Vishnu Sahasranama

शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम्। प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये॥

śuklāmbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam| prasannavadanaṃ dhyāyet sarvavighnopaśāntaye||

यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् । विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ वैशम्पायन उवाच श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः । युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ १ ॥

yasya smaraṇamātreṇa janmasaṃsārabandhanāt | vimucyate namastasmai viṣṇave prabhaviṣṇave || namaḥ samastabhūtānāmādibhūtāya bhūbhṛte | anekarūparūpāya viṣṇave prabhaviṣṇave || vaiśampāyana uvāca śrutvā dharmānaśeṣeṇa pāvanāni ca sarvaśaḥ | yudhiṣṭhiraḥ śāntanavaṃ punarevābhyabhāṣata || 1 ||

युधिष्ठिर उवाच किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् । स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् ॥ २ ॥

yudhiṣṭhira uvāca kimekaṃ daivataṃ loke kiṃ vāpyekaṃ parāyaṇam | stuvantaḥ kaṃ kamarcantaḥ prāpnuyurmānavāḥ śubham || 2 ||

को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः । किं जपन् मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ॥ ३ ॥

ko dharmaḥ sarvadharmāṇāṃ bhavataḥ paramo mataḥ | kiṃ japan mucyate janturjanmasaṃsārabandhanāt || 3 ||

भीष्म उवाच जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् । स्तुवन् नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ ४ ॥

bhīṣma uvāca jagatprabhuṃ devadevamanantaṃ puruṣottamam | stuvan nāmasahasreṇa puruṣaḥ satatotthitaḥ || 4 ||

तमेव चार्चयन् नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् । ध्यायन् स्तुवन् नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥ ५ ॥

tameva cārcayan nityaṃ bhaktyā puruṣamavyayam | dhyāyan stuvan namasyaṃśca yajamānastameva ca || 5 ||

अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् । लोकाध्यक्षं स्तुवन् नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ ६ ॥

anādinidhanaṃ viṣṇuṃ sarvalokamaheśvaram | lokādhyakṣaṃ stuvan nityaṃ sarvaduḥkhātigo bhavet || 6 ||

ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् । लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ ७ ॥

brahmaṇyaṃ sarvadharmajñaṃ lokānāṃ kīrtivardhanam | lokanāthaṃ mahadbhūtaṃ sarvabhūtabhavodbhavam || 7 ||

एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः । यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ ८ ॥

eṣa me sarvadharmāṇāṃ dharmo'dhikatamo mataḥ | yadbhaktyā puṇḍarīkākṣaṃ stavairarcennaraḥ sadā || 8 ||

परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः । परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ ९ ॥

paramaṃ yo mahattejaḥ paramaṃ yo mahattapaḥ | paramaṃ yo mahadbrahma paramaṃ yaḥ parāyaṇam || 9 ||

पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् । दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥ १० ॥

pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam | daivataṃ devatānāṃ ca bhūtānāṃ yo'vyayaḥ pitā || 10 ||

यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे । यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ॥ ११ ॥

yataḥ sarvāṇi bhūtāni bhavantyādiyugāgame | yasmiṃśca pralayaṃ yānti punareva yugakṣaye || 11 ||

तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते । विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ १२ ॥

tasya lokapradhānasya jagannāthasya bhūpate | viṣṇornāmasahasraṃ me śṛṇu pāpabhayāpaham || 12 ||

यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः । ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ॥ १३ ॥

yāni nāmāni gauṇāni vikhyātāni mahātmanaḥ | ṛṣibhiḥ parigītāni tāni vakṣyāmi bhūtaye || 13 ||

ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः । भूतकृद् भूतभृद् भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ १४ ॥

oṃ viśvaṃ viṣṇurvaṣaṭkāro bhūtabhavyabhavatprabhuḥ | bhūtakṛd bhūtabhṛd bhāvo bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ || 14 ||

Meaning

Om — (1) Vishvam — He who is the universe itself, (2) Vishnuh — He who pervades everything, (3) Vashatkaarah — He for whom the sacrificial exclamation Vashat is made, (4) Bhuta-Bhavya-Bhavat-Prabhuh — The Lord of past, future, and present, (5) Bhutakrit — The creator of all beings, (6) Bhutabhrit — The sustainer of all beings, (7) Bhavah — He who is pure existence, (8) Bhutatma — The soul of all beings, (9) Bhutabhavanah — He who nourishes all beings.

पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः । अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ १५ ॥

pūtātmā paramātmā ca muktānāṃ paramā gatiḥ | avyayaḥ puruṣaḥ sākṣī kṣetrajño'kṣara eva ca || 15 ||

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः । नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ १६ ॥

yogo yogavidāṃ netā pradhānapuruṣeśvaraḥ | nārasiṃhavapuḥ śrīmān keśavaḥ puruṣottamaḥ || 16 ||

Meaning

(18) Yogah — He who is yoga itself, (19) Yogavidam Neta — The guide of the knowers of yoga, (20) Pradhana-Purusheshvarah — The Lord of Pradhana (primordial matter) and Purusha (soul), (21) Narasimha-Vapuh — He who has the form of Narasimha (man-lion), (22) Shriman — The possessor of Shri (Lakshmi/beauty), (23) Keśavah — Lord of Brahma and Shiva, or He with beautiful hair, (24) Purushottamah — The Supreme Person, the best among all beings.

सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिनिधिरव्ययः । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ १७ ॥

sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇurbhūtādinidhiravyayaḥ | sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhurīśvaraḥ || 17 ||

Meaning

(25) Sarvah — He who is everything, (26) Sharvah — The destroyer, (27) Shivah — The auspicious one, (28) Sthanuh — The firm and immovable, (29) Bhutadih — The origin of all beings, (30) Nidhih — The treasure in whom all things rest, (31) Avyayah — The imperishable, (32) Sambhavah — He who manifests by his own will, (33) Bhavanah — He who gives existence to all, (34) Bharta — The sustainer of all, (35) Prabhavah — The source of all creation, (36) Prabhuh — The almighty Lord, (37) Ishvarah — The supreme controller.

स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः । अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ १८ ॥

svayambhūḥ śambhurādityaḥ puṣkarākṣo mahāsvanaḥ | anādinidhano dhātā vidhātā dhāturuttamaḥ || 18 ||

Meaning

(38) Svayambhuh — The self-born, (39) Shambhuh — The bestower of happiness, (40) Adityah — Son of Aditi (as Vamana), (41) Pushkarakshah — The lotus-eyed one, (42) Mahasvanah — He of the great voice (Pranava/Om), (43) Anadi-Nidhanah — He who has no beginning or end, (44) Dhata — The supporter of all, (45) Vidhata — The ordainer of destiny, (46) Dhatur-Uttamah — The subtlest and greatest element.

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ १९ ॥

aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho'maraprabhuḥ | viśvakarmā manustvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ || 19 ||

अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः । प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ २० ॥

agrāhyaḥ śāśvataḥ kṛṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ | prabhūtastrikakubdhāma pavitraṃ maṅgalaṃ param || 20 ||

ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ २१ ॥

īśānaḥ prāṇadaḥ prāṇo jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ | hiraṇyagarbho bhūgarbho mādhavo madhusūdanaḥ || 21 ||

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः । अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ॥ २२ ॥

īśvaro vikramī dhanvī medhāvī vikramaḥ kramaḥ | anuttamo durādharṣaḥ kṛtajñaḥ kṛtirātmavān || 22 ||

सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः । अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ २३ ॥

sureśaḥ śaraṇaṃ śarma viśvaretāḥ prajābhavaḥ | ahaḥ saṃvatsaro vyālaḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ || 23 ||

अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ॥ २४ ॥

ajaḥ sarveśvaraḥ siddhaḥ siddhiḥ sarvādiracyutaḥ | vṛṣākapirameyātmā sarvayogaviniḥsṛtaḥ || 24 ||

वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्मा सम्मितः समः । अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ॥ २५ ॥

vasurvasumanāḥ satyaḥ samātmā sammitaḥ samaḥ | amoghaḥ puṇḍarīkākṣo vṛṣakarmā vṛṣākṛtiḥ || 25 ||

रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः । अमृतः शाश्वतः स्थाणुर्वरारोहो महातपाः ॥ २६ ॥

rudro bahuśirā babhrurviśvayoniḥ śuciśravāḥ | amṛtaḥ śāśvataḥ sthāṇurvarāroho mahātapāḥ || 26 ||

सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः । वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः ॥ २७ ॥

sarvagaḥ sarvavidbhānurviṣvakseno janārdanaḥ | vedo vedavidavyaṅgo vedāṅgo vedavit kaviḥ || 27 ||

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ २८ ॥

lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo dharmādhyakṣaḥ kṛtākṛtaḥ | caturātmā caturvyūhaścaturdaṃṣṭraścaturbhujaḥ || 28 ||

