बालकाण्ड
बालकाण्ड · दोहा ३४७–३६१
dhūpa dhūma nabhu mecaka bhayaū| sāvana ghana ghamaṃḍu janu ṭhayaū|| surataru sumana māla sura baraṣahiṃ| manahum̐ balāka avali manu karaṣahiṃ||
maṃjula manimaya baṃdanivāre| manahum̐ pākaripu cāpa sam̐vāre|| pragaṭahiṃ durahiṃ aṭanha para bhāmini| cāru capala janu damakahiṃ dāmini||
duṃdubhi dhuni ghana garajani ghorā| jācaka cātaka dādura morā|| sura sugandha suci baraṣahiṃ bārī| sukhī sakala sasi pura nara nārī||
samau jānī gura āyasu dīnhā| pura prabesu raghukulamani kīnhā|| sumiri saṃbhu girajā ganarājā| mudita mahīpati sahita samājā||
hohiṃ saguna baraṣahiṃ sumana sura duṃdubhīṃ bajāi| bibudha badhū nācahiṃ mudita maṃjula maṃgala gāi || 347||
māgadha sūta baṃdi naṭa nāgara| gāvahiṃ jasu tihu loka ujāgara|| jaya dhuni bimala beda bara bānī| dasa disi sunia sumaṃgala sānī||
bipula bājane bājana lāge| nabha sura nagara loga anurāge|| bane barātī barani na jāhīṃ| mahā mudita mana sukha na samāhīṃ||
purabāsinha taba rāya johāre| dekhata rāmahi bhae sukhāre|| karahiṃ nichāvari manigana cīrā| bāri bilocana pulaka sarīrā||
ārati karahiṃ mudita pura nārī| haraṣahiṃ nirakhi kum̐ara bara cārī|| sibikā subhaga ohāra ughārī| dekhi dulahininha hohiṃ sukhārī||
ehi bidhi sabahī deta sukhu āe rājaduāra| mudita mātu paruchani karahiṃ badhunha sameta kumāra || 348||
bhūṣana mani paṭa nānā jātī| karahī nichāvari aganita bhām̐tī||
badhunha sameta dekhi suta cārī| paramānaṃda magana mahatārī|| puni puni sīya rāma chabi dekhī| mudita saphala jaga jīvana lekhī||
sakhīṃ sīya mukha puni puni cāhī| gāna karahiṃ nija sukṛta sarāhī|| baraṣahiṃ sumana chanahiṃ chana devā| nācahiṃ gāvahiṃ lāvahiṃ sevā||
dekhi manohara cāriu jorīṃ| sārada upamā sakala ḍham̐ḍhorīṃ|| deta na banahiṃ nipaṭa laghu lāgī| ekaṭaka rahīṃ rūpa anurāgīṃ||
nigama nīti kula rīti kari aragha pām̐vaṛe deta| badhunha sahita suta parichi saba calīṃ lavāi niketa || 349||
cāri siṃghāsana sahaja suhāe| janu manoja nija hātha banāe|| tinha para kuam̐ri kuam̐ra baiṭhāre| sādara pāya punita pakhāre||
dhūpa dīpa naibeda beda bidhi| pūje bara dulahini maṃgalanidhi||
bastu aneka nichāvara hohīṃ| bharīṃ pramoda mātu saba sohīṃ|| pāvā parama tatva janu jogīṃ| amṛta laheu janu saṃtata rogīṃ||
janama raṃka janu pārasa pāvā| aṃdhahi locana lābhu suhāvā|| mūka badana janu sārada chāī| mānahum̐ samara sūra jaya pāī||
ehi sukha te sata koṭi guna pāvahiṃ mātu anaṃdu| bhāinha sahita biāhi ghara āe raghukulacaṃdu || 350 (ka)||
loka rīta jananī karahiṃ bara dulahini sakucāhiṃ| modu binodu biloki baṛa rāmu manahiṃ musakāhiṃ || 350 (kha)||
deva pitara pūje bidhi nīkī| pūjīṃ sakala bāsanā jī kī|| sabahiṃ baṃdi māgahiṃ baradānā| bhāinha sahita rāma kalyānā||
aṃtarahita sura āsiṣa dehīṃ| mudita mātu aṃcala bhari leṃhīṃ|| bhūpati boli barātī līnhe| jāna basana mani bhūṣana dīnhe||
āyasu pāi rākhi ura rāmahi| mudita gae saba nija nija dhāmahi|| pura nara nāri sakala pahirāe| ghara ghara bājana lage badhāe||
jācaka jana jācahi joi joī| pramudita rāu dehiṃ soi soī|| sevaka sakala bajaniā nānā| pūrana kie dāna sanamānā||
deṃhiṃ asīsa johāri saba gāvahiṃ guna gana gātha| taba gura bhūsura sahita gṛham̐ gavanu kīnha naranātha || 351||
jo basiṣṭha anusāsana dīnhī| loka beda bidhi sādara kīnhī|| bhūsura bhīra dekhi saba rānī| sādara uṭhīṃ bhāgya baṛa jānī||
