Skip to content
Ved Path The Path of Vedic Wisdom

Kishkindha Kand — किष्किन्धाकाण्ड

किष्किन्धाकाण्ड · दोहा १–१६

Share
Shloka १

kundendīvarasundarāvatibalau vijñānadhāmāvubhau śobhāḍhyau varadhanvinau śrutinutau govipravṛndapriyau| māyāmānuṣarūpiṇau raghuvarau saddharmavarmau hitau sītānveṣaṇatatparau pathigatau bhaktipradau tau hi naḥ|| 1||

Shloka २

brahmāmbhodhisamudbhavaṃ kalimalapradhvaṃsanaṃ cāvyayaṃ śrīmacchambhumukhendusundaravare saṃśobhitaṃ sarvadā| saṃsārāmayabheṣajaṃ sukhakaraṃ śrījānakījīvanaṃ dhanyāste kṛtinaḥ pibanti satataṃ śrīrāmanāmāmṛtam|| 2||

Sortha

mukti janma mahi jāni gyāna khāni agha hāni kara| jaham̐ basa saṃbhu bhavāni so kāsī seia kasa na||

Doha

jarata sakala sura būṃda biṣama garala jehiṃ pāna kiya| tehi na bhajasi mana maṃda ko kṛpāla saṃkara sarisa||

āgeṃ cale bahuri raghurāyā| riṣyamūka paravata niarāyā|| taham̐ raha saciva sahita sugrīvā| āvata dekhi atula bala sīṃvā||

ati sabhīta kaha sunu hanumānā| puruṣa jugala bala rūpa nidhānā|| dhari baṭu rūpa dekhu taiṃ jāī| kahesu jāni jiyam̐ sayana bujhāī||

paṭhae bāli hohiṃ mana mailā| bhāgauṃ turata tajauṃ yaha sailā|| bipra rūpa dhari kapi taham̐ gayaū| mātha nāi pūchata asa bhayaū||

ko tumha syāmala gaura sarīrā| chatrī rūpa phirahu bana bīrā|| kaṭhina bhūmi komala pada gāmī| kavana hetu bicarahu bana svāmī||

mṛdula manohara suṃdara gātā| sahata dusaha bana ātapa bātā|| kī tumha tīni deva maham̐ koū| nara nārāyana kī tumha doū||

Doha १

jaga kārana tārana bhava bhaṃjana dharanī bhāra| kī tumha akila bhuvana pati līnha manuja avatāra|| 1||

kosalesa dasaratha ke jāe| hama pitu bacana māni bana āe|| nāma rāma lachimana dauu bhāī| saṃga nāri sukumāri suhāī||

ihām̐ hari nisicara baidehī| bipra phirahiṃ hama khojata tehī|| āpana carita kahā hama gāī| kahahu bipra nija kathā bujhāī||

prabhu pahicāni pareu gahi caranā| so sukha umā nahiṃ baranā|| pulakita tana mukha āva na bacanā| dekhata rucira beṣa kai racanā||

puni dhīraju dhari astuti kīnhī| haraṣa hṛdayam̐ nija nāthahi cīnhī|| mora nyāu maiṃ pūchā sāīṃ| tumha pūchahu kasa nara kī nāīṃ||

tava māyā basa phiraum̐ bhulānā| tā te maiṃ nahiṃ prabhu pahicānā||

Doha २

eku maiṃ maṃda mohabasa kuṭila hṛdaya agyāna| puni prabhu mohi bisāreu dīnabaṃdhu bhagavāna|| 2||

jadapi nātha bahu avaguna moreṃ| sevaka prabhuhi parai jani bhoreṃ|| nātha jīva tava māyām̐ mohā| so nistarai tumhārehiṃ chohā||

tā para maiṃ raghubīra dohāī| jānaum̐ nahiṃ kachu bhajana upāī|| sevaka suta pati mātu bharoseṃ| rahai asoca banai prabhu poseṃ||

asa kahi pareu carana akulāī| nija tanu pragaṭi prīti ura chāī|| taba raghupati uṭhāi ura lāvā| nija locana jala sīṃci juṛāvā||

sunu kapi jiyam̐ mānasi jani ūnā| taiṃ mama priya lachimana te dūnā|| samadarasī mohi kaha saba koū| sevaka priya ananyagati soū||