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः । अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः ॥ २९ ॥

bhrājiṣṇurbhojanaṃ bhoktā sahiṣṇurjagadādijaḥ | anagho vijayo jetā viśvayoniḥ punarvasuḥ || 29 ||

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः । अतीन्द्रः संग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ॥ ३० ॥

upendro vāmanaḥ prāṃśuramoghaḥ śucirūrjitaḥ | atīndraḥ saṃgrahaḥ sargo dhṛtātmā niyamo yamaḥ || 30 ||

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः । अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ॥ ३१ ॥

vedyo vaidyaḥ sadāyogī vīrahā mādhavo madhuḥ | atīndriyo mahāmāyo mahotsāho mahābalaḥ || 31 ||

महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः । अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ ३२ ॥

mahābuddhirmahāvīryo mahāśaktirmahādyutiḥ | anirdeśyavapuḥ śrīmānameyātmā mahādridhṛk || 32 ||

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः । अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः ॥ ३३ ॥

maheṣvāso mahībhartā śrīnivāsaḥ satāṃ gatiḥ | aniruddhaḥ surānando govindo govidāṃ patiḥ || 33 ||

मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः । हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ ३४ ॥

marīcirdamano haṃsaḥ suparṇo bhujagottamaḥ | hiraṇyanābhaḥ sutapāḥ padmanābhaḥ prajāpatiḥ || 34 ||

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः संधाता संधिमान् स्थिरः । अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ ३५ ॥

amṛtyuḥ sarvadṛk siṃhaḥ saṃdhātā saṃdhimān sthiraḥ | ajo durmarṣaṇaḥ śāstā viśrutātmā surārihā || 35 ||

गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः । निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः ॥ ३६ ॥

gururgurutamo dhāma satyaḥ satyaparākramaḥ | nimiṣo'nimiṣaḥ sragvī vācaspatirudāradhīḥ || 36 ||

अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः । सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ ३७ ॥

agraṇīrgrāmaṇīḥ śrīmān nyāyo netā samīraṇaḥ | sahasramūrdhā viśvātmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt || 37 ||

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः । अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः ॥ ३८ ॥

āvartano nivṛttātmā saṃvṛtaḥ sampramardanaḥ | ahaḥ saṃvartako vahniranilo dharaṇīdharaḥ || 38 ||

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग् विश्वभुग् विभुः । सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः ॥ ३९ ॥

suprasādaḥ prasannātmā viśvadhṛg viśvabhug vibhuḥ | satkartā satkṛtaḥ sādhurjahnurnārāyaṇo naraḥ || 39 ||

असंख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः । सिद्धार्थः सिद्धसंकल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ ४० ॥

asaṃkhyeyo'prameyātmā viśiṣṭaḥ śiṣṭakṛcchuciḥ | siddhārthaḥ siddhasaṃkalpaḥ siddhidaḥ siddhisādhanaḥ || 40 ||

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः । वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ ४१ ॥

vṛṣāhī vṛṣabho viṣṇurvṛṣaparvā vṛṣodaraḥ | vardhano vardhamānaśca viviktaḥ śrutisāgaraḥ || 41 ||

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः । नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ॥ ४२ ॥

subhujo durdharo vāgmī mahendro vasudo vasuḥ | naikarūpo bṛhadrūpaḥ śipiviṣṭaḥ prakāśanaḥ || 42 ||

ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः । ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः ॥ ४३ ॥

ojastejodyutidharaḥ prakāśātmā pratāpanaḥ | ṛddhaḥ spaṣṭākṣaro mantraścandrāṃśurbhāskaradyutiḥ || 43 ||

अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः । औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ॥ ४४ ॥

amṛtāṃśūdbhavo bhānuḥ śaśabinduḥ sureśvaraḥ | auṣadhaṃ jagataḥ setuḥ satyadharmaparākramaḥ || 44 ||

भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः । कामहा कामकृत् कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ ४५ ॥

bhūtabhavyabhavannāthaḥ pavanaḥ pāvano'nalaḥ | kāmahā kāmakṛt kāntaḥ kāmaḥ kāmapradaḥ prabhuḥ || 45 ||

युगादिकृद् युगावर्तो नैकमायो महाशनः । अदृश्योऽव्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित् ॥ ४६ ॥

yugādikṛd yugāvarto naikamāyo mahāśanaḥ | adṛśyo'vyaktarūpaśca sahasrajidanantajit || 46 ||

इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः । क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ॥ ४७ ॥

iṣṭo'viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śikhaṇḍī nahuṣo vṛṣaḥ | krodhahā krodhakṛtkartā viśvabāhurmahīdharaḥ || 47 ||

अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः । अपां निधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ ४८ ॥

acyutaḥ prathitaḥ prāṇaḥ prāṇado vāsavānujaḥ | apāṃ nidhiradhiṣṭhānamapramattaḥ pratiṣṭhitaḥ || 48 ||

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः । वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ४९ ॥

skandaḥ skandadharo dhuryo varado vāyuvāhanaḥ | vāsudevo bṛhadbhānurādidevaḥ purandaraḥ || 49 ||

अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः । अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ ५० ॥

aśokastāraṇastāraḥ śūraḥ śaurirjaneśvaraḥ | anukūlaḥ śatāvartaḥ padmī padmanibhekṣaṇaḥ || 50 ||

पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् । महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः ॥ ५१ ॥

padmanābho'ravindākṣaḥ padmagarbhaḥ śarīrabhṛt | maharddhirṛddho vṛddhātmā mahākṣo garuḍadhvajaḥ || 51 ||

अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः । सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिञ्जयः ॥ ५२ ॥

atulaḥ śarabho bhīmaḥ samayajño havirhariḥ | sarvalakṣaṇalakṣaṇyo lakṣmīvān samitiñjayaḥ || 52 ||

विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः । महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ॥ ५३ ॥

vikṣaro rohito mārgo heturdāmodaraḥ sahaḥ | mahīdharo mahābhāgo vegavānamitāśanaḥ || 53 ||

उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः । करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ॥ ५४ ॥

udbhavaḥ kṣobhaṇo devaḥ śrīgarbhaḥ parameśvaraḥ | karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā vikartā gahano guhaḥ || 54 ||

व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः । परर्द्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ॥ ५५ ॥

vyavasāyo vyavasthānaḥ saṃsthānaḥ sthānado dhruvaḥ | pararddhiḥ paramaspaṣṭastuṣṭaḥ puṣṭaḥ śubhekṣaṇaḥ || 55 ||

रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः । वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः ॥ ५६ ॥

rāmo virāmo virajo mārgo neyo nayo'nayaḥ | vīraḥ śaktimatāṃ śreṣṭho dharmo dharmaviduttamaḥ || 56 ||

वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः । हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ॥ ५७ ॥

vaikuṇṭhaḥ puruṣaḥ prāṇaḥ prāṇadaḥ praṇavaḥ pṛthuḥ | hiraṇyagarbhaḥ śatrughno vyāpto vāyuradhokṣajaḥ || 57 ||

ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः । उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ॥ ५८ ॥

ṛtuḥ sudarśanaḥ kālaḥ parameṣṭhī parigrahaḥ | ugraḥ saṃvatsaro dakṣo viśrāmo viśvadakṣiṇaḥ || 58 ||

विस्तारः स्थावरस्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् । अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥ ५९ ॥

vistāraḥ sthāvarasthāṇuḥ pramāṇaṃ bījamavyayam | artho'nartho mahākośo mahābhogo mahādhanaḥ || 59 ||

अनिर्विण्णः स्थविष्ठोऽभूर्धर्मयूपो महामखः । नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः ॥ ६० ॥

anirviṇṇaḥ sthaviṣṭho'bhūrdharmayūpo mahāmakhaḥ | nakṣatranemirnakṣatrī kṣamaḥ kṣāmaḥ samīhanaḥ || 60 ||

यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः । सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ॥ ६१ ॥

yajña ijyo mahejyaśca kratuḥ satraṃ satāṃ gatiḥ | sarvadarśī vimuktātmā sarvajño jñānamuttamam || 61 ||

सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् । मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः ॥ ६२ ॥

suvrataḥ sumukhaḥ sūkṣmaḥ sughoṣaḥ sukhadaḥ suhṛt | manoharo jitakrodho vīrabāhurvidāraṇaḥ || 62 ||

स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् । वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ॥ ६३ ॥

svāpanaḥ svavaśo vyāpī naikātmā naikakarmakṛt | vatsaro vatsalo vatsī ratnagarbho dhaneśvaraḥ || 63 ||