pāya pakhāri sakala anhavāe| pūji bhalī bidhi bhūpa jevām̐e|| ādara dāna prema paripoṣe| deta asīsa cale mana toṣe||
bahu bidhi kīnhi gādhisuta pūjā| nātha mohi sama dhanya na dūjā|| kīnhi prasaṃsā bhūpati bhūrī| rāninha sahita līnhi paga dhūrī||
bhītara bhavana dīnha bara bāsu| mana jogavata raha nṛpa ranivāsū|| pūje gura pada kamala bahorī| kīnhi binaya ura prīti na thorī||
badhunha sameta kumāra saba rāninha sahita mahīsu| puni puni baṃdata gura carana deta asīsa munīsu || 352||
binaya kīnhi ura ati anurāgeṃ| suta saṃpadā rākhi saba āgeṃ|| negu māgi munināyaka līnhā| āsirabādu bahuta bidhi dīnhā||
ura dhari rāmahi sīya sametā| haraṣi kīnha gura gavanu niketā|| biprabadhū saba bhūpa bolāī| caila cāru bhūṣana pahirāī||
bahuri bolāi suāsini līnhīṃ| ruci bicāri pahirāvani dīnhīṃ|| negī nega joga saba lehīṃ| ruci anurupa bhūpamani dehīṃ||
priya pāhune pūjya je jāne| bhūpati bhalī bhām̐ti sanamāne|| deva dekhi raghubīra bibāhū| baraṣi prasūna prasaṃsi uchāhū||
cale nisāna bajāi sura nija nija pura sukha pāi| kahata parasapara rāma jasu prema na hṛdayam̐ samāi || 353||
saba bidhi sabahi samadi naranāhū| rahā hṛdayam̐ bhari pūri uchāhū|| jaham̐ ranivāsu tahām̐ pagu dhāre| sahita bahūṭinha kuam̐ra nihāre||
lie goda kari moda sametā| ko kahi sakai bhayau sukhu jetā|| badhū saprema goda baiṭhārīṃ| bāra bāra hiyam̐ haraṣi dulārīṃ||
dekhi samāju mudita ranivāsū| saba keṃ ura anaṃda kiyo bāsū|| kaheu bhūpa jimi bhayau bibāhū| suni haraṣu hota saba kāhū||
janaka rāja guna sīlu baṛāī| prīti rīti saṃpadā suhāī|| bahubidhi bhūpa bhāṭa jimi baranī| rānīṃ saba pramudita suni karanī||
sutanha sameta nahāi nṛpa boli bipra gura gyāti| bhojana kīnha aneka bidhi gharī paṃca gai rāti || 354||
maṃgalagāna karahiṃ bara bhāmini| bhai sukhamūla manohara jāmini|| am̐cai pāna saba kāhūm̐ pāe| straga sugaṃdha bhūṣita chabi chāe||
rāmahi dekhi rajāyasu pāī| nija nija bhavana cale sira nāī|| prema pramoda binodu baṛhāī| samau samāju manoharatāī||
kahi na sakahi sata sārada sesū| beda biraṃci mahesa ganesū||
meṃ kahām̐ kavana bidhi baranī| bhūmināgu sira dharai ki dharanī||
nṛpa saba bhām̐ti sabahi sanamānī| kahi mṛdu bacana bolāī rānī|| badhū larikanīṃ para ghara āīṃ| rākhehu nayana palaka kī nāī||
larikā śramita unīda basa sayana karāvahu jāi| asa kahi ge biśrāmagṛham̐ rāma carana citu lāi || 355||
bhūpa bacana suni sahaja suhāe| jarita kanaka mani palam̐ga ḍasāe|| subhaga surabhi paya phena samānā| komala kalita supetīṃ nānā||
upabarahana bara barani na jāhīṃ| straga sugaṃdha manimaṃdira māhīṃ|| ratanadīpa suṭhi cāru cam̐dovā| kahata na banai jāna jehiṃ jovā||
seja rucira raci rāmu uṭhāe| prema sameta palam̐ga pauṛhāe|| agyā puni puni bhāinha dīnhī| nija nija seja sayana tinha kīnhī||
dekhi syāma mṛdu maṃjula gātā| kahahiṃ saprema bacana saba mātā|| māraga jāta bhayāvani bhārī| kehi bidhi tāta tāṛakā mārī||
ghora nisācara bikaṭa bhaṭa samara ganahiṃ nahiṃ kāhu| māre sahita sahāya kimi khala mārīca subāhu || 356||
muni prasāda bali tāta tumhārī| īsa aneka karavareṃ ṭārī|| makha rakhavārī kari duhum̐ bhāī| guru prasāda saba bidyā pāī||
munitaya tarī lagata paga dhūrī| kīrati rahī bhuvana bhari pūrī|| kamaṭha pīṭhi pabi kūṭa kaṭhorā| nṛpa samāja mahum̐ siva dhanu torā||
