बालकाण्ड
बालकाण्ड · दोहा १२०(ख)–१३३
sunu subha kathā bhavāni bimala| kahā bhusuṃḍi bakhāni sunā bihaga nāyaka garuḍa || 120 (kha)||
so saṃbāda udāra jehi bidhi bhā āgeṃ kahaba| sunahu rāma avatāra carita parama suṃdara anagha || 120 (ga)||
hari guna nāma apāra kathā rūpa aganita amita| maiṃ nija mati anusāra kahaum̐ umā sādara sunahu || 120 (gha)||
sunu girijā haricarita suhāe| bipula bisada nigamāgama gāe|| hari avatāra hetu jehi hoī| idamitthaṃ kahi jāi na soī||
rāma artakya buddhi mana bānī| mata hamāra asa sunahi sayānī|| tadapi saṃta muni beda purānā| jasa kachu kahahiṃ svamati anumānā||
tasa maiṃ sumukhi sunāvaum̐ tohī| samujhi parai jasa kārana mohī|| jaba jaba hoi dharama kai hānī| bāḍhahiṃ asura adhama abhimānī||
karahiṃ anīti jāi nahiṃ baranī| sīdahiṃ bipra dhenu sura dharanī|| taba taba prabhu dhari bibidha sarīrā| harahi kṛpānidhi sajjana pīrā||
asura māri thāpahiṃ suranha rākhahiṃ nija śruti setu| jaga bistārahiṃ bisada jasa rāma janma kara hetu || 121||
soi jasa gāi bhagata bhava tarahīṃ| kṛpāsiṃdhu jana hita tanu dharahīṃ|| rāma janama ke hetu anekā| parama bicitra eka teṃ ekā||
janama eka dui kahaum̐ bakhānī| sāvadhāna sunu sumati bhavānī|| dvārapāla hari ke priya doū| jaya aru bijaya jāna saba koū||
bipra śrāpa teṃ dūnau bhāī| tāmasa asura deha tinha pāī|| kanakakasipu aru hāṭaka locana| jagata bidita surapati mada mocana||
bijaī samara bīra bikhyātā| dhari barāha bapu eka nipātā|| hoi narahari dūsara puni mārā| jana prahalāda sujasa bistārā||
bhae nisācara jāi tei mahābīra balavāna| kuṃbhakarana rāvaṇa subhaṭa sura bijaī jaga jāna || 122||
mukuta na bhae hate bhagavānā| tīni janama dvija bacana pravānā|| eka bāra tinha ke hita lāgī| dhareu sarīra bhagata anurāgī||
kasyapa aditi tahām̐ pitu mātā| dasaratha kausalyā bikhyātā|| eka kalapa ehi bidhi avatārā| caritra pavitra kie saṃsārā||
eka kalapa sura dekhi dukhāre| samara jalaṃdhara sana saba hāre|| saṃbhu kīnha saṃgrāma apārā| danuja mahābala marai na mārā||
parama satī asurādhipa nārī| tehi bala tāhi na jitahiṃ purārī||
chala kari ṭāreu tāsu brata prabhu sura kāraja kīnha| jaba tehi jāneu marama taba śrāpa kopa kari dīnha || 123||
tāsu śrāpa hari dīnha pramānā| kautukanidhi kṛpāla bhagavānā|| tahām̐ jalaṃdhara rāvana bhayaū| rana hati rāma parama pada dayaū||
eka janama kara kārana ehā| jehi lāgi rāma dharī naradehā|| prati avatāra kathā prabhu kerī| sunu muni baranī kabinha ghanerī||
nārada śrāpa dīnha eka bārā| kalapa eka tehi lagi avatārā|| girijā cakita bhaī suni bānī| nārada biṣnubhagata puni gyāni||
kārana kavana śrāpa muni dīnhā| kā aparādha ramāpati kīnhā|| yaha prasaṃga mohi kahahu purārī| muni mana moha ācaraja bhārī||
bole bihasi mahesa taba gyānī mūṛha na koi| jehi jasa raghupati karahiṃ jaba so tasa tehi chana hoi || 124 (ka)||
