अरण्यकाण्ड
अरण्यकाण्ड · दोहा १–३
mūlaṃ dharmatarorvivekajaladheḥ pūrṇendumānandadaṃ vairāgyāmbujabhāskaraṃ hyaghaghanadhvāntāpahaṃ tāpaham| mohāmbhodharapūgapāṭanavidhau svaḥsambhavaṃ śaṅkaraṃ vande brahmakulaṃ kalaṅkaśamanaṃ śrīrāmabhūpapriyam|| 1||
sāndrānandapayodasaubhagatanuṃ pītāmbaraṃ sundaraṃ pāṇau bāṇaśarāsanaṃ kaṭilasattūṇīrabhāraṃ varam| rājīvāyatalocanaṃ dhṛtajaṭājūṭena saṃśobhitaṃ sītālakṣmaṇasaṃyutaṃ pathigataṃ rāmābhirāmaṃ bhaje|| 2||
umā rāma guna gūṛha paṃḍita muni pāvahiṃ birati| pāvahiṃ moha bimūṛha je hari bimukha na dharma rati||
pura nara bharata prīti maiṃ gāī| mati anurūpa anūpa suhāī|| aba prabhu carita sunahu ati pāvana| karata je bana sura nara muni bhāvana||
eka bāra cuni kusuma suhāe| nija kara bhūṣana rāma banāe|| sītahi pahirāe prabhu sādara| baiṭhe phaṭika silā para suṃdara||
surapati suta dhari bāyasa beṣā| saṭha cāhata raghupati bala dekhā|| jimi pipīlikā sāgara thāhā| mahā maṃdamati pāvana cāhā||
sītā carana cauṃca hati bhāgā| mūṛha maṃdamati kārana kāgā|| calā rudhira raghunāyaka jānā| sīṃka dhanuṣa sāyaka saṃdhānā||
ati kṛpāla raghunāyaka sadā dīna para neha| tā sana āi kīnha chalu mūrakha avaguna geha || 1||
prerita maṃtra brahmasara dhāvā| calā bhāji bāyasa bhaya pāvā|| dhari nija rupa gayau pitu pāhīṃ| rāma bimukha rākhā tehi nāhīṃ||
bhā nirāsa upajī mana trāsā| jathā cakra bhaya riṣi durbāsā|| brahmadhāma sivapura saba lokā| phirā śramita byākula bhaya sokā||
kāhūm̐ baiṭhana kahā na ohī| rākhi ko sakai rāma kara drohī|| mātu mṛtyu pitu samana samānā| sudhā hoi biṣa sunu harijānā||
mitra karai sata ripu kai karanī| tā kaham̐ bibudhanadī baitaranī|| saba jagu tāhi analahu te tātā| jo raghubīra bimukha sunu bhrātā||
nārada dekhā bikala jayaṃtā| lāgi dayā komala cita saṃtā|| paṭhavā turata rāma pahiṃ tāhī| kahesi pukāri pranata hita pāhī||
ātura sabhaya gahesi pada jāī| trāhi trāhi dayāla raghurāī|| atulita bala atulita prabhutāī| maiṃ matimaṃda jāni nahiṃ pāī||
nija kṛta karma janita phala pāyaum̐| aba prabhu pāhi sarana taki āyaum̐|| suni kṛpāla ati ārata bānī| ekanayana kari tajā bhavānī||
kīnha moha basa droha jadyapi tehi kara badha ucita| prabhu chāṛeu kari choha ko kṛpāla raghubīra sama || 2||
raghupati citrakūṭa basi nānā| carita kie śruti sudhā samānā|| bahuri rāma asa mana anumānā| hoihi bhīra sabahiṃ mohi jānā||
sakala muninha sana bidā karāī| sītā sahita cale dvau bhāī|| atri ke āśrama jaba prabhu gayaū| sunata mahāmuni haraṣita bhayaū||
pulakita gāta atri uṭhi dhāe| dekhi rāmu ātura cali āe|| karata daṃḍavata muni ura lāe| prema bāri dvau jana anhavāe||