Doha ३

so ananya jākeṃ asi mati na ṭarai hanumaṃta| maiṃ sevaka sacarācara rūpa svāmi bhagavaṃta|| 3||

dekhi pavana suta pati anukūlā| hṛdayam̐ haraṣa bītī saba sūlā|| nātha saila para kapipati rahaī| so sugrīva dāsa tava ahaī||

tehi sana nātha mayatrī kīje| dīna jāni tehi abhaya karīje||

Sortha २

so sītā kara khoja karāihi| jaham̐ taham̐ marakaṭa koṭi paṭhāihi||

ehi bidhi sakala kathā samujhāī| lie duau jana pīṭhi caṛhāī|| jaba sugrīvam̐ rāma kahum̐ dekhā| atisaya janma dhanya kari lekhā||

sādara mileu nāi pada māthā| bhaiṃṭeu anuja sahita raghunāthā|| kapi kara mana bicāra ehi rītī| karihahiṃ bidhi mo sana e prītī||

Doha ४

taba hanumaṃta ubhaya disi kī saba kathā sunāi| pāvaka sākhī dei kari jorī prītī dṛṛhāi|| 4||

kīnhī prīti kachu bīca na rākhā| lachamina rāma carita saba bhāṣā|| kaha sugrīva nayana bhari bārī| milihi nātha mithilesakumārī||

maṃtrinha sahita ihām̐ eka bārā| baiṭha raheum̐ maiṃ karata bicārā|| gagana paṃtha dekhī maiṃ jātā| parabasa parī bahuta bilapātā||

rāma rāma hā rāma pukārī| hamahi dekhi dīnheu paṭa ḍārī|| māgā rāma turata tehiṃ dīnhā| paṭa ura lāi soca ati kīnhā||

kaha sugrīva sunahu raghubīrā| tajahu soca mana ānahu dhīrā|| saba prakāra karihaum̐ sevakāī| jehi bidhi milihi jānakī āī||

Doha ५

sakhā bacana suni haraṣe kṛpāsidhu balasīṃva| kārana kavana basahu bana mohi kahahu sugrīva|| 5||

nāta bāli aru maiṃ dvau bhāī| prīti rahī kachu barani na jāī|| maya suta māyāvī tehi nāūm̐| āvā so prabhu hamareṃ gāūm̐||

ardha rāti pura dvāra pukārā| bālī ripu bala sahai na pārā|| dhāvā bāli dekhi so bhāgā| maiṃ puni gayaum̐ baṃdhu sam̐ga lāgā||

giribara guhām̐ paiṭha so jāī| taba bālīṃ mohi kahā bujhāī|| parikhesu mohi eka pakhavārā| nahiṃ āvauṃ taba jānesu mārā||

māsa divasa taham̐ raheum̐ kharārī| nisarī rudhira dhāra taham̐ bhārī|| bāli hatesi mohi mārihi āī| silā dei taham̐ caleum̐ parāī||

maṃtrinha pura dekhā binu sāīṃ| dīnheu mohi rāja bariāī|| bāli tāhi māri gṛha āvā| dekhi mohi jiyam̐ bheda baṛhāvā||

ripu sama mohi māresi ati bhārī| hari līnhesi sarbasu aru nārī|| tākeṃ bhaya raghubīra kṛpālā| sakala bhuvana maiṃ phireum̐ bihālā||

ihām̐ sāpa basa āvata nāhīṃ| tadapi sabhīta rahaum̐ mana māhīṃ|| suni sevaka dukha dīnadayālā| pharaki uṭhīṃ dvai bhujā bisālā||

Doha ६१

sunu sugrīva mārihaum̐ bālihi ekahiṃ bāna| bramha rudra saranāgata gaem̐ na ubarihiṃ prāna|| 61||

je na mitra dukha hohiṃ dukhārī| tinhahi bilokata pātaka bhārī|| nija dukha giri sama raja kari jānā| mitraka dukha raja meru samānā||

jinha keṃ asi mati sahaja na āī| te saṭha kata haṭhi karata mitāī|| kupatha nivāri supaṃtha calāvā| guna pragaṭe avagunanhi durāvā||

deta leta mana saṃka na dharaī| bala anumāna sadā hita karaī|| bipati kāla kara sataguna nehā| śruti kaha saṃta mitra guna ehā||