धर्मगुब् धर्मकृद् धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् । अविज्ञाता सहस्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ॥ ६४ ॥

dharmagub dharmakṛd dharmī sadasatkṣaramakṣaram | avijñātā sahasrāṃśurvidhātā kṛtalakṣaṇaḥ || 64 ||

गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः । आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ॥ ६५ ॥

gabhastinemiḥ sattvasthaḥ siṃho bhūtamaheśvaraḥ | ādidevo mahādevo deveśo devabhṛdguruḥ || 65 ||

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः । शरीरभूतभृद् भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः ॥ ६६ ॥

uttaro gopatirgoptā jñānagamyaḥ purātanaḥ | śarīrabhūtabhṛd bhoktā kapīndro bhūridakṣiṇaḥ || 66 ||

सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित् पुरुसत्तमः । विनयो जयः सत्यसंधो दाशार्हः सात्वतां पतिः ॥ ६७ ॥

somapo'mṛtapaḥ somaḥ purujit purusattamaḥ | vinayo jayaḥ satyasaṃdho dāśārhaḥ sātvatāṃ patiḥ || 67 ||

जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः । अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः ॥ ६८ ॥

jīvo vinayitā sākṣī mukundo'mitavikramaḥ | ambhonidhiranantātmā mahodadhiśayo'ntakaḥ || 68 ||

अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः । आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः ॥ ६९ ॥

ajo mahārhaḥ svābhāvyo jitāmitraḥ pramodanaḥ | ānando nandano nandaḥ satyadharmā trivikramaḥ || 69 ||

महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः । त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत् ॥ ७० ॥

maharṣiḥ kapilācāryaḥ kṛtajño medinīpatiḥ | tripadastridaśādhyakṣo mahāśṛṅgaḥ kṛtāntakṛt || 70 ||

महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी । गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः ॥ ७१ ॥

mahāvarāho govindaḥ suṣeṇaḥ kanakāṅgadī | guhyo gabhīro gahano guptaścakragadādharaḥ || 71 ||

वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः संकर्षणोऽच्युतः । वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ॥ ७२ ॥

vedhāḥ svāṅgo'jitaḥ kṛṣṇo dṛḍhaḥ saṃkarṣaṇo'cyutaḥ | varuṇo vāruṇo vṛkṣaḥ puṣkarākṣo mahāmanāḥ || 72 ||

भगवान् भगहानन्दी वनमाली हलायुधः । आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ॥ ७३ ॥

bhagavān bhagahānandī vanamālī halāyudhaḥ | ādityo jyotirādityaḥ sahiṣṇurgatisattamaḥ || 73 ||

सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः । दिविस्पृक् सर्वदृग् व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ॥ ७४ ॥

sudhanvā khaṇḍaparaśurdāruṇo draviṇapradaḥ | divispṛk sarvadṛg vyāso vācaspatirayonijaḥ || 74 ||

त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् । संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम् ॥ ७५ ॥

trisāmā sāmagaḥ sāma nirvāṇaṃ bheṣajaṃ bhiṣak | saṃnyāsakṛcchamaḥ śānto niṣṭhā śāntiḥ parāyaṇam || 75 ||

शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः । गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ॥ ७६ ॥

śubhāṅgaḥ śāntidaḥ sraṣṭā kumudaḥ kuvaleśayaḥ | gohito gopatirgoptā vṛṣabhākṣo vṛṣapriyaḥ || 76 ||

अनिवर्ती निवृत्तात्मा संक्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः । श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतां वरः ॥ ७७ ॥

anivartī nivṛttātmā saṃkṣeptā kṣemakṛcchivaḥ | śrīvatsavakṣāḥ śrīvāsaḥ śrīpatiḥ śrīmatāṃ varaḥ || 77 ||

श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः । श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः ॥ ७८ ॥

śrīdaḥ śrīśaḥ śrīnivāsaḥ śrīnidhiḥ śrīvibhāvanaḥ | śrīdharaḥ śrīkaraḥ śreyaḥ śrīmām̐llokatrayāśrayaḥ || 78 ||

स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिज्योतिर्गणेश्वरः । विजितात्मा विधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः ॥ ७९ ॥

svakṣaḥ svaṅgaḥ śatānando nandijyotirgaṇeśvaraḥ | vijitātmā vidheyātmā satkīrtiśchinnasaṃśayaḥ || 79 ||

उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः । भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ॥ ८० ॥

udīrṇaḥ sarvataścakṣuranīśaḥ śāśvatasthiraḥ | bhūśayo bhūṣaṇo bhūtirviśokaḥ śokanāśanaḥ || 80 ||

अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः । अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ॥ ८१ ॥

arciṣmānarcitaḥ kumbho viśuddhātmā viśodhanaḥ | aniruddho'pratirathaḥ pradyumno'mitavikramaḥ || 81 ||

कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः । त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः ॥ ८२ ॥

kālaneminihā vīraḥ śauriḥ śūrajaneśvaraḥ | trilokātmā trilokeśaḥ keśavaḥ keśihā hariḥ || 82 ||

कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः । अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनंजयः ॥ ८३ ॥

kāmadevaḥ kāmapālaḥ kāmī kāntaḥ kṛtāgamaḥ | anirdeśyavapurviṣṇurvīro'nanto dhanaṃjayaḥ || 83 ||

ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः । ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ॥ ८४ ॥

brahmaṇyo brahmakṛd brahmā brahma brahmavivardhanaḥ | brahmavid brāhmaṇo brahmī brahmajño brāhmaṇapriyaḥ || 84 ||

महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः । महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ॥ ८५ ॥

mahākramo mahākarmā mahātejā mahoragaḥ | mahākraturmahāyajvā mahāyajño mahāhaviḥ || 85 ||

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः । पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ ८६ ॥

stavyaḥ stavapriyaḥ stotraṃ stutiḥ stotā raṇapriyaḥ | pūrṇaḥ pūrayitā puṇyaḥ puṇyakīrtiranāmayaḥ || 86 ||

मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः । वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ॥ ८७ ॥

manojavastīrthakaro vasuretā vasupradaḥ | vasuprado vāsudevo vasurvasumanā haviḥ || 87 ||

सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः । शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः ॥ ८८ ॥

sadgatiḥ satkṛtiḥ sattā sadbhūtiḥ satparāyaṇaḥ | śūraseno yaduśreṣṭhaḥ sannivāsaḥ suyāmunaḥ || 88 ||

भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः । दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ॥ ८९ ॥

bhūtāvāso vāsudevaḥ sarvāsunilayo'nalaḥ | darpahā darpado dṛpto durdharo'thāparājitaḥ || 89 ||

विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् । अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ॥ ९० ॥

viśvamūrtirmahāmūrtirdīptamūrtiramūrtimān | anekamūrtiravyaktaḥ śatamūrtiḥ śatānanaḥ || 90 ||

एको नैकः सवः कः किं यत् तत् पदमनुत्तमम् । लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ॥ ९१ ॥

eko naikaḥ savaḥ kaḥ kiṃ yat tat padamanuttamam | lokabandhurlokanātho mādhavo bhaktavatsalaḥ || 91 ||

सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी । वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ॥ ९२ ॥

suvarṇavarṇo hemāṅgo varāṅgaścandanāṅgadī | vīrahā viṣamaḥ śūnyo ghṛtāśīracalaścalaḥ || 92 ||

अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् । सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ ९३ ॥

amānī mānado mānyo lokasvāmī trilokadhṛk | sumedhā medhajo dhanyaḥ satyamedhā dharādharaḥ || 93 ||

तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः । प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ॥ ९४ ॥

tejovṛṣo dyutidharaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ | pragraho nigraho vyagro naikaśṛṅgo gadāgrajaḥ || 94 ||

चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः । चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ॥ ९५ ॥

caturmūrtiścaturbāhuścaturvyūhaścaturgatiḥ | caturātmā caturbhāvaścaturvedavidekapāt || 95 ||

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः । दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ ९६ ॥

samāvarto'nivṛttātmā durjayo duratikramaḥ | durlabho durgamo durgo durāvāso durārihā || 96 ||

शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः । इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ ९७ ॥

śubhāṅgo lokasāraṅgaḥ sutantustantuvardhanaḥ | indrakarmā mahākarmā kṛtakarmā kṛtāgamaḥ || 97 ||

उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः । अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविजयी ॥ ९८ ॥

udbhavaḥ sundaraḥ sundo ratnanābhaḥ sulocanaḥ | arko vājasanaḥ śṛṅgī jayantaḥ sarvavijayī || 98 ||

सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः । महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ ९९ ॥

suvarṇabindurakṣobhyaḥ sarvavāgīśvareśvaraḥ | mahāhrado mahāgarto mahābhūto mahānidhiḥ || 99 ||

कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः । अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ १०० ॥

kumudaḥ kundaraḥ kundaḥ parjanyaḥ pāvano'nilaḥ | amṛtāśo'mṛtavapuḥ sarvajñaḥ sarvatomukhaḥ || 100 ||

सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः । न्यग्रोधोदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ॥ १०१ ॥

sulabhaḥ suvrataḥ siddhaḥ śatrujicchatrutāpanaḥ | nyagrodhodumbaro'śvatthaścāṇūrāndhraniṣūdanaḥ || 101 ||

सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः । अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद् भयनाशनः ॥ १०२ ॥

sahasrārciḥ saptajihvaḥ saptaidhāḥ saptavāhanaḥ | amūrtiranagho'cintyo bhayakṛd bhayanāśanaḥ || 102 ||

अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ १०३ ॥

aṇurbṛhatkṛśaḥ sthūlo guṇabhṛnnirguṇo mahān | adhṛtaḥ svadhṛtaḥ svāsyaḥ prāgvaṃśo vaṃśavardhanaḥ || 103 ||

भारभृत् कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ १०४ ॥

bhārabhṛt kathito yogī yogīśaḥ sarvakāmadaḥ | āśramaḥ śramaṇaḥ kṣāmaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ || 104 ||

धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ॥ १०५ ॥

dhanurdharo dhanurvedo daṇḍo damayitā damaḥ | aparājitaḥ sarvasaho niyantā niyamo yamaḥ || 105 ||

सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः ॥ १०६ ॥

sattvavān sāttvikaḥ satyaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ | abhiprāyaḥ priyārho'rhaḥ priyakṛt prītivardhanaḥ || 106 ||

विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग् विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ १०७ ॥

vihāyasagatirjyotiḥ surucirhutabhug vibhuḥ | ravirvirocanaḥ sūryaḥ savitā ravilocanaḥ || 107 ||

अनन्तो हुतभुग् भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ १०८ ॥

ananto hutabhug bhoktā sukhado naikajo'grajaḥ | anirviṇṇaḥ sadāmarṣī lokādhiṣṭhānamadbhutaḥ || 108 ||

सनात् सनातनतमः कपिलः कपिरप्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत् स्वस्ति स्वस्तिभुक् स्वस्तिदक्षिणः ॥ १०९ ॥

sanāt sanātanatamaḥ kapilaḥ kapirapyayaḥ | svastidaḥ svastikṛt svasti svastibhuk svastidakṣiṇaḥ || 109 ||

अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः । शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः ॥ ११० ॥

araudraḥ kuṇḍalī cakrī vikramyūrjitaśāsanaḥ | śabdātigaḥ śabdasahaḥ śiśiraḥ śarvarīkaraḥ || 110 ||

अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणां वरः । विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥ १११ ॥

akrūraḥ peśalo dakṣo dakṣiṇaḥ kṣamiṇāṃ varaḥ | vidvattamo vītabhayaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ || 111 ||

उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः । वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः ॥ ११२ ॥

uttāraṇo duṣkṛtihā puṇyo duḥsvapnanāśanaḥ | vīrahā rakṣaṇaḥ santo jīvanaḥ paryavasthitaḥ || 112 ||

अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः । चतुरस्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः ॥ ११३ ॥

anantarūpo'nantaśrīrjitamanyurbhayāpahaḥ | caturasro gabhīrātmā vidiśo vyādiśo diśaḥ || 113 ||

अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः । जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः ॥ ११४ ॥

anādirbhūrbhuvo lakṣmīḥ suvīro rucirāṅgadaḥ | janano janajanmādirbhīmo bhīmaparākramaḥ || 114 ||

आधारनिलयोऽधाता पुष्पहासः प्रजागरः । ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः ॥ ११५ ॥

ādhāranilayo'dhātā puṣpahāsaḥ prajāgaraḥ | ūrdhvagaḥ satpathācāraḥ prāṇadaḥ praṇavaḥ paṇaḥ || 115 ||

प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत् प्राणजीवनः । तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः ॥ ११६ ॥

pramāṇaṃ prāṇanilayaḥ prāṇabhṛt prāṇajīvanaḥ | tattvaṃ tattvavidekātmā janmamṛtyujarātigaḥ || 116 ||

भूर्भुवःस्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः । यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः ॥ ११७ ॥

bhūrbhuvaḥsvastarustāraḥ savitā prapitāmahaḥ | yajño yajñapatiryajvā yajñāṅgo yajñavāhanaḥ || 117 ||

यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधनः । यज्ञान्तकृद् यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च ॥ ११८ ॥

yajñabhṛd yajñakṛd yajñī yajñabhug yajñasādhanaḥ | yajñāntakṛd yajñaguhyamannamannāda eva ca || 118 ||

आत्मयोनिः स्वयंजातो वैखानः सामगायनः । देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः ॥ ११९ ॥

ātmayoniḥ svayaṃjāto vaikhānaḥ sāmagāyanaḥ | devakīnandanaḥ sraṣṭā kṣitīśaḥ pāpanāśanaḥ || 119 ||

शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः । रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः ॥ १२० ॥

śaṅkhabhṛnnandakī cakrī śārṅgadhanvā gadādharaḥ | rathāṅgapāṇirakṣobhyaḥ sarvapraharaṇāyudhaḥ || 120 ||

इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः । नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम् ॥ १२१ ॥

itīdaṃ kīrtanīyasya keśavasya mahātmanaḥ | nāmnāṃ sahasraṃ divyānāmaśeṣeṇa prakīrtitam || 121 ||

य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् । नाशुभं प्राप्नुयात् किञ्चित् सोऽमुत्रेह च मानवः ॥ १२२ ॥

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ yaścāpi parikīrtayet | nāśubhaṃ prāpnuyāt kiñcit so'mutreha ca mānavaḥ || 122 ||

वेदान्तगो ब्राह्मणः स्यात् क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् ॥ १२३ ॥

vedāntago brāhmaṇaḥ syāt kṣatriyo vijayī bhavet | vaiśyo dhanasamṛddhaḥ syācchūdraḥ sukhamavāpnuyāt || 123 ||

धर्मार्थी प्राप्नुयाद् धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् । कामानवाप्नुयात् कामी प्रजार्थी प्राप्नुयात् प्रजाम् ॥ १२४ ॥

dharmārthī prāpnuyād dharmamarthārthī cārthamāpnuyāt | kāmānavāpnuyāt kāmī prajārthī prāpnuyāt prajām || 124 ||

भक्तिमान् यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः । सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत् प्रकीर्तयेत् ॥ १२५ ॥

bhaktimān yaḥ sadotthāya śucistadgatamānasaḥ | sahasraṃ vāsudevasya nāmnāmetat prakīrtayet || 125 ||

यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च । अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयः प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १२६ ॥

yaśaḥ prāpnoti vipulaṃ jñātiprādhānyameva ca | acalāṃ śriyamāpnoti śreyaḥ prāpnotyanuttamam || 126 ||

न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विन्दति । भवत्यरोगो द्युतिमान् बलरूपगुणान्वितः ॥ १२७ ॥

na bhayaṃ kvacidāpnoti vīryaṃ tejaśca vindati | bhavatyarogo dyutimān balarūpaguṇānvitaḥ || 127 ||

रोगार्तो मुच्यते रोगाद् बद्धो मुच्येत बन्धनात् । भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येतापन्न आपदः ॥ १२८ ॥

rogārto mucyate rogād baddho mucyeta bandhanāt | bhayānmucyeta bhītastu mucyetāpanna āpadaḥ || 128 ||

दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् । स्तुवन् नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः ॥ १२९ ॥

durgāṇyatitaratyāśu puruṣaḥ puruṣottamam | stuvan nāmasahasreṇa nityaṃ bhaktisamanvitaḥ || 129 ||

वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः । सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १३० ॥

vāsudevāśrayo martyo vāsudevaparāyaṇaḥ | sarvapāpaviśuddhātmā yāti brahma sanātanam || 130 ||

न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् । जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजायते ॥ १३१ ॥

na vāsudevabhaktānāmaśubhaṃ vidyate kvacit | janmamṛtyujarāvyādhibhayaṃ naivopajāyate || 131 ||

इमं स्तवमधीयानः श्रद्धाभक्तिसमन्वितः । युज्येतात्मसुखक्षान्तिश्रीधृतिस्मृतिकीर्तिभिः ॥ १३२ ॥

imaṃ stavamadhīyānaḥ śraddhābhaktisamanvitaḥ | yujyetātmasukhakṣāntiśrīdhṛtismṛtikīrtibhiḥ || 132 ||

न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभा मतिः । भवन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां पुरुषोत्तमे ॥ १३३ ॥

na krodho na ca mātsaryaṃ na lobho nāśubhā matiḥ | bhavanti kṛtapuṇyānāṃ bhaktānāṃ puruṣottame || 133 ||

