किष्किन्धाकाण्ड
किष्किन्धाकाण्ड · दोहा १७–३०(ख)
sukhī mīna je nīra agādhā| jimi hari sarana na ekau bādhā|| phūleṃ kamala soha sara kaisā| nirguna bramha saguna bhaem̐ jaisā||
guṃjata madhukara mukhara anūpā| suṃdara khaga rava nānā rūpā|| cakrabāka mana dukha nisi paikhī| jimi durjana para saṃpati dekhī||
cātaka raṭata tṛṣā ati ohī| jimi sukha lahai na saṃkaradrohī|| saradātapa nisi sasi apaharaī| saṃta darasa jimi pātaka ṭaraī||
dekhi iṃdu cakora samudāī| citavatahiṃ jimi harijana hari pāī|| masaka daṃsa bīte hima trāsā| jimi dvija droha kiem̐ kula nāsā||
bhūmi jīva saṃkula rahe gae sarada ritu pāi| sadagura mile jāhiṃ jimi saṃsaya bhrama samudāi || 17||
baraṣā gata nirmala ritu āī| sudhi na tāta sītā kai pāī|| eka bāra kaisehum̐ sudhi jānauṃ| kālahu jīta nimiṣa mahum̐ ānauṃ||
katahum̐ rahau jauṃ jīvati hoī| tāta jatana kari āneum̐ soī|| sugrīvahum̐ sudhi mori bisārī| pāvā rāja kosa pura nārī||
jehiṃ sāyaka mārā maiṃ bālī| tehiṃ sara hatauṃ mūṛha kaham̐ kālī|| jāsu kṛpām̐ chūṭahīṃ mada mohā| tā kahum̐ umā ki sapanehum̐ kohā||
jānahiṃ yaha caritra muni gyānī| jinha raghubīra carana rati mānī|| lachimana krodhavaṃta prabhu jānā| dhanuṣa caṛhāi gahe kara bānā||
taba anujahi samujhāvā raghupati karunā sīṃva| bhaya dekhāi lai āvahu tāta sakhā sugrīva || 18||
ihām̐ pavanasuta hṛdayam̐ bicārā| rāma kāju sugrīvam̐ bisārā|| nikaṭa jāi carananhi siru nāvā| cārihu bidhi tehi kahi samujhāvā||
suni sugrīvam̐ parama bhaya mānā| biṣayam̐ mora hari līnheu gyānā|| aba mārutasuta dūta samūhā| paṭhavahu jaham̐ taham̐ bānara jūhā||
kahahu pākha mahum̐ āva na joī| moreṃ kara tā kara badha hoī|| taba hanumaṃta bolāe dūtā| saba kara kari sanamāna bahūtā||
bhaya aru prīti nīti dekhāī| cale sakala carananhi sira nāī|| ehi avasara lachimana pura āe| krodha dekhi jaham̐ taham̐ kapi dhāe||
dhanuṣa caṛhāi kahā taba jāri karaum̐ pura chāra| byākula nagara dekhi taba āyau bālikumāra || 19||
carana nāi siru binatī kīnhī| lachimana abhaya bām̐ha tehi dīnhī|| krodhavaṃta lachimana suni kānā| kaha kapīsa ati bhayam̐ akulānā||
sunu hanumaṃta saṃga lai tārā| kari binatī samujhāu kumārā|| tārā sahita jāi hanumānā| carana baṃdi prabhu sujasa bakhānā||
kari binatī maṃdira lai āe| carana pakhāri palam̐ga baiṭhāe|| taba kapīsa carananhi siru nāvā| gahi bhuja lachimana kaṃṭha lagāvā||
nātha biṣaya sama mada kachu nāhīṃ| muni mana moha karai chana māhīṃ|| sunata binīta bacana sukha pāvā| lachimana tehi bahu bidhi samujhāvā||
pavana tanaya saba kathā sunāī| jehi bidhi gae dūta samudāī||
haraṣi cale sugrīva taba aṃgadādi kapi sātha| rāmānuja āgeṃ kari āe jaham̐ raghunātha || 20||
