श्रीप्रत्यङ्गिराकवचम्

शेअर करा

प्रस्तावना 5

देव्युवाच । भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रार्थपारग । देव्याः प्रत्यङ्गिरायाश्च कवचं यत्प्रकाशितम् ॥ १॥

devyuvāca | bhagavan sarvadharmajña sarvaśāstrārthapāraga | devyāḥ pratyaṅgirāyāśca kavacaṃ yatprakāśitam || 1||

अर्थ

देवी म्हणाली — हे भगवन्! हे समस्त धर्मांच्या ज्ञात्या! हे संपूर्ण शास्त्रांच्या अर्थात पारंगत! देवी प्रत्यंगिरेचे जे कवच प्रकाशित (प्रकट) केले गेले आहे —

सर्वार्थसाधनं नाम कथयस्व मयि प्रभो । भैरव उवाच । श‍ृणु देवि प्रवक्ष्यामि कवचं परमाद्भुतम् ॥ २॥

sarvārthasādhanaṃ nāma kathayasva mayi prabho | bhairava uvāca | śaृṇu devi pravakṣyāmi kavacaṃ paramādbhutam || 2||

सर्वार्थसाधनं नाम त्रैलोक्ये चाऽतिदुर्लभम् । सर्वसिद्धिमयं देवि सर्वैश्वर्यप्रदायकम् ॥ ३॥

sarvārthasādhanaṃ nāma trailokye cā'tidurlabham | sarvasiddhimayaṃ devi sarvaiśvaryapradāyakam || 3||

पठनाच्छ्र्वणान्मर्त्यस्त्रैलोक्यैश्वर्यभाग्भवेत् । सर्वार्थसाधकस्याऽस्य कवचस्य ऋषिः शिवः ॥ ४॥

paṭhanācchrvaṇānmartyastrailokyaiśvaryabhāgbhavet | sarvārthasādhakasyā'sya kavacasya ṛṣiḥ śivaḥ || 4||

छन्दो विराट् पराशक्तिर्जगद्धात्री च देवता । धर्माऽर्थकाममोक्षेषु विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ५॥

chando virāṭ parāśaktirjagaddhātrī ca devatā | dharmā'rthakāmamokṣeṣu viniyogaḥ prakīrtitaḥ || 5||

अर्थ

— छंद विराट् आहे, तसेच देवता जगताला धारण करणारी पराशक्ती (प्रत्यंगिरा) आहे. धर्म, अर्थ, काम व मोक्ष — या चारांच्या सिद्धीसाठी याचा विनियोग सांगितला आहे.

विनियोग 1

विनियोगः- ॐ श्रीसर्वार्थसाधककवचस्य शिव ऋषिः । विराट् छन्दः । श्रीमत्प्रत्यङ्गिरा देवता । ऐं बीजम् । ह्रीं शक्तिः । श्रीं कीलकं श्रीसदाशिवदेवता प्रीत्यर्थे पाठे विनियोगः ॥

viniyogaḥ- oṃ śrīsarvārthasādhakakavacasya śiva ṛṣiḥ | virāṭ chandaḥ | śrīmatpratyaṅgirā devatā | aiṃ bījam | hrīṃ śaktiḥ | śrīṃ kīlakaṃ śrīsadāśivadevatā prītyarthe pāṭhe viniyogaḥ ||

अर्थ

विनियोग — या श्रीसर्वार्थसाधक कवचाचे ऋषी शिव आहेत, छंद विराट् आहे, देवता श्रीमती प्रत्यंगिरा आहे; ‘ऐं’ बीज आहे, ‘ह्रीं’ शक्ती आहे, ‘श्रीं’ कीलक आहे. श्रीसदाशिव देवतेच्या प्रसन्नतेसाठी या पाठात हा विनियोग केला जातो. (‘ऐं’, ‘ह्रीं’ व ‘श्रीं’ हे शुद्ध बीजाक्षर आहेत, ज्यांचा शब्दशः अर्थ होत नाही.)