द्यौः सचन्द्रार्कनक्षत्रा खं दिशो भूर्महोदधिः । वासुदेवस्य वीर्येण विधृतानि महात्मनः ॥ १३४ ॥

dyauḥ sacandrārkanakṣatrā khaṃ diśo bhūrmahodadhiḥ | vāsudevasya vīryeṇa vidhṛtāni mahātmanaḥ || 134 ||

ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् । जगद् वशे वर्ततेदं कृष्णस्य सचराचरम् ॥ १३५ ॥

sasurāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam | jagad vaśe vartatedaṃ kṛṣṇasya sacarācaram || 135 ||

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः । वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञ एव च ॥ १३६ ॥

indriyāṇi mano buddhiḥ sattvaṃ tejo balaṃ dhṛtiḥ | vāsudevātmakānyāhuḥ kṣetraṃ kṣetrajña eva ca || 136 ||

सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्पते । आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥ १३७ ॥

sarvāgamānāmācāraḥ prathamaṃ parikalpate | ācāraprabhavo dharmo dharmasya prabhuracyutaḥ || 137 ||

ऋषयः पितरो देवा महाभूतानि धातवः । जङ्गमाजङ्गमं चेदं जगन्नारायणोद्भवम् ॥ १३८ ॥

ṛṣayaḥ pitaro devā mahābhūtāni dhātavaḥ | jaṅgamājaṅgamaṃ cedaṃ jagannārāyaṇodbhavam || 138 ||

योगो ज्ञानं तथा सांख्यं विद्याः शिल्पादि कर्म च । वेदाः शास्त्राणि विज्ञानमेतत् सर्वं जनार्दनात् ॥ १३९ ॥

yogo jñānaṃ tathā sāṃkhyaṃ vidyāḥ śilpādi karma ca | vedāḥ śāstrāṇi vijñānametat sarvaṃ janārdanāt || 139 ||

एको विष्णुर्महद्भूतं पृथग्भूतान्यनेकशः । त्रीँल्लोकान् व्याप्य भूतात्मा भुङ्क्ते विश्वभुगव्ययः ॥ १४० ॥

eko viṣṇurmahadbhūtaṃ pṛthagbhūtānyanekaśaḥ | trīm̐llokān vyāpya bhūtātmā bhuṅkte viśvabhugavyayaḥ || 140 ||

इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् । पठेद् य इच्छेत् पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च ॥ १४१ ॥

imaṃ stavaṃ bhagavato viṣṇorvyāsena kīrtitam | paṭhed ya icchet puruṣaḥ śreyaḥ prāptuṃ sukhāni ca || 141 ||

विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् । भजन्ति ये पुष्कराक्षं न ते यान्ति पराभवम् ॥ १४२ ॥

viśveśvaramajaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam | bhajanti ye puṣkarākṣaṃ na te yānti parābhavam || 142 ||

Verse 1

śuklāmbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam| prasannavadanaṃ dhyāyet sarvavighnopaśāntaye||

Word by Word

शुक्लाम्बरधर (śuklāmbaradhara) The wearer of white garments

चतुर्भुज (caturbhuja) The four-armed one

Verse 2

Word by Word

स्मरणमात्र (smaraṇamātra) By mere remembrance alone

प्रभविष्णु (prabhaviṣṇu) The supremely powerful Vishnu

Verse 3

yudhiṣṭhira uvāca kimekaṃ daivataṃ loke kiṃ vāpyekaṃ parāyaṇam | stuvantaḥ kaṃ kamarcantaḥ prāpnuyurmānavāḥ śubham || 2 ||

Verse 4

ko dharmaḥ sarvadharmāṇāṃ bhavataḥ paramo mataḥ | kiṃ japan mucyate janturjanmasaṃsārabandhanāt || 3 ||

Verse 5

bhīṣma uvāca jagatprabhuṃ devadevamanantaṃ puruṣottamam | stuvan nāmasahasreṇa puruṣaḥ satatotthitaḥ || 4 ||

Verse 6

tameva cārcayan nityaṃ bhaktyā puruṣamavyayam | dhyāyan stuvan namasyaṃśca yajamānastameva ca || 5 ||

Verse 7

anādinidhanaṃ viṣṇuṃ sarvalokamaheśvaram | lokādhyakṣaṃ stuvan nityaṃ sarvaduḥkhātigo bhavet || 6 ||

Verse 8

brahmaṇyaṃ sarvadharmajñaṃ lokānāṃ kīrtivardhanam | lokanāthaṃ mahadbhūtaṃ sarvabhūtabhavodbhavam || 7 ||

Verse 9

eṣa me sarvadharmāṇāṃ dharmo'dhikatamo mataḥ | yadbhaktyā puṇḍarīkākṣaṃ stavairarcennaraḥ sadā || 8 ||

Verse 10

परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः । परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ ९ ॥

paramaṃ yo mahattejaḥ paramaṃ yo mahattapaḥ | paramaṃ yo mahadbrahma paramaṃ yaḥ parāyaṇam || 9 ||

Verse 11

pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam | daivataṃ devatānāṃ ca bhūtānāṃ yo'vyayaḥ pitā || 10 ||

Verse 12

yataḥ sarvāṇi bhūtāni bhavantyādiyugāgame | yasmiṃśca pralayaṃ yānti punareva yugakṣaye || 11 ||

Verse 13

tasya lokapradhānasya jagannāthasya bhūpate | viṣṇornāmasahasraṃ me śṛṇu pāpabhayāpaham || 12 ||

Verse 14

yāni nāmāni gauṇāni vikhyātāni mahātmanaḥ | ṛṣibhiḥ parigītāni tāni vakṣyāmi bhūtaye || 13 ||

Verse 15

oṃ viśvaṃ viṣṇurvaṣaṭkāro bhūtabhavyabhavatprabhuḥ | bhūtakṛd bhūtabhṛd bhāvo bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ || 14 ||

Meaning

Word by Word

विश्वम् (viśvam) The universe — He who is the cosmos itself

विष्णु (viṣṇu) The all-pervading — from root 'vish', He who permeates everything

वषट्कार (vaṣaṭkāra) The one for whom the sacred exclamation 'Vashat' is uttered in rituals

Verse 16

pūtātmā paramātmā ca muktānāṃ paramā gatiḥ | avyayaḥ puruṣaḥ sākṣī kṣetrajño'kṣara eva ca || 15 ||

Word by Word

परमात्मा (paramātmā) The Supreme Soul — who dwells within all

साक्षी (sākṣī) The witness — He who observes all without being affected

क्षेत्रज्ञ (kṣetrajña) Knower of the field — He who knows the body (as described in the Gita)

Verse 17

yogo yogavidāṃ netā pradhānapuruṣeśvaraḥ | nārasiṃhavapuḥ śrīmān keśavaḥ puruṣottamaḥ || 16 ||

Meaning

Word by Word

नारसिंहवपु (nārasiṃhavapuḥ) The form of Narasimha — the divine half-man, half-lion incarnation

पुरुषोत्तम (puruṣottama) The Supreme Person — the best among all beings, as described in Gita 15.18

Verse 18

sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇurbhūtādinidhiravyayaḥ | sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhurīśvaraḥ || 17 ||

Meaning

Word by Word

शिव (śiva) The auspicious one — Vishnu is also called Shiva (the beneficent)

ईश्वर (īśvara) The supreme controller — the Lord of all creation

Verse 19

svayambhūḥ śambhurādityaḥ puṣkarākṣo mahāsvanaḥ | anādinidhano dhātā vidhātā dhāturuttamaḥ || 18 ||

Meaning

Word by Word

स्वयम्भू (svayambhū) Self-born — He who is not created by any other cause

पुष्कराक्ष (puṣkarākṣa) Lotus-eyed — He whose eyes are as beautiful as lotus flowers

Verse 20

aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho'maraprabhuḥ | viśvakarmā manustvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ || 19 ||

Verse 21

agrāhyaḥ śāśvataḥ kṛṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ | prabhūtastrikakubdhāma pavitraṃ maṅgalaṃ param || 20 ||

Verse 22

īśānaḥ prāṇadaḥ prāṇo jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ | hiraṇyagarbho bhūgarbho mādhavo madhusūdanaḥ || 21 ||

Verse 23

īśvaro vikramī dhanvī medhāvī vikramaḥ kramaḥ | anuttamo durādharṣaḥ kṛtajñaḥ kṛtirātmavān || 22 ||

Verse 24

sureśaḥ śaraṇaṃ śarma viśvaretāḥ prajābhavaḥ | ahaḥ saṃvatsaro vyālaḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ || 23 ||