nāi carana siru kaha kara jorī| nātha mohi kachu nāhina khorī|| atisaya prabala deva taba māyā| chūṭai rāma karahu jauṃ dāyā||
biṣaya basya sura nara muni svāmī| maiṃ pāvam̐ra pasu kapi ati kāmī|| nāri nayana sara jāhi na lāgā| ghora krodha tama nisi jo jāgā||
lobha pām̐sa jehiṃ gara na bam̐dhāyā| so nara tumha samāna raghurāyā|| yaha guna sādhana teṃ nahiṃ hoī| tumharī kṛpām̐ pāva koi koī||
taba raghupati bole musakāī| tumha priya mohi bharata jimi bhāī|| aba soi jatanu karahu mana lāī| jehi bidhi sītā kai sudhi pāī||
ehi bidhi hota batakahī āe bānara jūtha| nānā barana sakala disi dekhia kīsa barutha || 21||
bānara kaṭaka umā meṃ dekhā| so mūrukha jo karana caha lekhā|| āi rāma pada nāvahiṃ māthā| nirakhi badanu saba hohiṃ sanāthā||
asa kapi eka na senā māhīṃ| rāma kusala jehi pūchī nāhīṃ|| yaha kachu nahiṃ prabhu kai adhikāī| bisvarūpa byāpaka raghurāī||
ṭhāṛhe jaham̐ taham̐ āyasu pāī| kaha sugrīva sabahi samujhāī|| rāma kāju aru mora nihorā| bānara jūtha jāhu cahum̐ orā||
janakasutā kahum̐ khojahu jāī| māsa divasa maham̐ āehu bhāī|| avadhi meṭi jo binu sudhi pāem̐| āvai banihi so mohi marāem̐||
bacana sunata saba bānara jaham̐ taham̐ cale turaṃta| taba sugrīvam̐ bolāe aṃgada nala hanumaṃta || 22||
sunahu nīla aṃgada hanumānā| jāmavaṃta matidhīra sujānā|| sakala subhaṭa mili dacchina jāhū| sītā sudhi pūm̐cheu saba kāhū||
mana krama bacana so jatana bicārehu| rāmacaṃdra kara kāju sam̐vārehu|| bhānu pīṭhi seia ura āgī| svāmihi sarba bhāva chala tyāgī||
taji māyā seia paralokā| miṭahiṃ sakala bhava saṃbhava sokā|| deha dhare kara yaha phalu bhāī| bhajia rāma saba kāma bihāī||
soi gunagya soī baṛabhāgī| jo raghubīra carana anurāgī|| āyasu māgi carana siru nāī| cale haraṣi sumirata raghurāī||
pācheṃ pavana tanaya siru nāvā| jāni kāja prabhu nikaṭa bolāvā|| parasā sīsa saroruha pānī| karamudrikā dīnhi jana jānī||
bahu prakāra sītahi samujhāehu| kahi bala biraha begi tumha āehu|| hanumata janma suphala kari mānā| caleu hṛdayam̐ dhari kṛpānidhānā||
jadyapi prabhu jānata saba bātā| rājanīti rākhata suratrātā||
cale sakala bana khojata saritā sara giri khoha| rāma kāja layalīna mana bisarā tana kara choha || 23||
katahum̐ hoi nisicara saiṃ bheṭā| prāna lehiṃ eka eka capeṭā|| bahu prakāra giri kānana herahiṃ| kou muni milata tāhi saba gherahiṃ||
lāgi tṛṣā atisaya akulāne| milai na jala ghana gahana bhulāne|| mana hanumāna kīnha anumānā| marana cahata saba binu jala pānā||
caṛhi giri sikhara cahūm̐ disi dekhā| bhūmi bibira eka kautuka pekhā|| cakrabāka baka haṃsa uṛāhīṃ| bahutaka khaga prabisahiṃ tehi māhīṃ||
giri te utari pavanasuta āvā| saba kahum̐ lai soi bibara dekhāvā|| āgeṃ kai hanumaṃtahi līnhā| paiṭhe bibara bilaṃbu na kīnhā||
