संकटमोचन हनुमानाष्टक

बालपणी तू सूर्याला (फळ समजून) गिळलेस, तेव्हा तिन्ही लोकांत अंधार पसरला. त्यामुळे साऱ्या जगाला भय वाटले आणि हे संकट कोणालाही टाळता येईना. तेव्हा देवांनी येऊन विनवणी केली आणि तू सूर्याला सोडून सर्वांचे कष्ट दूर केलेस. हे कपी! जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव ‘संकटमोचन’ आहे?

वालीच्या भीतीने कपिराज सुग्रीव ऋष्यमूक पर्वतावर राहत होता आणि महाप्रभू श्रीरामांच्या वाटेकडे डोळे लावून बसला होता. महामुनींच्या (मतंगांच्या) शापामुळे वाली तिथे येऊ शकत नव्हता. हे हनुमंता, तू ब्राह्मणाचे (द्विजाचे) रूप घेऊन महाप्रभू रामांना (सुग्रीवाशी) भेटवलेस आणि आपल्या दासाचा (सुग्रीवाचा) शोक दूर केलास. हे कपी! जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव ‘संकटमोचन’ आहे?

सीतेच्या शोधात अंगदादी वानरांसह तू गेलास; कपीश सुग्रीवाने असे वचन दिले होते की “सीतेची खबर न आणता परतलात तर आमच्या हातून जिवंत राहणार नाही.” समुद्रकाठी सर्व हरून थकले, तेव्हा तू सीतेची खबर आणून सर्वांचे प्राण वाचवलेस. हे कपी! जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव ‘संकटमोचन’ आहे?

रावणाने सीतेला अनेक प्रकारे भीती दाखवली आणि राक्षसिणी तिला सतत घाबरवत राहिल्या. त्याच वेळी हे महाप्रभू हनुमंता, तू लंकेत जाऊन मोठमोठ्या राक्षसांचा (रजनीचरांचा) वध केलास. सीता अशोकवृक्षाकडून अग्नी मागून (जळून मरण्यास सिद्ध) झाली होती, तेव्हा तू प्रभू रामांची मुद्रिका (अंगठी) देऊन तिचा शोक दूर केलास. हे कपी! जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव ‘संकटमोचन’ आहे?

लक्ष्मणाच्या हृदयात (मेघनादाचा) बाण लागला आणि रावणपुत्राने त्याला प्राणहीन केल्यासारखे केले, तेव्हा हे वीरा, तू वैद्य सुषेणाला त्याच्या घरासह उचलून आणलेस आणि द्रोणागिरी पर्वत उपटलास. संजीवनी बुटी आणून हातात दिलीस आणि अशा प्रकारे लक्ष्मणाचे प्राण वाचवलेस. हे कपी! जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव ‘संकटमोचन’ आहे?

युद्धात (मेघनादाने) अजाण अस्त्र नागपाश वापरले आणि नागाच्या फासाने सर्वांची मस्तके बांधून टाकली. श्रीरघुनाथांसह सारी सेना मोहित (मूर्च्छित) झाली — हे मोठे भारी संकट कोसळले. तेव्हा हे हनुमंता, तू गरुडाला (खगेशाला) घेऊन आलास आणि बंधने कापून सर्वांचे महाभय दूर केलेस. हे कपी! जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव ‘संकटमोचन’ आहे?

अहिरावणाने श्रीराम आणि लक्ष्मण या दोघा बंधूंना पाताळात नेले आणि देवीची यथासांग पूजा करून त्यांचा बळी देण्याचा सर्वांनी मिळून विचार केला, तेव्हा हे हनुमंता, तू तिथे साहाय्यासाठी पोहोचलास आणि अहिरावणाला त्याच्या सेनेसह मारून टाकलेस. हे कपी! जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव ‘संकटमोचन’ आहे?

हे वीर महाप्रभो, तू देवांची इतकी मोठमोठी कामे केली आहेस — हे पाहून-विचारून मी म्हणतो की माझ्यासारख्या दीन-गरिबाचे असे कोणते संकट आहे जे तुझ्याकडून टळणार नाही? हे महाप्रभू हनुमंता, माझे जे काही संकट असेल ते लवकर हरून घे. हे कपी! जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव ‘संकटमोचन’ आहे?

ज्यांचा देह लाल आहे आणि शेंदुराच्या लालीने सुशोभित आहे, जे लाल शेपूट (लंगूर) धारण करतात; ज्यांचा देह वज्रासारखा आहे आणि जे दानवांचे दलन (संहार) करतात — अशा वीर कपी हनुमंतांचा जय हो, जय हो, जय हो.