kahaum̐ rāma guna gātha bharadvāja sādara sunahu| bhava bhaṃjana raghunātha bhaju tulasī taji māna mada || 124 (kha)||
himagiri guhā eka ati pāvani| baha samīpa surasarī suhāvani|| āśrama parama punīta suhāvā| dekhi devariṣi mana ati bhāvā||
nirakhi saila sari bipina bibhāgā| bhayau ramāpati pada anurāgā|| sumirata harihi śrāpa gati bādhī| sahaja bimala mana lāgi samādhī||
muni gati dekhi suresa ḍerānā| kāmahi boli kīnha sanamānā|| sahita sahāya jāhu mama hetū| cakeu haraṣi hiyam̐ jalacaraketū||
sunāsīra mana mahum̐ asi trāsā| cahata devariṣi mama pura bāsā|| je kāmī lolupa jaga māhīṃ| kuṭila kāka iva sabahi ḍerāhīṃ||
sukha hāṛa lai bhāga saṭha svāna nirakhi mṛgarāja| chīni lei jani jāna jaṛa timi surapatihi na lāja || 125||
tehi āśramahiṃ madana jaba gayaū| nija māyām̐ basaṃta niramayaū|| kusumita bibidha biṭapa bahuraṃgā| kūjahiṃ kokila guṃjahi bhṛṃgā||
calī suhāvani tribidha bayārī| kāma kṛsānu baṛhāvanihārī|| raṃbhādika suranāri nabīnā| sakala asamasara kalā prabīnā||
karahiṃ gāna bahu tāna taraṃgā| bahubidhi krīṛahi pāni pataṃgā|| dekhi sahāya madana haraṣānā| kīnhesi puni prapaṃca bidhi nānā||
kāma kalā kachu munihi na byāpī| nija bhayam̐ ḍareu manobhava pāpī|| sīma ki cām̐pi sakai kou tāsu| baṛa rakhavāra ramāpati jāsū||
sahita sahāya sabhīta ati māni hāri mana maina| gahesi jāi muni carana taba kahi suṭhi ārata baina || 126||
bhayau na nārada mana kachu roṣā| kahi priya bacana kāma paritoṣā|| nāi carana siru āyasu pāī| gayau madana taba sahita sahāī||
muni susīlatā āpani karanī| surapati sabhām̐ jāi saba baranī|| suni saba keṃ mana acaraju āvā| munihi prasaṃsi harihi siru nāvā||
taba nārada gavane siva pāhīṃ| jitā kāma ahamiti mana māhīṃ|| māra carita saṃkarahiṃ sunāe| atipriya jāni mahesa sikhāe||
bāra bāra binavaum̐ muni tohīṃ| jimi yaha kathā sunāyahu mohīṃ|| timi jani harihi sunāvahu kabahūm̐| calehum̐ prasaṃga durāeḍu tabahūm̐||
saṃbhu dīnha upadesa hita nahiṃ nāradahi sohāna| bhāradvāja kautuka sunahu hari icchā balavāna || 127||
rāma kīnha cāhahiṃ soi hoī| karai anyathā asa nahiṃ koī|| saṃbhu bacana muni mana nahiṃ bhāe| taba biraṃci ke loka sidhāe||
eka bāra karatala bara bīnā| gāvata hari guna gāna prabīnā|| chīrasiṃdhu gavane munināthā| jaham̐ basa śrīnivāsa śrutimāthā||
haraṣi mile uṭhi ramāniketā| baiṭhe āsana riṣihi sametā|| bole bihasi carācara rāyā| bahute dinana kīnhi muni dāyā||
kāma carita nārada saba bhāṣe| jadyapi prathama baraji sivam̐ rākhe|| ati pracaṃḍa raghupati kai māyā| jehi na moha asa ko jaga jāyā||
rūkha badana kari bacana mṛdu bole śrībhagavāna| tumhare sumirana teṃ miṭahiṃ moha māra mada māna || 128||
sunu muni moha hoi mana tākeṃ| gyāna birāga hṛdaya nahiṃ jāke|| brahmacaraja brata rata matidhīrā| tumhahi ki karai manobhava pīrā||
nārada kaheu sahita abhimānā| kṛpā tumhāri sakala bhagavānā|| karunānidhi mana dīkha bicārī| ura aṃkureu garaba taru bhārī||