Verse 25

ajaḥ sarveśvaraḥ siddhaḥ siddhiḥ sarvādiracyutaḥ | vṛṣākapirameyātmā sarvayogaviniḥsṛtaḥ || 24 ||

Verse 26

vasurvasumanāḥ satyaḥ samātmā sammitaḥ samaḥ | amoghaḥ puṇḍarīkākṣo vṛṣakarmā vṛṣākṛtiḥ || 25 ||

Verse 27

rudro bahuśirā babhrurviśvayoniḥ śuciśravāḥ | amṛtaḥ śāśvataḥ sthāṇurvarāroho mahātapāḥ || 26 ||

Verse 28

sarvagaḥ sarvavidbhānurviṣvakseno janārdanaḥ | vedo vedavidavyaṅgo vedāṅgo vedavit kaviḥ || 27 ||

Verse 29

lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo dharmādhyakṣaḥ kṛtākṛtaḥ | caturātmā caturvyūhaścaturdaṃṣṭraścaturbhujaḥ || 28 ||

Verse 30

bhrājiṣṇurbhojanaṃ bhoktā sahiṣṇurjagadādijaḥ | anagho vijayo jetā viśvayoniḥ punarvasuḥ || 29 ||

Verse 31

upendro vāmanaḥ prāṃśuramoghaḥ śucirūrjitaḥ | atīndraḥ saṃgrahaḥ sargo dhṛtātmā niyamo yamaḥ || 30 ||

Verse 32

vedyo vaidyaḥ sadāyogī vīrahā mādhavo madhuḥ | atīndriyo mahāmāyo mahotsāho mahābalaḥ || 31 ||

Verse 33

mahābuddhirmahāvīryo mahāśaktirmahādyutiḥ | anirdeśyavapuḥ śrīmānameyātmā mahādridhṛk || 32 ||

Verse 34

maheṣvāso mahībhartā śrīnivāsaḥ satāṃ gatiḥ | aniruddhaḥ surānando govindo govidāṃ patiḥ || 33 ||

Verse 35

marīcirdamano haṃsaḥ suparṇo bhujagottamaḥ | hiraṇyanābhaḥ sutapāḥ padmanābhaḥ prajāpatiḥ || 34 ||

Verse 36

amṛtyuḥ sarvadṛk siṃhaḥ saṃdhātā saṃdhimān sthiraḥ | ajo durmarṣaṇaḥ śāstā viśrutātmā surārihā || 35 ||

Verse 37

gururgurutamo dhāma satyaḥ satyaparākramaḥ | nimiṣo'nimiṣaḥ sragvī vācaspatirudāradhīḥ || 36 ||

Verse 38

agraṇīrgrāmaṇīḥ śrīmān nyāyo netā samīraṇaḥ | sahasramūrdhā viśvātmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt || 37 ||

Verse 39

āvartano nivṛttātmā saṃvṛtaḥ sampramardanaḥ | ahaḥ saṃvartako vahniranilo dharaṇīdharaḥ || 38 ||

Verse 40

suprasādaḥ prasannātmā viśvadhṛg viśvabhug vibhuḥ | satkartā satkṛtaḥ sādhurjahnurnārāyaṇo naraḥ || 39 ||

Verse 41

asaṃkhyeyo'prameyātmā viśiṣṭaḥ śiṣṭakṛcchuciḥ | siddhārthaḥ siddhasaṃkalpaḥ siddhidaḥ siddhisādhanaḥ || 40 ||

Verse 42

vṛṣāhī vṛṣabho viṣṇurvṛṣaparvā vṛṣodaraḥ | vardhano vardhamānaśca viviktaḥ śrutisāgaraḥ || 41 ||

Verse 43

subhujo durdharo vāgmī mahendro vasudo vasuḥ | naikarūpo bṛhadrūpaḥ śipiviṣṭaḥ prakāśanaḥ || 42 ||

Verse 44

ojastejodyutidharaḥ prakāśātmā pratāpanaḥ | ṛddhaḥ spaṣṭākṣaro mantraścandrāṃśurbhāskaradyutiḥ || 43 ||

Verse 45

amṛtāṃśūdbhavo bhānuḥ śaśabinduḥ sureśvaraḥ | auṣadhaṃ jagataḥ setuḥ satyadharmaparākramaḥ || 44 ||

Verse 46

bhūtabhavyabhavannāthaḥ pavanaḥ pāvano'nalaḥ | kāmahā kāmakṛt kāntaḥ kāmaḥ kāmapradaḥ prabhuḥ || 45 ||

Verse 47

yugādikṛd yugāvarto naikamāyo mahāśanaḥ | adṛśyo'vyaktarūpaśca sahasrajidanantajit || 46 ||

Verse 48

iṣṭo'viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śikhaṇḍī nahuṣo vṛṣaḥ | krodhahā krodhakṛtkartā viśvabāhurmahīdharaḥ || 47 ||

Verse 49

acyutaḥ prathitaḥ prāṇaḥ prāṇado vāsavānujaḥ | apāṃ nidhiradhiṣṭhānamapramattaḥ pratiṣṭhitaḥ || 48 ||

Verse 50

skandaḥ skandadharo dhuryo varado vāyuvāhanaḥ | vāsudevo bṛhadbhānurādidevaḥ purandaraḥ || 49 ||

Verse 51

aśokastāraṇastāraḥ śūraḥ śaurirjaneśvaraḥ | anukūlaḥ śatāvartaḥ padmī padmanibhekṣaṇaḥ || 50 ||

Verse 52

padmanābho'ravindākṣaḥ padmagarbhaḥ śarīrabhṛt | maharddhirṛddho vṛddhātmā mahākṣo garuḍadhvajaḥ || 51 ||

Verse 53

atulaḥ śarabho bhīmaḥ samayajño havirhariḥ | sarvalakṣaṇalakṣaṇyo lakṣmīvān samitiñjayaḥ || 52 ||

Verse 54

vikṣaro rohito mārgo heturdāmodaraḥ sahaḥ | mahīdharo mahābhāgo vegavānamitāśanaḥ || 53 ||

Verse 55

udbhavaḥ kṣobhaṇo devaḥ śrīgarbhaḥ parameśvaraḥ | karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā vikartā gahano guhaḥ || 54 ||

Verse 56

vyavasāyo vyavasthānaḥ saṃsthānaḥ sthānado dhruvaḥ | pararddhiḥ paramaspaṣṭastuṣṭaḥ puṣṭaḥ śubhekṣaṇaḥ || 55 ||

Verse 57

rāmo virāmo virajo mārgo neyo nayo'nayaḥ | vīraḥ śaktimatāṃ śreṣṭho dharmo dharmaviduttamaḥ || 56 ||

Verse 58

vaikuṇṭhaḥ puruṣaḥ prāṇaḥ prāṇadaḥ praṇavaḥ pṛthuḥ | hiraṇyagarbhaḥ śatrughno vyāpto vāyuradhokṣajaḥ || 57 ||

Verse 59

ṛtuḥ sudarśanaḥ kālaḥ parameṣṭhī parigrahaḥ | ugraḥ saṃvatsaro dakṣo viśrāmo viśvadakṣiṇaḥ || 58 ||

Verse 60

vistāraḥ sthāvarasthāṇuḥ pramāṇaṃ bījamavyayam | artho'nartho mahākośo mahābhogo mahādhanaḥ || 59 ||

Verse 61

anirviṇṇaḥ sthaviṣṭho'bhūrdharmayūpo mahāmakhaḥ | nakṣatranemirnakṣatrī kṣamaḥ kṣāmaḥ samīhanaḥ || 60 ||

Verse 62

yajña ijyo mahejyaśca kratuḥ satraṃ satāṃ gatiḥ | sarvadarśī vimuktātmā sarvajño jñānamuttamam || 61 ||

Verse 63

suvrataḥ sumukhaḥ sūkṣmaḥ sughoṣaḥ sukhadaḥ suhṛt | manoharo jitakrodho vīrabāhurvidāraṇaḥ || 62 ||

Verse 64

svāpanaḥ svavaśo vyāpī naikātmā naikakarmakṛt | vatsaro vatsalo vatsī ratnagarbho dhaneśvaraḥ || 63 ||

Verse 65

dharmagub dharmakṛd dharmī sadasatkṣaramakṣaram | avijñātā sahasrāṃśurvidhātā kṛtalakṣaṇaḥ || 64 ||

Verse 66

gabhastinemiḥ sattvasthaḥ siṃho bhūtamaheśvaraḥ | ādidevo mahādevo deveśo devabhṛdguruḥ || 65 ||

Verse 67

uttaro gopatirgoptā jñānagamyaḥ purātanaḥ | śarīrabhūtabhṛd bhoktā kapīndro bhūridakṣiṇaḥ || 66 ||

Verse 68

somapo'mṛtapaḥ somaḥ purujit purusattamaḥ | vinayo jayaḥ satyasaṃdho dāśārhaḥ sātvatāṃ patiḥ || 67 ||