āgeṃ kaha mṛdu bacana banāī| pācheṃ anahita mana kuṭilāī|| jā kara cita ahi gati sama bhāī| asa kumitra pariharehi bhalāī||

sevaka saṭha nṛpa kṛpana kunārī| kapaṭī mitra sūla sama cārī|| sakhā soca tyāgahu bala moreṃ| saba bidhi ghaṭaba kāja maiṃ toreṃ||

kaha sugrīva sunahu raghubīrā| bāli mahābala ati ranadhīrā|| duṃdubhī asthi tāla dekharāe| binu prayāsa raghunātha ḍhahāe||

dekhi amita bala bāṛhī prītī| bāli badhaba inha bhai paratītī|| bāra bāra nāvai pada sīsā| prabhuhi jāni mana haraṣa kapīsā||

upajā gyāna bacana taba bolā| nātha kṛpām̐ mana bhayau alolā|| sukha saṃpati parivāra baṛāī| saba parihari karihaum̐ sevakāī||

e saba rāmabhagati ke bādhaka| kahahiṃ saṃta taba pada avarādhaka|| satru mitra sukha dukha jaga māhīṃ| māyā kṛta paramāratha nāhīṃ||

bāli parama hita jāsu prasādā| milehu rāma tumha samana biṣādā|| sapaneṃ jehi sana hoi larāī| jāgeṃ samujhata mana sakucāī||

aba prabhu kṛpā karahu ehi bhām̐tī| saba taji bhajanu karauṃ dina rātī|| suni birāga saṃjuta kapi bānī| bole biham̐si rāmu dhanupānī||

jo kachu kahehu satya saba soī| sakhā bacana mama mṛṣā na hoī|| naṭa marakaṭa iva sabahi nacāvata| rāmu khagesa beda asa gāvata||

lai sugrīva saṃga raghunāthā| cale cāpa sāyaka gahi hāthā|| taba raghupati sugrīva paṭhāvā| garjesi jāi nikaṭa bala pāvā||

sunata bāli krodhātura dhāvā| gahi kara carana nāri samujhāvā|| sunu pati jinhahi mileu sugrīvā| te dvau baṃdhu teja bala sīṃvā||

kosalesa suta lachimana rāmā| kālahu jīti sakahiṃ saṃgrāmā||

Doha ७

kaha bāli sunu bhīru priya samadarasī raghunātha| jauṃ kadāci mohi mārahiṃ tau puni houm̐ sanātha|| 7||

asa kahi calā mahā abhimānī| tṛna samāna sugrīvahi jānī|| bhire ubhau bālī ati tarjā| muṭhikā māri mahādhuni garjā||

taba sugrīva bikala hoi bhāgā| muṣṭi prahāra bajra sama lāgā|| maiṃ jo kahā raghubīra kṛpālā| baṃdhu na hoi mora yaha kālā||

ekarūpa tumha bhrātā doū| tehi bhrama teṃ nahiṃ māreum̐ soū|| kara parasā sugrīva sarīrā| tanu bhā kulisa gaī saba pīrā||

melī kaṃṭha sumana kai mālā| paṭhavā puni bala dei bisālā|| puni nānā bidhi bhaī larāī| biṭapa oṭa dekhahiṃ raghurāī||

Doha ८

bahu chala bala sugrīva kara hiyam̐ hārā bhaya māni| mārā bāli rāma taba hṛdaya mājha sara tāni|| 8||

parā bikala mahi sara ke lāgeṃ| puni uṭhi baiṭha dekhi prabhu āgeṃ|| syāma gāta sira jaṭā banāem̐| aruna nayana sara cāpa caṛhāem̐||

puni puni citai carana cita dīnhā| suphala janma mānā prabhu cīnhā|| hṛdayam̐ prīti mukha bacana kaṭhorā| bolā citai rāma kī orā||

dharma hetu avatarehu gosāī| mārehu mohi byādha kī nāī|| maiṃ bairī sugrīva piārā| avaguna kabana nātha mohi mārā||

anuja badhū bhaginī suta nārī| sunu saṭha kanyā sama e cārī|| inhahi kuddaṣṭi bilokai joī| tāhi badheṃ kachu pāpa na hoī||

muṛha tohi atisaya abhimānā| nāri sikhāvana karasi na kānā|| mama bhuja bala āśrita tehi jānī| mārā cahasi adhama abhimānī||