dīkha jāi upavana bara sara bigasita bahu kaṃja| maṃdira eka rucira taham̐ baiṭhi nāri tapa puṃja || 24||
dūri te tāhi sabanhi sira nāvā| pūcheṃ nija bṛttāṃta sunāvā|| tehiṃ taba kahā karahu jala pānā| khāhu surasa suṃdara phala nānā||
majjanu kīnha madhura phala khāe| tāsu nikaṭa puni saba cali āe|| tehiṃ saba āpani kathā sunāī| maiṃ aba jāba jahām̐ raghurāī||
mūdahu nayana bibara taji jāhū| paihahu sītahi jani pachitāhū|| nayana mūdi puni dekhahiṃ bīrā| ṭhāṛhe sakala siṃdhu keṃ tīrā||
so puni gaī jahām̐ raghunāthā| jāi kamala pada nāesi māthā|| nānā bhām̐ti binaya tehiṃ kīnhī| anapāyanī bhagati prabhu dīnhī||
badarībana kahum̐ so gaī prabhu agyā dhari sīsa| ura dhari rāma carana juga je baṃdata aja īsa || 25||
ihām̐ bicārahiṃ kapi mana māhīṃ| bītī avadhi kāja kachu nāhīṃ|| saba mili kahahiṃ paraspara bātā| binu sudhi laem̐ karaba kā bhrātā||
kaha aṃgada locana bhari bārī| duhum̐ prakāra bhai mṛtyu hamārī|| ihām̐ na sudhi sītā kai pāī| uhām̐ gaem̐ mārihi kapirāī||
pitā badhe para mārata mohī| rākhā rāma nihora na ohī|| puni puni aṃgada kaha saba pāhīṃ| marana bhayau kachu saṃsaya nāhīṃ||
aṃgada bacana sunata kapi bīrā| boli na sakahiṃ nayana baha nīrā|| chana eka soca magana hoi rahe| puni asa vacana kahata saba bhae||
hama sītā kai sudhi linheṃ binā| nahiṃ jaiṃhaiṃ jubarāja prabīnā|| asa kahi lavana siṃdhu taṭa jāī| baiṭhe kapi saba darbha ḍasāī||
jāmavaṃta aṃgada dukha dekhī| kahiṃ kathā upadesa biseṣī|| tāta rāma kahum̐ nara jani mānahu| nirguna bramha ajita aja jānahu||
hama saba sevaka ati baṛabhāgī| saṃtata saguna brahma anurāgī||
nija icchā prabhu avatarai sura mahi go dvija lāgi| saguna upāsaka saṃga taham̐ rahahiṃ moccha saba tyāgi || 26||
ehi bidhi kathā kahahiṃ bahu bhām̐tī| giri kaṃdarām̐ sunī saṃpātī|| bāhera hoi dekhi bahu kīsā| mohi ahāra dīnha jagadīsā||
āju sabahi kaham̐ bhacchana karaūm̐| dina bahu cale ahāra binu maraūm̐|| kabahum̐ na mila bhari udara ahārā| āju dīnha bidhi ekahiṃ bārā||
ḍarape gīdha bacana suni kānā| aba bhā marana satya hama jānā|| kapi saba uṭhe gīdha kaham̐ dekhī| jāmavaṃta mana soca biseṣī||
kaha aṃgada bicāri mana māhīṃ| dhanya jaṭāyū sama kou nāhīṃ|| rāma kāja kārana tanu tyāgī| hari pura gayau parama baṛa bhāgī||
suni khaga haraṣa soka juta bānī| āvā nikaṭa kapinha bhaya mānī|| tinhahi abhaya kari pūchesi jāī| kathā sakala tinha tāhi sunāī||
suni saṃpāti baṃdhu kai karanī| raghupati mahimā badhubidhi baranī||
mohi lai jāhu siṃdhutaṭa deum̐ tilāṃjali tāhi| bacana sahāi karavi maiṃ paihahu khojahu jāhi || 27||
anuja kriyā kari sāgara tīrā| kahi nija kathā sunahu kapi bīrā|| hama dvau baṃdhu prathama tarunāī| gagana gae rabi nikaṭa uḍāī||