dekhi rāma chabi nayana juṛāne| sādara nija āśrama taba āne|| kari pūjā kahi bacana suhāe| die mūla phala prabhu mana bhāe||
prabhu āsana āsīna bhari locana sobhā nirakhi| munibara parama prabīna jori pāni astuti karata || 3||
namāmi bhakta vatsalaṃ| kṛpālu śīla komalaṃ| bhajāmi te padāṃbujaṃ| akāmināṃ svadhāmadaṃ|| 1||
nikāma śyāma suṃdaraṃ| bhavāmbunātha maṃdaraṃ| praphulla kaṃja locanaṃ| madādi doṣa mocanaṃ || 2||
pralaṃba bāhu vikramaṃ| prabho'prameya vaibhavaṃ| niṣaṃga cāpa sāyakaṃ| dharaṃ triloka nāyakaṃ || 3||
dineśa vaṃśa maṃḍanaṃ| maheśa cāpa khaṃḍanaṃ| munīṃdra saṃta raṃjanaṃ| surāri vṛṃda bhaṃjanaṃ || 4||
manoja vairi vaṃditaṃ| ajādi deva sevitaṃ| viśuddha bodha vigrahaṃ| samasta dūṣaṇāpahaṃ || 5||
namāmi iṃdirā patiṃ| sukhākaraṃ satāṃ gatiṃ| bhaje saśakti sānujaṃ| śacī patiṃ priyānujaṃ || 6||
tvadaṃghri mūla ye narāḥ| bhajaṃti hīna matsarā| pataṃti no bhavārṇave| vitarka vīci saṃkule || 7||
vivikta vāsinaḥ sadā| bhajaṃti muktaye mudā| nirasya iṃdriyādikaṃ| prayāṃti te gatiṃ svakaṃ || 8||
tamekamabhdutaṃ prabhuṃ| nirīhamīśvaraṃ vibhuṃ| jagadūrūṃ ca śāścataṃ| turīyameva kevalaṃ || 9||
bhajāmi bhāva vallabhaṃ| kuyogināṃ sudurlabhaṃ| svabhakta kalpa pādapaṃ| samaṃ susevyamanvahaṃ || 10||
anūpa rūpa bhūpatiṃ| nato'hamurvijā patiṃ| prasīda me namāmi te| padābja bhakti dehi me || 11||
paṭhaṃti ye stavaṃ idaṃ| narādareṇa te padaṃ| vrajaṃti nātra saṃśayaṃ| tvadīya bhakti saṃyutā || 12||
binatī kari muni nāi siru kaha kara jori bahori| carana saroruha nātha jani kabahum̐ tajai mati mori || 4||
anusuiyā ke pada gahi sītā| milī bahori susīla binītā|| riṣipatinī mana sukha adhikāī| āsiṣa dei nikaṭa baiṭhāī||
dibya basana bhūṣana pahirāe| je nita nūtana amala suhāe|| kaha riṣibadhū sarasa mṛdu bānī| nāridharma kachu byāja bakhānī||
mātu pitā bhrātā hitakārī| mitaprada saba sunu rājakumārī|| amita dāni bhartā bayadehī| adhama so nāri jo seva na tehī||
dhīraja dharma mitra aru nārī| āpada kāla parikhiahiṃ cārī|| bṛddha rogabasa jaṛa dhanahīnā| adhaṃ badhira krodhī ati dīnā||
aisehu pati kara kiem̐ apamānā| nāri pāva jamapura dukha nānā|| ekai dharma eka brata nemā| kāyam̐ bacana mana pati pada premā||
jaga pati bratā cāri bidhi ahahiṃ| beda purāna saṃta saba kahahiṃ|| uttama ke asa basa mana māhīṃ| sapanehum̐ āna puruṣa jaga nāhīṃ||
madhyama parapati dekhai kaiseṃ| bhrātā pitā putra nija jaiṃseṃ|| dharma bicāri samujhi kula rahaī| so nikiṣṭa triya śruti asa kahaī||
binu avasara bhaya teṃ raha joī| jānehu adhama nāri jaga soī|| pati baṃcaka parapati rati karaī| raurava naraka kalpa sata paraī||
