha muni prabhu sunu binatī morī| astuti karauṃ kavana bidhi torī|| mahimā amita mori mati thorī| rabi sanmukha khadyota am̐jorī||
śyāma tāmarasa dāma śarīraṃ| jaṭā mukuṭa paridhana municīraṃ|| pāṇi cāpa śara kaṭi tūṇīraṃ| naumi niraṃtara śrīraghuvīraṃ||
moha vipina ghana dahana kṛśānuḥ| saṃta saroruha kānana bhānuḥ|| niśicara kari varūtha mṛgarājaḥ| trātu sadā no bhava khaga bājaḥ||
aruṇa nayana rājīva suveśaṃ| sītā nayana cakora niśeśaṃ|| hara hradi mānasa bāla marālaṃ| naumi rāma ura bāhu viśālaṃ||
saṃśaya sarpa grasana uragādaḥ| śamana sukarkaśa tarka viṣādaḥ|| bhava bhaṃjana raṃjana sura yūthaḥ| trātu sadā no kṛpā varūthaḥ||
nirguṇa saguṇa viṣama sama rūpaṃ| jñāna girā gotītamanūpaṃ|| amalamakhilamanavadyamapāraṃ| naumi rāma bhaṃjana mahi bhāraṃ||
bhakta kalpapādapa ārāmaḥ| tarjana krodha lobha mada kāmaḥ|| ati nāgara bhava sāgara setuḥ| trātu sadā dinakara kula ketuḥ||
atulita bhuja pratāpa bala dhāmaḥ| kali mala vipula vibhaṃjana nāmaḥ|| dharma varma narmada guṇa grāmaḥ| saṃtata śaṃ tanotu mama rāmaḥ||
jadapi biraja byāpaka abināsī| saba ke hṛdayam̐ niraṃtara bāsī|| tadapi anuja śrī sahita kharārī| basatu manasi mama kānanacārī||
je jānahiṃ te jānahum̐ svāmī| saguna aguna ura aṃtarajāmī|| jo kosala pati rājiva nayanā| karau so rāma hṛdaya mama ayanā||
asa abhimāna jāi jani bhore| maiṃ sevaka raghupati pati more|| suni muni bacana rāma mana bhāe| bahuri haraṣi munibara ura lāe||
parama prasanna jānu muni mohī| jo bara māgahu deu so tohī|| muni kaha mai bara kabahum̐ na jācā| samujhi na parai jhūṭha kā sācā||
tumhahi nīka lāgai raghurāī| so mohi dehu dāsa sukhadāī|| abirala bhagati birati bigyānā| hohu sakala guna gyāna nidhānā||
prabhu jo dīnha so baru maiṃ pāvā| aba so dehu mohi jo bhāvā||
anuja jānakī sahita prabhu cāpa bāna dhara rāma| mama hiya gagana iṃdu iva basahu sadā nihakāma || 11||
evamastu kari ramānivāsā| haraṣi cale kubhaṃja riṣi pāsā|| bahuta divasa gura darasana pāem̐| bhae mohi ehiṃ āśrama āem̐||
aba prabhu saṃga jāum̐ gura pāhīṃ| tumha kaham̐ nātha nihorā nāhīṃ|| dekhi kṛpānidhi muni caturāī| lie saṃga bihasai dvau bhāī||
paṃtha kahata nija bhagati anūpā| muni āśrama pahum̐ce surabhūpā|| turata sutīchana gura pahiṃ gayaū| kari daṃḍavata kahata asa bhayaū||
nātha kausalādhīsa kumārā| āe milana jagata ādhārā|| rāma anuja sameta baidehī| nisi dinu deva japata hahu jehī||
sunata agasti turata uṭhi dhāe| hari biloki locana jala chāe|| muni pada kamala pare dvau bhāī| riṣi ati prīti lie ura lāī||
sādara kusala pūchi muni gyānī| āsana bara baiṭhāre ānī|| puni kari bahu prakāra prabhu pūjā| mohi sama bhāgyavaṃta nahiṃ dūjā||
jaham̐ lagi rahe apara muni bṛṃdā| haraṣe saba biloki sukhakaṃdā||