begi so mai ḍārihaum̐ ukhārī| pana hamāra sevaka hitakārī|| muni kara hita mama kautuka hoī| avasi upāya karabi mai soī||
taba nārada hari pada sira nāī| cale hṛdayam̐ ahamiti adhikāī|| śrīpati nija māyā taba prerī| sunahu kaṭhina karanī tehi kerī||
biraceu maga mahum̐ nagara tehiṃ sata jojana bistāra| śrīnivāsapura teṃ adhika racanā bibidha prakāra || 129||
basahiṃ nagara suṃdara nara nārī| janu bahu manasija rati tanudhārī|| tehiṃ pura basai sīlanidhi rājā| aganita haya gaya sena samājā||
sata suresa sama bibhava bilāsā| rūpa teja bala nīti nivāsā|| bisvamohanī tāsu kumārī| śrī bimoha jisu rūpu nihārī||
soi harimāyā saba guna khānī| sobhā tāsu ki jāi bakhānī|| karai svayaṃbara so nṛpabālā| āe taham̐ aganita mahipālā||
muni kautukī nagara tehiṃ gayaū| purabāsinha saba pūchata bhayaū|| suni saba carita bhūpagṛham̐ āe| kari pūjā nṛpa muni baiṭhāe||
āni dekhāī nāradahi bhūpati rājakumāri| kahahu nātha guna doṣa saba ehi ke hṛdayam̐ bicāri || 130||
dekhi rūpa muni birati bisārī| baṛī bāra lagi rahe nihārī|| lacchana tāsu biloki bhulāne| hṛdayam̐ haraṣa nahiṃ pragaṭa bakhāne||
jo ehi barai amara soi hoī| samarabhūmi tehi jīta na koī|| sevahiṃ sakala carācara tāhī| barai sīlanidhi kanyā jāhī||
lacchana saba bicāri ura rākhe| kachuka banāi bhūpa sana bhāṣe|| sutā sulacchana kahi nṛpa pāhīṃ| nārada cale soca mana māhīṃ||
karauṃ jāi soi jatana bicārī| jehi prakāra mohi barai kumārī|| japa tapa kachu na hoi tehi kālā| he bidhi milai kavana bidhi bālā||
ehi avasara cāhia parama sobhā rūpa bisāla| jo biloki rījhai kuam̐ri taba melai jayamāla || 131||
hari sana māgauṃ suṃdaratāī| hoihi jāta gaharu ati bhāī|| moreṃ hita hari sama nahiṃ koū| ehi avasara sahāya soi hoū||
bahubidhi binaya kīnhi tehi kālā| pragaṭeu prabhu kautukī kṛpālā|| prabhu biloki muni nayana juṛāne| hoihi kāju hiem̐ haraṣāne||
ati ārati kahi kathā sunāī| karahu kṛpā kari hohu sahāī|| āpana rūpa dehu prabhu mohī| āna bhām̐ti nahiṃ pāvauṃ ohī||
jehi bidhi nātha hoi hita morā| karahu so begi dāsa maiṃ torā|| nija māyā bala dekhi bisālā| hiyam̐ ham̐si bole dīnadayālā||
jehi bidhi hoihi parama hita nārada sunahu tumhāra|
soi hama karaba na āna kachu bacana na mṛṣā hamāra||
kupatha māga ruja byākula rogī| baida na dei sunahu muni jogī|| ehi bidhi hita tumhāra maiṃ ṭhayaū| kahi asa aṃtarahita prabhu bhayaū||
māyā bibasa bhae muni mūṛhā| samujhī nahiṃ hari girā nigūṛhā|| gavane turata tahām̐ riṣirāī| jahām̐ svayaṃbara bhūmi banāī||
nija nija āsana baiṭhe rājā| bahu banāva kari sahita samājā|| muni mana haraṣa rūpa ati moreṃ| mohi taji ānahi bārihi na bhoreṃ||
muni hita kārana kṛpānidhānā| dīnha kurūpa na jāi bakhānā||
so caritra lakhi kāhum̐ na pāvā| nārada jāni sabahiṃ sira nāvā||
rahe tahām̐ dui rudra gana te jānahiṃ saba bheu| biprabeṣa dekhata phirahiṃ parama kautukī teu || 133||