chana sukha lāgi janama sata koṭi| dukha na samujha tehi sama ko khoṭī|| binu śrama nāri parama gati lahaī| patibrata dharma chāṛi chala gahaī||
pati pratikula janama jaham̐ jāī| bidhavā hoī pāī tarunāī||
sahaja apāvani nāri pati sevata subha gati lahai| jasu gāvata śruti cāri ajahu tulasikā harihi priya || 5 (ka)||
sunu sītā tava nāma sumira nāri patibrata karahi| tohi prānapriya rāma kahium̐ kathā saṃsāra hita|| 5 ( kha )||
suni jānakīṃ parama sukhu pāvā| sādara tāsu carana siru nāvā|| taba muni sana kaha kṛpānidhānā| āyasu hoi jāum̐ bana ānā||
saṃtata mo para kṛpā karehū| sevaka jāni tajehu jani nehū|| dharma dhuraṃdhara prabhu kai bānī| suni saprema bole muni gyānī||
jāsu kṛpā aja siva sanakādī| cahata sakala paramāratha bādī|| te tumha rāma akāma piāre| dīna baṃdhu mṛdu bacana ucāre||
aba jānī maiṃ śrī caturāī| bhajī tumhahi saba deva bihāī|| jehi samāna atisaya nahiṃ koī| tā kara sīla kasa na asa hoī||
kehi bidhi kahauṃ jāhu aba svāmī| kahahu nātha tumha aṃtarajāmī|| asa kahi prabhu biloki muni dhīrā| locana jala baha pulaka sarīrā||
tana pulaka nirbhara prema purana nayana mukha paṃkaja die| mana gyāna guna gotīta prabhu maiṃ dīkha japa tapa kā kie|| japa joga dharma samūha teṃ nara bhagati anupama pāvaī| radhubīra carita punīta nisi dina dāsa tulasī gāvaī||
kalimala samana damana mana rāma sujasa sukhamūla| sādara sunahi je tinha para rāma rahahiṃ anukūla || 6 (ka)||
kaṭhina kāla mala kosa dharma na gyāna na joga japa| parihari sakala bharosa rāmahi bhajahiṃ te catura nara || 6 (kha)||
muni pada kamala nāi kari sīsā| cale banahi sura nara muni īsā|| āge rāma anuja puni pācheṃ| muni bara beṣa bane ati kācheṃ||
umaya bīca śrī sohai kaisī| brahma jīva bica māyā jaisī|| saritā bana giri avaghaṭa ghāṭā| pati pahicānī dehiṃ bara bāṭā||
jaham̐ jaham̐ jāhi deva raghurāyā| karahiṃ medha taham̐ taham̐ nabha chāyā|| milā asura birādha maga jātā| āvatahīṃ raghuvīra nipātā||
turatahiṃ rucira rūpa tehiṃ pāvā| dekhi dukhī nija dhāma paṭhāvā|| puni āe jaham̐ muni sarabhaṃgā| suṃdara anuja jānakī saṃgā||
dekhī rāma mukha paṃkaja munibara locana bhṛṃga| sādara pāna karata ati dhanya janma sarabhaṃga || 7||
kaha muni sunu raghubīra kṛpālā| saṃkara mānasa rājamarālā|| jāta raheum̐ biraṃci ke dhāmā| suneum̐ śravana bana aihahiṃ rāmā||
citavata paṃtha raheum̐ dina rātī| aba prabhu dekhi juṛānī chātī|| nātha sakala sādhana maiṃ hīnā| kīnhī kṛpā jāni jana dīnā||
so kachu deva na mohi nihorā| nija pana rākheu jana mana corā|| taba lagi rahahu dīna hita lāgī| jaba lagi milauṃ tumhahi tanu tyāgī||