muni samūha maham̐ baiṭhe sanmukha saba kī ora| sarada iṃdu tana citavata mānahum̐ nikara cakora || 12||
taba raghubīra kahā muni pāhīṃ| tumha sana prabhu durāva kachu nāhī|| tumha jānahu jehi kārana āyaum̐| tāte tāta na kahi samujhāyaum̐||
aba so maṃtra dehu prabhu mohī| jehi prakāra mārauṃ munidrohī|| muni musakāne suni prabhu bānī| pūchehu nātha mohi kā jānī||
tumhareim̐ bhajana prabhāva aghārī| jānaum̐ mahimā kachuka tumhārī|| ūmari taru bisāla tava māyā| phala brahmāṃḍa aneka nikāyā||
jīva carācara jaṃtu samānā| bhītara basahi na jānahiṃ ānā|| te phala bhacchaka kaṭhina karālā| tava bhayam̐ ḍarata sadā sou kālā||
te tumha sakala lokapati sāīṃ| pūm̐chehu mohi manuja kī nāīṃ|| yaha bara māgaum̐ kṛpāniketā| basahu hṛdayam̐ śrī anuja sametā||
abirala bhagati birati satasaṃgā| carana saroruha prīti abhaṃgā|| jadyapi brahma akhaṃḍa anaṃtā| anubhava gamya bhajahiṃ jehi saṃtā||
asa tava rūpa bakhānaum̐ jānaum̐| phiri phiri saguna brahma rati mānaum̐|| saṃtata dāsanha dehu baṛāī| tāteṃ mohi pūm̐chehu raghurāī||
hai prabhu parama manohara ṭhāūm̐| pāvana paṃcabaṭī tehi nāūm̐|| daṃḍaka bana punīta prabhu karahū| ugra sāpa munibara kara harahū||
bāsa karahu taham̐ raghukula rāyā| kīje sakala muninha para dāyā|| cale rāma muni āyasu pāī| turatahiṃ paṃcabaṭī niarāī||
gīdharāja saiṃ bhaiṃṭa bhai bahu bidhi prīti baṛhāi| godāvarī nikaṭa prabhu rahe parana gṛha chāi || 13||
jaba te rāma kīnha taham̐ bāsā| sukhī bhae muni bītī trāsā|| giri bana nadīṃ tāla chabi chāe| dina dina prati ati hauhiṃ suhāe||
khaga mṛga bṛṃda anaṃdita rahahīṃ| madhupa madhura gaṃjata chabi lahahīṃ||
so bana barani na saka ahirājā| jahām̐ pragaṭa raghubīra birājā||
eka bāra prabhu sukha āsīnā| lachimana bacana kahe chalahīnā|| sura nara muni sacarācara sāīṃ| maiṃ pūchaum̐ nija prabhu kī nāī||
mohi samujhāi kahahu soi devā| saba taji karauṃ carana raja sevā|| kahahu gyāna birāga aru māyā| kahahu so bhagati karahu jehiṃ dāyā||
īsvara jīva bheda prabhu sakala kahau samujhāi| jāteṃ hoi carana rati soka moha bhrama jāi || 14||
thorehi maham̐ saba kahaum̐ bujhāī| sunahu tāta mati mana cita lāī|| maiṃ aru mora tora taiṃ māyā| jehiṃ basa kīnhe jīva nikāyā||
go gocara jaham̐ lagi mana jāī| so saba māyā jānehu bhāī|| tehi kara bheda sunahu tumha soū| bidyā apara abidyā doū||
eka duṣṭa atisaya dukharūpā| jā basa jīva parā bhavakūpā|| eka racai jaga guna basa jākeṃ| prabhu prerita nahiṃ nija bala tākeṃ||
gyāna māna jaham̐ ekau nāhīṃ| dekha brahma samāna saba māhī|| kahia tāta so parama birāgī| tṛna sama siddhi tīni guna tyāgī||
māyā īsa na āpu kahum̐ jāna kahia so jīva| baṃdha moccha prada sarbapara māyā preraka sīva || 15||
