श्रीसरस्वतीकवचम्

ब्रह्मदेव म्हणाले — हे वत्सा! ऐक, मी समस्त कामना पूर्ण करणारे कवच सांगतो, जे श्रुतीचे (वेदाचे) सार आहे, श्रुतीला सुखद आहे, श्रुतीत सांगितले आहे आणि श्रुतीकडून पूजिले गेले आहे.

हे कवच सर्वव्यापक रासेश्वर श्रीकृष्णाने गोलोकात, वृंदावन वनात, रासमंडलाच्या आत मला (ब्रह्मदेवाला) सांगितले होते.

हे अत्यंत गोपनीय, कल्पवृक्षासारखे परम (फलदायी) तसेच पूर्वी कधीही न ऐकलेल्या अद्भुत मंत्रसमूहांनी युक्त आहे.

हे ब्रह्मन्! जे धारण करून व वाचून बृहस्पती बुद्धिमान झाले, आणि जे धारण करून भगवान शुक्राचार्य समस्त दैत्यांत पूजित झाले.

याच्या पठण व धारणाने मुनी वाल्मीकी वाग्मी (वाक्पटू) व कवींमध्ये श्रेष्ठ झाले; तसेच जे धारण करून स्वायंभुव मनू सर्वांकडून पूजित झाले.

कणाद, गौतम, कण्व, पाणिनी, शाकटायन, दक्ष तसेच स्वतः कात्यायन यांनी जे धारण करून (आपापल्या) ग्रंथाची रचना केली.

स्वतः कृष्णद्वैपायनाने (वेदव्यासाने) हे धारण करून लीलामात्रानेच वेदांचे विभाजन व समस्त पुराणांची रचना केली.

शातातप, संवर्त, वसिष्ठ आणि पराशर — तसेच जे धारण करून व वाचून याज्ञवल्क्याने (आपल्या) ग्रंथाची रचना केली.

ऋष्यशृंग, भरद्वाज, आस्तीक, देवल, तसेच जैगीषव्य आणि जाबाली — जे धारण करून सर्वांकडून पूजित झाले.

हे विप्रेंद्रा! या कवचाचे ऋषी प्रजापती आहेत, छंद स्वतः बृहस्पती आहेत, तसेच देवता प्रभू रासेश्वर (श्रीकृष्ण) आहे.

समस्त तत्त्वांच्या पूर्ण ज्ञानात, समस्त प्रयोजनांच्या सिद्धीत, तसेच समस्त कवितांत — याचा विनियोग सांगितला आहे.

‘ओं ह्रीं सरस्वत्यै स्वाहा’ — हा मंत्र माझ्या डोक्याचे सर्व बाजूंनी रक्षण करो; ‘श्रीं वाग्देवतायै स्वाहा’ — हा माझ्या भालाचे (ललाटाचे) सदा रक्षण करो.

‘ओं सरस्वत्यै स्वाहा’ — हा निरंतर माझ्या कानांचे रक्षण करो; ‘ओं श्रीं ह्रीं भारत्यै स्वाहा’ — हा माझ्या दोन्ही नेत्रांचे सदा रक्षण करो.

‘ओं ह्रीं वाग्वादिन्यै स्वाहा’ — हा माझ्या नासिकेचे सर्व बाजूंनी रक्षण करो; ‘ह्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा’ — हा माझ्या कानांचे सदा रक्षण करो.

‘ओं श्रीं ह्रीं ब्राह्म्यै स्वाहा’ — हा माझ्या दंतपंक्तीचे सदा रक्षण करो; ‘ऐं’ हा एकाक्षर मंत्र माझ्या कंठाचे सदा रक्षण करो.

‘ओं श्रीं ह्रीं’ माझ्या ग्रीवेचे (गळ्याचे) रक्षण करो; ‘श्रीं’ माझ्या खांद्याचे सदा रक्षण करो; ‘श्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा’ माझ्या वक्षःस्थळाचे सदा रक्षण करो.

‘ओं ह्रीं विद्यास्वरूपायै स्वाहा’ माझ्या नाभीचे रक्षण करो; ‘ओं ह्रीं क्लीं वाण्यै स्वाहा’ माझ्या पाठीचे सदा रक्षण करो.

‘ओं सर्ववर्णात्मिकायै’ माझ्या दोन्ही चरणांचे सदा रक्षण करो; ‘ओं वागधिष्ठातृदेव्यै’ माझ्या समस्त अंगांचे सदा रक्षण करो.

‘ओं सर्वकण्ठवासिन्यै स्वाहा’ पूर्व दिशेला सदा रक्षण करो; ‘ओं ह्रीं जिह्वाग्रवासिन्यै स्वाहा’ अग्निकोनात (आग्नेयात) रक्षण करो.

‘ओं ऐं श्रीं ह्रीं सरस्वत्यै बुधजनन्यै स्वाहा’ — हा मंत्रराज निरंतर दक्षिण दिशेला माझे सदा रक्षण करो.

‘ओं ह्रीं श्रीं’ हा त्र्यक्षर मंत्र नैर्ऋत्य कोनात माझे सदा रक्षण करो; ‘कविजिह्वाग्रवासिन्यै स्वाहा’ पश्चिम (वारुण) दिशेला माझे रक्षण करो.

‘ओं सदम्बकायै स्वाहा’ वायव्य कोनात माझे सदा रक्षण करो; ‘ओं गद्यपद्यवासिन्यै स्वाहा’ उत्तर दिशेला माझे रक्षण करो.

‘ओं सर्वशास्त्रवासिन्यै स्वाहा’ ईशान्य कोनात सदा रक्षण करो; ‘ओं ह्रीं सर्वपूजितायै स्वाहा’ ऊर्ध्व (वरच्या) दिशेला सदा रक्षण करो.

‘ओं ह्रीं पुस्तकवासिन्यै स्वाहा’ अधोदिशेला (खाली) माझे सदा रक्षण करो; ‘ओं ग्रन्थबीजरूपायै स्वाहा’ माझे सर्व बाजूंनी रक्षण करो.

हे विप्रा! अशा प्रकारे मी तुला समस्त मंत्रसमूहाचे विग्रहस्वरूप असे हे कवच सांगितले, ज्याचे नाव ‘विश्वजय’ आहे आणि जे ब्रह्मस्वरूप आहे.

पूर्वकाळी मी हे गंधमादन पर्वतावर धर्माच्या मुखातून ऐकले होते; तुझ्या स्नेहामुळे मी हे सांगितले आहे — हे कोणाला (अपात्राला) सांगू नये.

बुद्धिमान साधकाने वस्त्र, अलंकार व चंदनाने विधिपूर्वक गुरूची पूजा करून, भूमीवर दंडवत प्रणाम करून हे कवच धारण करावे.

पाच लाख जपानेच हे कवच सिद्ध होते; आणि ज्याचे कवच सिद्ध होते, तो बृहस्पतीसारखा होतो.

तो महान वाग्मी, कवींचा इंद्र (श्रेष्ठ कवी) तसेच त्रैलोक्यविजयी होतो; कवचाच्या प्रभावाने तो सर्व काही जिंकण्यास समर्थ होतो.

हे मुने! काण्वशाखेत सांगितलेले हे कवच, तसेच स्तोत्र, पूजाविधान, ध्यान व वंदन — हे सर्व मी तुला सांगितले.

अशा प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या प्रकृतिखंडात, नारद-नारायण संवादात, ‘सरस्वतीकवच’ नामक चौथा अध्याय संपूर्ण झाला.