अङ्गन्यास 5

ॐ प्रणवं मे शिरः पातु वाग्भवं च ललाटकम् । ह्रीं पातु दक्षनेत्रं मे लक्ष्मीर्वाम सुरेश्वरी ॥ १॥

oṃ praṇavaṃ me śiraḥ pātu vāgbhavaṃ ca lalāṭakam | hrīṃ pātu dakṣanetraṃ me lakṣmīrvāma sureśvarī || 1||

अर्थ

प्रणव ‘ॐ’ माझ्या डोक्याचे रक्षण करो आणि वाग्भव बीज (‘ऐं’, सरस्वतीचे बीज) ललाटाचे; ‘ह्रीं’ माझ्या उजव्या नेत्राचे रक्षण करो तसेच सुरेश्वरी लक्ष्मी (‘श्रीं’ बीज) डाव्या नेत्राचे. (‘ॐ’, ‘ऐं’, ‘ह्रीं’, ‘श्रीं’ ही बीजाक्षरे आहेत; येथे ती अंगरक्षणासाठी न्यस्त आहेत.)

प्रत्यङ्गिरा दक्षकर्ण वामे कामेश्वरी तथा । लक्ष्मीः प्राणं सदा पातु वदनं पातु केशवः ॥ २॥

pratyaṅgirā dakṣakarṇa vāme kāmeśvarī tathā | lakṣmīḥ prāṇaṃ sadā pātu vadanaṃ pātu keśavaḥ || 2||

गौरी तु रसनां पातु कण्ठं पातु महेश्वरः । स्कन्धदेशं रतिः पातु भुजौ तु मकरध्वजः ॥ ३॥

gaurī tu rasanāṃ pātu kaṇṭhaṃ pātu maheśvaraḥ | skandhadeśaṃ ratiḥ pātu bhujau tu makaradhvajaḥ || 3||

शङ्खनिधिः करौ पातु वक्षः पद्मनिधिस्तथा । ब्राह्मी मध्यं सदा पातु नाभिं पातु महेश्वरी ॥ ४॥

śaṅkhanidhiḥ karau pātu vakṣaḥ padmanidhistathā | brāhmī madhyaṃ sadā pātu nābhiṃ pātu maheśvarī || 4||

कौमारी पृष्ठदेशं तु गुह्यं रक्षतु वैष्णवी । वाराही च कटिम्पातु चैन्द्री पातु पदद्वयम् ॥ ५॥

kaumārī pṛṣṭhadeśaṃ tu guhyaṃ rakṣatu vaiṣṇavī | vārāhī ca kaṭimpātu caindrī pātu padadvayam || 5||

दिग्बन्ध 5

भार्यां रक्षतु चामुण्डा लक्ष्मी रक्षतु पुत्रकान् । इन्द्रः पूर्वे सदा पातु आग्नेय्यां अग्निदेवता ॥ ६॥

bhāryāṃ rakṣatu cāmuṇḍā lakṣmī rakṣatu putrakān | indraḥ pūrve sadā pātu āgneyyāṃ agnidevatā || 6||

याम्ये यमः सदा पातु नैरृत्यां निरृतिस्तथा । पश्चिमे वरुणः पातु वायव्यां वायुदेवता ॥ ७॥

yāmye yamaḥ sadā pātu nairṛtyāṃ nirṛtistathā | paścime varuṇaḥ pātu vāyavyāṃ vāyudevatā || 7||

सौम्यां सोमः सदा पातु चैशान्यामीश्वरो विभुः । ऊर्ध्वं प्रजापतिः पातु ह्यधश्चाऽनन्तदेवता ॥ ८॥

saumyāṃ somaḥ sadā pātu caiśānyāmīśvaro vibhuḥ | ūrdhvaṃ prajāpatiḥ pātu hyadhaścā'nantadevatā || 8||

अर्थ

उत्तर दिशेला सोम सदा रक्षण करो आणि ईशान्य कोनात (उत्तर-पूर्वेला) विभू ईश्वर; ऊर्ध्व (वरच्या) बाजूला प्रजापती रक्षण करो आणि अध (खालच्या) बाजूला अनंत देव.