dharma teṃ birati joga teṃ gyānā| gyāna mocchaprada beda bakhānā|| jāteṃ begi dravaum̐ maiṃ bhāī| so mama bhagati bhagata sukhadāī||
so sutaṃtra avalaṃba na ānā| tehi ādhīna gyāna bigyānā|| bhagati tāta anupama sukhamūlā| milai jo saṃta hoim̐ anukūlā||
bhagati ki sādhana kahaum̐ bakhānī| sugama paṃtha mohi pāvahiṃ prānī|| prathamahiṃ bipra carana ati prītī| nija nija karma nirata śruti rītī||
ehi kara phala puni biṣaya birāgā| taba mama dharma upaja anurāgā|| śravanādika nava bhakti dṛṛhāhīṃ| mama līlā rati ati mana māhīṃ||
saṃta carana paṃkaja ati premā| mana krama bacana bhajana dṛṛha nemā|| guru pitu mātu baṃdhu pati devā| saba mohi kaham̐ jāne dṛṛha sevā||
mama guna gāvata pulaka sarīrā| gadagada girā nayana baha nīrā|| kāma ādi mada daṃbha na jākeṃ| tāta niraṃtara basa maiṃ tākeṃ||
bacana karma mana mori gati bhajanu karahiṃ niḥkāma| tinha ke hṛdaya kamala mahum̐ karaum̐ sadā biśrāma || 16||
bhagati joga suni ati sukha pāvā| lachimana prabhu carananhi siru nāvā|| ehi bidhi gae kachuka dina bītī| kahata birāga gyāna guna nītī||
sūpanakhā rāvana kai bahinī| duṣṭa hṛdaya dāruna jasa ahinī|| paṃcabaṭī so gai eka bārā| dekhi bikala bhai jugala kumārā||
bhrātā pitā putra uragārī| puruṣa manohara nirakhata nārī|| hoi bikala saka manahi na rokī| jimi rabimani drava rabihi bilokī||
rucira rupa dhari prabhu pahiṃ jāī| bolī bacana bahuta musukāī|| tumha sama puruṣa na mo sama nārī| yaha sam̐joga bidhi racā bicārī||
mama anurūpa puruṣa jaga māhīṃ| dekheum̐ khoji loka tihu nāhīṃ|| tāte aba lagi rahium̐ kumārī| manu mānā kachu tumhahi nihārī||
sītahi citai kahī prabhu bātā| ahai kuāra mora laghu bhrātā|| gai lachimana ripu bhaginī jānī| prabhu biloki bole mṛdu bānī||
suṃdari sunu maiṃ unha kara dāsā| parādhīna nahiṃ tora supāsā|| prabhu samartha kosalapura rājā| jo kachu karahiṃ unahi saba chājā||
sevaka sukha caha māna bhikhārī| byasanī dhana subha gati bibhicārī|| lobhī jasu caha cāra gumānī| nabha duhi dūdha cahata e prānī||
puni phiri rāma nikaṭa so āī| prabhu lachimana pahiṃ bahuri paṭhāī|| lachimana kahā tohi so baraī| jo tṛna tori lāja pariharaī||
taba khisiāni rāma pahiṃ gaī| rūpa bhayaṃkara pragaṭata bhaī|| sītahi sabhaya dekhi raghurāī| kahā anuja sana sayana bujhāī||
lachimana ati lāghavam̐ so nāka kāna binu kīnhi| tāke kara rāvana kaham̐ manau cunautī dīnhi || 17||
nāka kāna binu bhai bikarārā| janu strava saila gairu kai dhārā|| khara dūṣana pahiṃ gai bilapātā| dhiga dhiga tava pauruṣa bala bhrātā||
tehi pūchā saba kahesi bujhāī| jātudhāna suni sena banāī|| dhāe nisicara nikara barūthā| janu sapaccha kajjala giri jūthā||
nānā bāhana nānākārā| nānāyudha dhara ghora apārā|| supanakhā āgeṃ kari līnī| asubha rūpa śruti nāsā hīnī||