Doha ९

sunahu rāma svāmī sana cala na cāturī mori| prabhu ajahūm̐ maiṃ pāpī aṃtakāla gati tori|| 9||

sunata rāma ati komala bānī| bāli sīsa paraseu nija pānī|| acala karauṃ tanu rākhahu prānā| bāli kahā sunu kṛpānidhānā||

janma janma muni jatanu karāhīṃ| aṃta rāma kahi āvata nāhīṃ|| jāsu nāma bala saṃkara kāsī| deta sabahi sama gati avināsī||

mama locana gocara soi āvā| bahuri ki prabhu asa banihi banāvā||

Chhand १

so nayana gocara jāsu guna nita neti kahi śruti gāvahīṃ| jiti pavana mana go nirasa kare muni dhyāna kabahuṃka pāvahīṃ|| mohi jāni ati abhimāna basa prabhu kaheu rākhu sarīrahī| asa ' kavana saṭha haṭhi kāṭi surataru bāri karihi babūrahī||

Doha २

aba nātha kari karunā bilokahu dehu jo bara māgaūm̐| jehiṃ joni janmoṃ karma basa taham̐ rāma pada anurāgaūm̐|| yaha tanaya mama sama binaya bala kalyānaprada prabhu lījiai| gahi bôm̐ha sura nara nāha āpana dāsa aṃgada kījieai||

Doha १०

rāma carana dṛṛha prīti kari bāli kauीnha tanu tyāga| sumana māla jimi kaṃṭha te girata na jānaṛa nāga|| 10||

rāma bāli nija dhāma paṭhāvā| nagara loga saba byākula dhāvā|| nānā bidhi bilāpa kara tārā| chūṭe kesa na deha sam̐bhārā||

tārā bikala dekhi raghurāyā| dīnha gyāna hari līnhī māyā|| chiti jala pāvaka gagana samīrā| paṃca racita ati adhama sarīrā||

pragaṭa so tanu tava āgeṃ sovā| jīva nitya kehi lagi tumha rovā|| upajā gyāna carana taba lāgī| līnhesi parama bhagati bara māgī||

umā dāru joṣita kī nāī| sabahi nacāvata rāmu gosāī|| taba sugrīvahi āyasu dīnhā| mṛtaka karma bidhibata saba kīnhā||

rāma kahā anujahi samujhāī| rāja dehu sugrīvahi jāī|| raghupati carana nāi kari māthā| cale sakala prerita raghunāthā||

Doha ११

lachimana turata bolāe purajana bipra samāja| rāju dīnha sugrīva kaham̐ aṃgada kaham̐ jubarāja|| 11||

umā rāma sama hita jaga māhīṃ| guru pitu mātu baṃdhu prabhu nāhīṃ|| sura nara muni saba kai yaha rītī| svāratha lāgi karahiṃ saba prītī||

bāli trāsa byākula dina rātī| tana bahu brana ciṃtām̐ jara chātī||

Sortha २

soi sugrīva kīnha kapirāū| ati kṛpāla raghubīra subhāū||

jānatahum̐ asa prabhu pariharahīṃ| kāhe na bipati jāla nara parahīṃ|| puni sugrīvahi līnha bolāī| bahu prakāra nṛpanīti sikhāī||

kaha prabhu sunu sugrīva harīsā| pura na jāum̐ dasa cāri barīsā|| gata grīṣama baraṣā ritu āī| rahihaum̐ nikaṭa saila para chāī||

aṃgada sahita karahu tumha rājū| saṃtata hṛdaya dharehu mama kājū|| jaba sugrīva bhavana phiri āe| rāmu prabaraṣana giri para chāe||

Doha १२

prathamahiṃ devanha giri guhā rākheu rucira banāi| rāma kṛpānidhi kachu dina bāsa karahiṃge āi|| 12||

suṃdara bana kusumita ati sobhā| guṃjata madhupa nikara madhu lobhā|| kaṃda mūla phala patra suhāe| bhae bahuta jaba te prabhu āe||

dekhi manohara saila anūpā| rahe taham̐ anuja sahita surabhūpā|| madhukara khaga mṛga tanu dhari devā| karahiṃ siddha muni prabhu kai sevā||

maṃgalarupa bhayau bana taba te| kīnha nivāsa ramāpati jaba te|| phaṭika silā ati subhra suhāī| sukha āsīna tahām̐ dvau bhāī||

kahata anuja sana kathā anekā| bhagati birati nṛpanīti bibekā|| baraṣā kāla megha nabha chāe| garajata lāgata parama suhāe||