bisva bijaya jasu jānaki pāī| āe bhavana byāhi saba bhāī|| sakala amānuṣa karama tumhāre| kevala kausika kṛpām̐ sudhāre||
āju suphala jaga janamu hamārā| dekhi tāta bidhubadana tumhārā|| je dina gae tumhahi binu dekheṃ| te biraṃci jani pārahiṃ lekheṃ||
rāma pratoṣīṃ mātu saba kahi binīta bara baina| sumiri saṃbhu gura bipra pada kie nīdabasa naina || 357||
nīdaum̐ badana soha suṭhi lonā| manahum̐ sām̐jha sarasīruha sonā|| ghara ghara karahiṃ jāgarana nārīṃ| dehiṃ parasapara maṃgala gārīṃ||
purī birājati rājati rajanī| rānīṃ kahahiṃ bilokahu sajanī|| suṃdara badhunha sāsu lai soī| phanikanha janu siramani ura goī||
prāta punīta kāla prabhu jāge| arunacūṛa bara bolana lāge|| baṃdi māgadhanhi gunagana gāe| purajana dvāra johārana āe||
baṃdi bipra sura gura pitu mātā| pāi asīsa mudita saba bhrātā|| jananinha sādara badana nihāre| bhūpati saṃga dvāra pagu dhāre||
kīnha sauca saba sahaja suci sarita punīta nahāi| prātakriyā kari tāta pahiṃ āe cāriu bhāi || 358||
bhūpa biloki lie ura lāī| baiṭhai haraṣi rajāyasu pāī|| dekhi rāmu saba sabhā juṛānī| locana lābha avadhi anumānī||
puni basiṣṭu muni kausika āe| subhaga āsananhi muni baiṭhāe|| sutanha sameta pūji pada lāge| nirakhi rāmu dou gura anurāge||
kahahiṃ basiṣṭu dharama itihāsā| sunahiṃ mahīsu sahita ranivāsā|| muni mana agama gādhisuta karanī| mudita basiṣṭa bipula bidhi baranī||
bole bāmadeu saba sām̐cī| kīrati kalita loka tihum̐ mācī|| suni ānaṃdu bhayau saba kāhū| rāma lakhana ura adhika uchāhū||
maṃgala moda uchāha nita jāhiṃ divasa ehi bhām̐ti| umagī avadha anaṃda bhari adhika adhika adhikāti || 359||
sudina sodhi kala kaṃkana chaure| maṃgala moda binoda na thore|| nita nava sukhu sura dekhi sihāhīṃ| avadha janma jācahiṃ bidhi pāhīṃ||
bisvāmitru calana nita cahahīṃ| rāma saprema binaya basa rahahīṃ|| dina dina sayaguna bhūpati bhāū| dekhi sarāha mahāmunirāū||
māgata bidā rāu anurāge| sutanha sameta ṭhāṛha bhe āge|| nātha sakala saṃpadā tumhārī| maiṃ sevaku sameta suta nārī||
karaba sadā larikanaḥ para chohū| darasana deta rahaba muni mohū|| asa kahi rāu sahita suta rānī| pareu carana mukha āva na bānī||
dīnha asīsa bipra bahu bhām̐tī| cale na prīti rīti kahi jātī|| rāmu saprema saṃga saba bhāī| āyasu pāi phire pahum̐cāī||
rāma rūpu bhūpati bhagati byāhu uchāhu anaṃdu| jāta sarāhata manahiṃ mana mudita gādhikulacaṃdu || 360||
bāmadeva raghukula gura gyānī| bahuri gādhisuta kathā bakhānī|| suni muni sujasu manahiṃ mana rāū| baranata āpana punya prabhāū||
bahure loga rajāyasu bhayaū| sutanha sameta nṛpati gṛham̐ gayaū|| jaham̐ taham̐ rāma byāhu sabu gāvā| sujasu punīta loka tihum̐ chāvā||
āe byāhi rāmu ghara jaba teṃ| basai anaṃda avadha saba taba teṃ|| prabhu bibāham̐ jasa bhayau uchāhū| sakahiṃ na barani girā ahināhū||
kabikula jīvanu pāvana jānī| rāma sīya jasu maṃgala khānī|| tehi te maiṃ kachu kahā bakhānī| karana punīta hetu nija bānī||
nija girā pāvani karana kārana rāma jasu tulasīṃ kahyo| raghubīra carita apāra bāridhi pāru kabi koneṃ lakmo|| upabīta byāha uchāha maṃgala suni je sādara gāvahīṃ| bedehi rāma prasāda te jana sarbadā sukhu pāvahīṃ||
siya raghubīra bibāhu je saprema gāvahiṃ sunahiṃ| tinha kahu sadā uchāhu magalāyatana rāma jasu || 361||