asaguna amita hohiṃ bhayakārī| ganahiṃ na mṛtyu bibasa saba jhārī|| garjahi tarjahiṃ gagana uṛāhīṃ| dekhi kaṭaku bhaṭa ati haraṣāhīṃ||
kou kaha jiata dharahu dvau bhāī| dhari mārahu tiya lehu chaṛāī|| dhūri pūri nabha maṃḍala rahā| rāma bolāi anuja sana kahā||
lai jānakihi jāhu giri kaṃdara| āvā nisicara kaṭaku bhayaṃkara|| rahehu sajaga suni prabhu kai bānī| cale sahita śrī sara dhanu pānī||
dekhi rāma ripudala cali āvā| bihasi kaṭhina kodaṃḍa caṛhāvā||
kodaṃḍa kaṭhina caṛhāi sira jaṭa jūṭa bām̐dhata soha kyoṃ| marakata sayala para larata dāmini koṭi soṃ juga bhujaga jyoṃ|| kaṭi kasi niṣaṃga bisāla bhuja gahi cāpa bisikha sudhāri kai| citavata manahūm̐ mṛgarāja prabhu gajarāja ghaṭā nihāri kai||
āi gae bagamela dharahū dharahu dhāvata subhaṭa| jathā biloki akela bāla rabihi gherata danuja || 18||
prabhu biloki sara sakahiṃ na ḍārī| thakita bhaī rajanīcara dhārī|| saciva boli bole khara dūṣana| yaha kou nṛpabālaka nara bhūṣana||
nāga asura sura nara muni jete| dekhe jite hate hama kete|| hama bhari janma sunahu saba bhāī| dekhī nahiṃ asi suṃdaratāī||
jadyapi bhaginī kīnha kurūpā| badha lāyaka nahiṃ puruṣa anūpā|| dehu turata nija nāri durāī| jīata bhavana jāhu dvau bhāī||
mora kahā tumha tāhi sunāvahu| tāsu bacana suni ātura āvahu|| dūtanha kahā rāma sana jāī| sunata rāma bole musakāī||
hama chatrī mṛgayā bana karahīṃ| tumha se khala mṛga khaujata phirahīṃ|| ripu balavaṃta dekhi nahiṃ ḍarahīṃ| eka bāra kālahu sana larahīṃ||
jadyapi manuja danuja kula ghālaka| muni pālaka khala sālaka bālaka|| jauṃ na hoi bala ghara phiri jāhū| samara bimukha maiṃ hataum̐ na kāhū||
rana caṛhi karia kapaṭa caturāī| ripu para kṛpā parama kadarāī|| dūtanha jāi turata saba kaheū| suni khara dūṣana ura ati daheū||
ura daheu kaheu ki dharahu dhāe bikaṭa bhaṭa rajanīcarā| sara cāpa tomara sakti sūla pāna kṛ parigha parasu dharā|| prabhu kīnhi dhanuṣa ṭakora prathama kaṭhora ghora bhayāvahā| bhae badhira byākula jātudhāna na gyāna tehi avasara rahā||
sāvadhāna hoi dhāe jāni sabala ārāti| lāge baraṣana rāma para astra sastra bahubhām̐ti || 19 (ka)||
tinha ke āyudha tila sama kari kāṭe raghubīra| tānisarāsana śravana lagi puni chôṛe nija tīra || 19 (kha)||
taba cale jāna babāna karāla| phuṃkarata janu bahu byāla|| kopeu samara śrīrāma| cale bisikha nisita nikāma||
avaloki kharatara tīra| muri cale nisicara bīra|| bhae kruddha tīniu bhāi| jo bhāgi rana te jāi||
tehi badhaba hama nija pāni| phire marana mana mahum̐ ṭhāni|| āyudha aneka prakāra| sanamukha te karahiṃ prahāra||
ripu parama kope jāni| prabhu dhanuṣa sara saṃdhāni|| chām̐ṛe bipula nārāca| lage kaṭana bikaṭa pisāca||
ura sīsa bhuja kara carana| jaham̐ taham̐ lage mahi parana|| cikkarata lāgata bāna| dhara parata kudhara samāna||