Verse 69

jīvo vinayitā sākṣī mukundo'mitavikramaḥ | ambhonidhiranantātmā mahodadhiśayo'ntakaḥ || 68 ||

Verse 70

ajo mahārhaḥ svābhāvyo jitāmitraḥ pramodanaḥ | ānando nandano nandaḥ satyadharmā trivikramaḥ || 69 ||

Verse 71

maharṣiḥ kapilācāryaḥ kṛtajño medinīpatiḥ | tripadastridaśādhyakṣo mahāśṛṅgaḥ kṛtāntakṛt || 70 ||

Verse 72

mahāvarāho govindaḥ suṣeṇaḥ kanakāṅgadī | guhyo gabhīro gahano guptaścakragadādharaḥ || 71 ||

Verse 73

vedhāḥ svāṅgo'jitaḥ kṛṣṇo dṛḍhaḥ saṃkarṣaṇo'cyutaḥ | varuṇo vāruṇo vṛkṣaḥ puṣkarākṣo mahāmanāḥ || 72 ||

Verse 74

bhagavān bhagahānandī vanamālī halāyudhaḥ | ādityo jyotirādityaḥ sahiṣṇurgatisattamaḥ || 73 ||

Verse 75

sudhanvā khaṇḍaparaśurdāruṇo draviṇapradaḥ | divispṛk sarvadṛg vyāso vācaspatirayonijaḥ || 74 ||

Verse 76

trisāmā sāmagaḥ sāma nirvāṇaṃ bheṣajaṃ bhiṣak | saṃnyāsakṛcchamaḥ śānto niṣṭhā śāntiḥ parāyaṇam || 75 ||

Verse 77

śubhāṅgaḥ śāntidaḥ sraṣṭā kumudaḥ kuvaleśayaḥ | gohito gopatirgoptā vṛṣabhākṣo vṛṣapriyaḥ || 76 ||

Verse 78

anivartī nivṛttātmā saṃkṣeptā kṣemakṛcchivaḥ | śrīvatsavakṣāḥ śrīvāsaḥ śrīpatiḥ śrīmatāṃ varaḥ || 77 ||

Verse 79

śrīdaḥ śrīśaḥ śrīnivāsaḥ śrīnidhiḥ śrīvibhāvanaḥ | śrīdharaḥ śrīkaraḥ śreyaḥ śrīmām̐llokatrayāśrayaḥ || 78 ||

Verse 80

svakṣaḥ svaṅgaḥ śatānando nandijyotirgaṇeśvaraḥ | vijitātmā vidheyātmā satkīrtiśchinnasaṃśayaḥ || 79 ||

Verse 81

udīrṇaḥ sarvataścakṣuranīśaḥ śāśvatasthiraḥ | bhūśayo bhūṣaṇo bhūtirviśokaḥ śokanāśanaḥ || 80 ||

Verse 82

arciṣmānarcitaḥ kumbho viśuddhātmā viśodhanaḥ | aniruddho'pratirathaḥ pradyumno'mitavikramaḥ || 81 ||

Verse 83

kālaneminihā vīraḥ śauriḥ śūrajaneśvaraḥ | trilokātmā trilokeśaḥ keśavaḥ keśihā hariḥ || 82 ||

Verse 84

kāmadevaḥ kāmapālaḥ kāmī kāntaḥ kṛtāgamaḥ | anirdeśyavapurviṣṇurvīro'nanto dhanaṃjayaḥ || 83 ||

Verse 85

brahmaṇyo brahmakṛd brahmā brahma brahmavivardhanaḥ | brahmavid brāhmaṇo brahmī brahmajño brāhmaṇapriyaḥ || 84 ||

Verse 86

mahākramo mahākarmā mahātejā mahoragaḥ | mahākraturmahāyajvā mahāyajño mahāhaviḥ || 85 ||

Verse 87

stavyaḥ stavapriyaḥ stotraṃ stutiḥ stotā raṇapriyaḥ | pūrṇaḥ pūrayitā puṇyaḥ puṇyakīrtiranāmayaḥ || 86 ||

Verse 88

manojavastīrthakaro vasuretā vasupradaḥ | vasuprado vāsudevo vasurvasumanā haviḥ || 87 ||

Verse 89

sadgatiḥ satkṛtiḥ sattā sadbhūtiḥ satparāyaṇaḥ | śūraseno yaduśreṣṭhaḥ sannivāsaḥ suyāmunaḥ || 88 ||

Verse 90

bhūtāvāso vāsudevaḥ sarvāsunilayo'nalaḥ | darpahā darpado dṛpto durdharo'thāparājitaḥ || 89 ||

Verse 91

viśvamūrtirmahāmūrtirdīptamūrtiramūrtimān | anekamūrtiravyaktaḥ śatamūrtiḥ śatānanaḥ || 90 ||

Verse 92

eko naikaḥ savaḥ kaḥ kiṃ yat tat padamanuttamam | lokabandhurlokanātho mādhavo bhaktavatsalaḥ || 91 ||

Verse 93

suvarṇavarṇo hemāṅgo varāṅgaścandanāṅgadī | vīrahā viṣamaḥ śūnyo ghṛtāśīracalaścalaḥ || 92 ||

Verse 94

amānī mānado mānyo lokasvāmī trilokadhṛk | sumedhā medhajo dhanyaḥ satyamedhā dharādharaḥ || 93 ||

Verse 95

tejovṛṣo dyutidharaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ | pragraho nigraho vyagro naikaśṛṅgo gadāgrajaḥ || 94 ||

Verse 96

caturmūrtiścaturbāhuścaturvyūhaścaturgatiḥ | caturātmā caturbhāvaścaturvedavidekapāt || 95 ||

Verse 97

samāvarto'nivṛttātmā durjayo duratikramaḥ | durlabho durgamo durgo durāvāso durārihā || 96 ||

Verse 98

śubhāṅgo lokasāraṅgaḥ sutantustantuvardhanaḥ | indrakarmā mahākarmā kṛtakarmā kṛtāgamaḥ || 97 ||

Verse 99

udbhavaḥ sundaraḥ sundo ratnanābhaḥ sulocanaḥ | arko vājasanaḥ śṛṅgī jayantaḥ sarvavijayī || 98 ||

Verse 100

suvarṇabindurakṣobhyaḥ sarvavāgīśvareśvaraḥ | mahāhrado mahāgarto mahābhūto mahānidhiḥ || 99 ||

Verse 101

kumudaḥ kundaraḥ kundaḥ parjanyaḥ pāvano'nilaḥ | amṛtāśo'mṛtavapuḥ sarvajñaḥ sarvatomukhaḥ || 100 ||

Verse 102

sulabhaḥ suvrataḥ siddhaḥ śatrujicchatrutāpanaḥ | nyagrodhodumbaro'śvatthaścāṇūrāndhraniṣūdanaḥ || 101 ||

Verse 103

sahasrārciḥ saptajihvaḥ saptaidhāḥ saptavāhanaḥ | amūrtiranagho'cintyo bhayakṛd bhayanāśanaḥ || 102 ||

Verse 104

aṇurbṛhatkṛśaḥ sthūlo guṇabhṛnnirguṇo mahān | adhṛtaḥ svadhṛtaḥ svāsyaḥ prāgvaṃśo vaṃśavardhanaḥ || 103 ||

Verse 105

bhārabhṛt kathito yogī yogīśaḥ sarvakāmadaḥ | āśramaḥ śramaṇaḥ kṣāmaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ || 104 ||

Verse 106

dhanurdharo dhanurvedo daṇḍo damayitā damaḥ | aparājitaḥ sarvasaho niyantā niyamo yamaḥ || 105 ||

Verse 107

sattvavān sāttvikaḥ satyaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ | abhiprāyaḥ priyārho'rhaḥ priyakṛt prītivardhanaḥ || 106 ||

Verse 108

vihāyasagatirjyotiḥ surucirhutabhug vibhuḥ | ravirvirocanaḥ sūryaḥ savitā ravilocanaḥ || 107 ||

Verse 109

ananto hutabhug bhoktā sukhado naikajo'grajaḥ | anirviṇṇaḥ sadāmarṣī lokādhiṣṭhānamadbhutaḥ || 108 ||

Verse 110

sanāt sanātanatamaḥ kapilaḥ kapirapyayaḥ | svastidaḥ svastikṛt svasti svastibhuk svastidakṣiṇaḥ || 109 ||

Verse 111

araudraḥ kuṇḍalī cakrī vikramyūrjitaśāsanaḥ | śabdātigaḥ śabdasahaḥ śiśiraḥ śarvarīkaraḥ || 110 ||

Verse 112

akrūraḥ peśalo dakṣo dakṣiṇaḥ kṣamiṇāṃ varaḥ | vidvattamo vītabhayaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ || 111 ||