Doha १३

lachimana dekhu mora gana nācata bārida paikhi| gṛhī birati rata haraṣa jasa biṣnu bhagata kahum̐ dekhi|| 13||

ghana ghamaṃḍa nabha garajata ghorā| priyā hīna ḍarapata mana morā|| dāmini damaka raha na ghana māhīṃ| khala kai prīti jathā thira nāhīṃ||

baraṣahiṃ jalada bhūmi niarāem̐| jathā navahiṃ budha bidyā pāem̐|| būm̐da aghāta sahahiṃ giri kaiṃseṃ| khala ke bacana saṃta saha jaiseṃ||

chudra nadīṃ bhari calīṃ torāī| jasa thorehum̐ dhana khala itarāī|| bhūmi parata bhā ḍhābara pānī| janu jīvahi māyā lapaṭānī||

samiṭi samiṭi jala bharahiṃ talāvā| jimi sadaguna sajjana pahiṃ āvā|| saritā jala jalanidhi mahum̐ jāī| hoī acala jimi jiva hari pāī||

Doha १४

harita bhūmi tṛna saṃkula samujhi parahiṃ nahiṃ paṃtha| jimi pākhaṃḍa bāda teṃ gupta hohiṃ sadagraṃtha|| 14||

dādura dhuni cahu disā suhāī| beda paṛhahiṃ janu baṭu samudāī|| nava pallava bhae biṭapa anekā| sādhaka mana jasa mileṃ bibekā||

arka jabāsa pāta binu bhayaū| jasa surāja khala udyama gayaū|| khojata katahum̐ milai nahiṃ dhūrī| karai krodha jimi dharamahi dūrī||

sasi saṃpanna soha mahi kaisī| upakārī kai saṃpati jaisī|| nisi tama ghana khadyota birājā| janu daṃbhinha kara milā samājā||

mahābṛṣṭi cali phūṭi kiārīṃ| jimi sutaṃtra bhaem̐ bigarahiṃ nārīṃ|| kṛṣī nirāvahiṃ catura kisānā| jimi budha tajahiṃ moha mada mānā||

dekhiata cakrabāka khaga nāhīṃ| kalihi pāi jimi dharma parāhīṃ|| ūṣara baraṣai tṛna nahiṃ jāmā| jimi harijana hiyam̐ upaja na kāmā||

bibidha jaṃtu saṃkula mahi bhrājā| prajā bāṛha jimi pāi surājā|| jaham̐ taham̐ rahe pathika thaki nānā| jimi iṃdriya gana upajeṃ gyānā||

Doha १५(क)

kabahum̐ prabala baha māruta jaham̐ taham̐ megha bilāhiṃ| jimi kapūta ke upajeṃ kula saddharma nasāhiṃ|| 15 ( ka )||

Doha १५(ख)

kabahum̐ divasa maham̐ nibiṛa tama kabahum̐ka pragaṭa pataṃga| binasai upajai gyāna jimi pāi kusaṃga susaṃga|| 15 ( kha )||

baraṣā bigata sarada ritu āī| lachimana dekhahu parama suhāī|| phūleṃ kāsa sakala mahi chāī| janu baraṣām̐ kṛta pragaṭa buṛhāī||

udita agasti paṃtha jala soṣā| jimi lobhahi soṣai saṃtoṣā|| saritā sara nirmala jala sohā| saṃta hṛdaya jasa gata mada mohā||

rasa rasa sūkha sarita sara pānī| mamatā tyāga karahiṃ jimi gyānī|| jāni sarada ritu khaṃjana āe| pāi samaya jimi sukṛta suhāe||

paṃka na renu soha asi dharanī| nīti nipuna nṛpa kai jasi karanī|| jala saṃkoca bikala bhaim̐ mīnā| abudha kuṭuṃbī jimi dhanahīnā||

binu dhana nirmala soha akāsā| harijana iva parihari saba āsā|| kahum̐ kahum̐ bṛṣṭi sāradī thorī| kou eka pāva bhagati jimi morī||

Doha १६

cale haraṣi taji nagara nṛpa tāpasa banika bhikhāri| jimi haribhagata pāi śrama tajahi āśramī cāri|| 16||