teja na sahi saka so phiri āvā| mai abhimānī rabi niarāvā|| jare paṃkha ati teja apārā| pareum̐ bhūmi kari ghora cikārā||
muni eka nāma caṃdramā ohī| lāgī dayā dekhī kari mohī|| bahu prakāra teṃhi gyāna sunāvā| dehi janita abhimānī chaṛāvā||
tretām̐ brahma manuja tanu dharihī| tāsu nāri nisicara pati harihī|| tāsu khoja paṭhaihi prabhū dūtā| tinhahi mileṃ taiṃ hoba punītā||
jamihahiṃ paṃkha karasi jani ciṃtā| tinhahi dekhāi dehesu taiṃ sītā|| muni kai girā satya bhai ājū| suni mama bacana karahu prabhu kājū||
giri trikūṭa ūpara basa laṃkā| taham̐ raha rāvana sahaja asaṃkā|| taham̐ asoka upabana jaham̐ rahaī| sītā baiṭhi soca rata ahaī||
maiṃ dekhaum̐ tumha nāhi gīghahi daṣṭi apāra| būḍha bhayaum̐ na ta karateum̐ kachuka sahāya tumhāra || 28||
jo nāghai sata jojana sāgara| karai so rāma kāja mati āgara|| mohi biloki dharahu mana dhīrā| rāma kṛpām̐ kasa bhayau sarīrā||
pāpiu jā kara nāma sumirahīṃ| ati apāra bhavasāgara tarahīṃ|| tāsu dūta tumha taji kadarāī| rāma hṛdayam̐ dhari karahu upāī||
asa kahi garuṛa gīdha jaba gayaū| tinha keṃ mana ati bisamaya bhayaū|| nija nija bala saba kāhūm̐ bhāṣā| pāra jāi kara saṃsaya rākhā||
jaraṭha bhayaum̐ aba kahai richesā| nahiṃ tana rahā prathama bala lesā|| jabahiṃ tribikrama bhae kharārī| taba maiṃ taruna raheum̐ bala bhārī||
bali bām̐dhata prabhu bāḍheu so tanu barani na jāī| ubhaya dharī maham̐ dīnhī sāta pradacchina dhāi || 29||
aṃgada kahai jāum̐ maiṃ pārā| jiyam̐ saṃsaya kachu phiratī bārā|| jāmavaṃta kaha tumha saba lāyaka| paṭhaia kimi saba hī kara nāyaka||
kahai rīchapati sunu hanumānā| kā cupa sādhi rahehu balavānā|| pavana tanaya bala pavana samānā| budhi bibeka bigyāna nidhānā||
kavana so kāja kaṭhina jaga māhīṃ| jo nahiṃ hoi tāta tumha pāhīṃ|| rāma kāja lagi taba avatārā| sunatahiṃ bhayau parvatākārā||
kanaka barana tana teja birājā| mānahu apara girinha kara rājā|| siṃhanāda kari bārahiṃ bārā| līlahīṃ nāṣaum̐ jalanidhi khārā||
sahita sahāya rāvanahi mārī| ānaum̐ ihām̐ trikūṭa upārī|| jāmavaṃta maiṃ pūm̐chaum̐ tohī| ucita sikhāvanu dījahu mohī||
etanā karahu tāta tumha jāī| kiṣkindhākāeḍa sītahi dekhi kahaha sudhi āī 7914|| taba nija bhuja bala rājiva nainā| kautuka lāgi saṃga kapi senā||
kapi sena saṃga sam̐ghāri nisicara rāmu sītahi ānihaiṃ| trailoka pāvana sujasu sura muni nāradādi bakhānihaiṃ|| jo sunata gāvata kahata samujhata parama pada nara pāvaī| raghubīra pada pāthoja madhukara dāsa tulasī gāvaī||
bhava bheṣaja raghunātha jasu sunahi je nara aru nāri| tinha kara sakala manoratha siddha karihi trisirāri || 30 (ka)||
nīlotpala tana syāma kāma koṭi sobhā adhika| sunia tāsu guna grāma jāsu nāma agha khaga badhika || 30 (kha)||