Verse 113

uttāraṇo duṣkṛtihā puṇyo duḥsvapnanāśanaḥ | vīrahā rakṣaṇaḥ santo jīvanaḥ paryavasthitaḥ || 112 ||

Verse 114

anantarūpo'nantaśrīrjitamanyurbhayāpahaḥ | caturasro gabhīrātmā vidiśo vyādiśo diśaḥ || 113 ||

Verse 115

anādirbhūrbhuvo lakṣmīḥ suvīro rucirāṅgadaḥ | janano janajanmādirbhīmo bhīmaparākramaḥ || 114 ||

Verse 116

ādhāranilayo'dhātā puṣpahāsaḥ prajāgaraḥ | ūrdhvagaḥ satpathācāraḥ prāṇadaḥ praṇavaḥ paṇaḥ || 115 ||

Verse 117

pramāṇaṃ prāṇanilayaḥ prāṇabhṛt prāṇajīvanaḥ | tattvaṃ tattvavidekātmā janmamṛtyujarātigaḥ || 116 ||

Verse 118

bhūrbhuvaḥsvastarustāraḥ savitā prapitāmahaḥ | yajño yajñapatiryajvā yajñāṅgo yajñavāhanaḥ || 117 ||

Verse 119

yajñabhṛd yajñakṛd yajñī yajñabhug yajñasādhanaḥ | yajñāntakṛd yajñaguhyamannamannāda eva ca || 118 ||

Verse 120

ātmayoniḥ svayaṃjāto vaikhānaḥ sāmagāyanaḥ | devakīnandanaḥ sraṣṭā kṣitīśaḥ pāpanāśanaḥ || 119 ||

Verse 121

śaṅkhabhṛnnandakī cakrī śārṅgadhanvā gadādharaḥ | rathāṅgapāṇirakṣobhyaḥ sarvapraharaṇāyudhaḥ || 120 ||

Verse 122

itīdaṃ kīrtanīyasya keśavasya mahātmanaḥ | nāmnāṃ sahasraṃ divyānāmaśeṣeṇa prakīrtitam || 121 ||

Word by Word

कीर्तनीय (kīrtanīya) Worthy of being praised — He whose glories deserve to be sung

सहस्र (sahasra) A thousand — here referring to the thousand names of the Lord

Verse 123

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ yaścāpi parikīrtayet | nāśubhaṃ prāpnuyāt kiñcit so'mutreha ca mānavaḥ || 122 ||

Word by Word

अशुभ (aśubha) Inauspiciousness — misfortune, evil

अमुत्र (amutra) In the other world — in the afterlife

Verse 124

vedāntago brāhmaṇaḥ syāt kṣatriyo vijayī bhavet | vaiśyo dhanasamṛddhaḥ syācchūdraḥ sukhamavāpnuyāt || 123 ||

Verse 125

dharmārthī prāpnuyād dharmamarthārthī cārthamāpnuyāt | kāmānavāpnuyāt kāmī prajārthī prāpnuyāt prajām || 124 ||

Verse 126

bhaktimān yaḥ sadotthāya śucistadgatamānasaḥ | sahasraṃ vāsudevasya nāmnāmetat prakīrtayet || 125 ||

Verse 127

yaśaḥ prāpnoti vipulaṃ jñātiprādhānyameva ca | acalāṃ śriyamāpnoti śreyaḥ prāpnotyanuttamam || 126 ||

Verse 128

na bhayaṃ kvacidāpnoti vīryaṃ tejaśca vindati | bhavatyarogo dyutimān balarūpaguṇānvitaḥ || 127 ||

Verse 129

rogārto mucyate rogād baddho mucyeta bandhanāt | bhayānmucyeta bhītastu mucyetāpanna āpadaḥ || 128 ||

Verse 130

durgāṇyatitaratyāśu puruṣaḥ puruṣottamam | stuvan nāmasahasreṇa nityaṃ bhaktisamanvitaḥ || 129 ||

Verse 131

vāsudevāśrayo martyo vāsudevaparāyaṇaḥ | sarvapāpaviśuddhātmā yāti brahma sanātanam || 130 ||

Verse 132

na vāsudevabhaktānāmaśubhaṃ vidyate kvacit | janmamṛtyujarāvyādhibhayaṃ naivopajāyate || 131 ||

Verse 133

imaṃ stavamadhīyānaḥ śraddhābhaktisamanvitaḥ | yujyetātmasukhakṣāntiśrīdhṛtismṛtikīrtibhiḥ || 132 ||

Verse 134

na krodho na ca mātsaryaṃ na lobho nāśubhā matiḥ | bhavanti kṛtapuṇyānāṃ bhaktānāṃ puruṣottame || 133 ||

Verse 135

dyauḥ sacandrārkanakṣatrā khaṃ diśo bhūrmahodadhiḥ | vāsudevasya vīryeṇa vidhṛtāni mahātmanaḥ || 134 ||

Verse 136

sasurāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam | jagad vaśe vartatedaṃ kṛṣṇasya sacarācaram || 135 ||

Verse 137

indriyāṇi mano buddhiḥ sattvaṃ tejo balaṃ dhṛtiḥ | vāsudevātmakānyāhuḥ kṣetraṃ kṣetrajña eva ca || 136 ||

Verse 138

sarvāgamānāmācāraḥ prathamaṃ parikalpate | ācāraprabhavo dharmo dharmasya prabhuracyutaḥ || 137 ||

Verse 139

ṛṣayaḥ pitaro devā mahābhūtāni dhātavaḥ | jaṅgamājaṅgamaṃ cedaṃ jagannārāyaṇodbhavam || 138 ||

Verse 140

yogo jñānaṃ tathā sāṃkhyaṃ vidyāḥ śilpādi karma ca | vedāḥ śāstrāṇi vijñānametat sarvaṃ janārdanāt || 139 ||

Verse 141

eko viṣṇurmahadbhūtaṃ pṛthagbhūtānyanekaśaḥ | trīm̐llokān vyāpya bhūtātmā bhuṅkte viśvabhugavyayaḥ || 140 ||

Verse 142

imaṃ stavaṃ bhagavato viṣṇorvyāsena kīrtitam | paṭhed ya icchet puruṣaḥ śreyaḥ prāptuṃ sukhāni ca || 141 ||

Verse 143

viśveśvaramajaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam | bhajanti ye puṣkarākṣaṃ na te yānti parābhavam || 142 ||

About this text

Introduction

The Vishnu Sahasranama Stotram is a sacred hymn containing one thousand divine names of Lord Vishnu. It appears in the Anushasana Parva (Book of Instructions) of the Mahabharata. After the great war of Kurukshetra, when Bhishma Pitamah lay on his bed of arrows awaiting death, Yudhishthira approached him and asked what the supreme dharma is and by praising whom a person can attain liberation. In response, Bhishma recited these thousand names of Lord Vishnu.

This is one of the most revered and widely recited hymns in Hinduism. Great acharyas including Adi Shankaracharya, Parashara Bhatta, and others have written extensive commentaries on it.

Significance

The recitation of Vishnu Sahasranama is believed to destroy all sins, fulfill desires, and ultimately grant liberation (moksha). The Phala Shruti (section on benefits) states that one who recites these thousand names daily with devotion attains happiness in this world and liberation in the next. Each name describes a divine quality, deed, or aspect of Lord Vishnu’s supreme nature.

How to Recite

This stotram should ideally be recited every morning after a bath.
Always begin with the Dhyana Shlokas (meditation verses) before the main recitation.
Recitation on Ekadashi (the 11th day of the lunar fortnight) is considered especially meritorious.
Begin by chanting “Om Namo Bhagavate Vasudevaya” on a Tulsi mala.
Always conclude by reading the Phala Shruti (section on benefits).

Sources 1

नित्यकर्म-पूजाप्रकाश (गीताप्रेस, गोरखपुर) — पृष्ठ ३२२–३३३
Completed from this printed edition. The document previously carried 9 verses — the dhyāna, name-verses १–५, then the phalaśruti — where the stotra has 107 name-verses, so about 95% of the text was absent. 142 stanzas restored, of which 8 matched a verse the site already had and kept its existing gloss; the rest ship as verse text only. No independent digital edition could be located, so the check available was against the site's own prior text: 8 of its 9 verses are confirmed here word for word and the ninth differs by one syllable (भूतादिनिधि / भूतादिर्निधि). The extraction of these twelve pages carries zero uncertainty flags.

Meanings are compiled and edited by the Ved Path team, and are being progressively reviewed for accuracy.

Vishnu Sahasranama

About this text

Introduction

Significance

How to Recite

Sources 1

Report an issue

Explore More 4

Mantras

Om Namo Bhagavate Vasudevaya Mantra

Kavach

Narayana Kavacham

Deities

Vishnu

Festivals

Holi