राजद्वारे श्मशाने तु अरण्ये प्रान्तरे तथा । जले स्थले चाऽन्तरिक्षे शत्रूणां निग्रहे तथा ॥ ९॥

rājadvāre śmaśāne tu araṇye prāntare tathā | jale sthale cā'ntarikṣe śatrūṇāṃ nigrahe tathā || 9||

अर्थ

राजद्वारावर, स्मशानात, वनात तसेच निर्जन प्रांतरात; जलात, स्थलावर व अंतरिक्षात, तसेच शत्रूंच्या निग्रहाच्या (दमनाच्या) वेळी — (देवी सर्वत्र रक्षण करो).

एताभिः सहिता देवी चतुर्बीजा महेश्वरी । प्रत्यङ्गिरा महाशक्तिः सर्वत्र मां सदाऽवतु ॥ १०॥

etābhiḥ sahitā devī caturbījā maheśvarī | pratyaṅgirā mahāśaktiḥ sarvatra māṃ sadā'vatu || 10||

फलश्रुति 7

फलश्रुतिः । इति ते कथितं देवि सारात्सारं परात्परम् । सर्वार्थसाधनं नाम कवचं परमाद्भुतम् ॥ १॥

phalaśrutiḥ | iti te kathitaṃ devi sārātsāraṃ parātparam | sarvārthasādhanaṃ nāma kavacaṃ paramādbhutam || 1||

अस्याऽपि पठनात्सद्यः कुबेरोऽपि धनेश्वरः । इन्द्राद्याः सकला देवाः धारणात्पठनाद्यतः ॥ २॥

asyā'pi paṭhanātsadyaḥ kubero'pi dhaneśvaraḥ | indrādyāḥ sakalā devāḥ dhāraṇātpaṭhanādyataḥ || 2||

सर्वसिद्धीश्वरो सन्तः सर्वैश्वर्यमवाप्नुयुः । प्रीतिमन्येऽन्यतः कृत्वा कमला निश्चला गृहे ॥ ३॥

sarvasiddhīśvaro santaḥ sarvaiśvaryamavāpnuyuḥ | prītimanye'nyataḥ kṛtvā kamalā niścalā gṛhe || 3||

वाणी च निवसेद्वक्त्रे सत्यं सत्यं न संशयः । यो धारयति पुण्यात्मा सर्वार्थसाधनाभिधम् ॥ ४॥

vāṇī ca nivasedvaktre satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ | yo dhārayati puṇyātmā sarvārthasādhanābhidham || 4||

कवचं परमं पुण्यं सोऽपि पुण्यवतां वरः । सर्वैश्वर्ययुतो भूत्वा त्रैलोक्यविजयी भवेत् ॥ ५॥

kavacaṃ paramaṃ puṇyaṃ so'pi puṇyavatāṃ varaḥ | sarvaiśvaryayuto bhūtvā trailokyavijayī bhavet || 5||

पुरुषो दक्षिणे बाहौ नारी वामभुजे तथा । बहुपुत्रवती भूयाद्वन्ध्याऽपि लभते सुतम् ॥ ६॥

puruṣo dakṣiṇe bāhau nārī vāmabhuje tathā | bahuputravatī bhūyādvandhyā'pi labhate sutam || 6||

अर्थ

पुरुषाने हे उजव्या भुजेवर आणि स्त्रीने डाव्या भुजेवर धारण करावे; (अशी स्त्री) पुष्कळ पुत्रांची होते आणि वंध्या (निःसंतान) स्त्रीसुद्धा पुत्र प्राप्त करते.

ब्रह्मास्त्रादीनि शस्त्राणि नैव कृन्तन्ति तत्तनुम् । एतत्कवचमज्ञात्वा यो जपेत्परमेश्वरीम् ॥ ७॥ दारिद्र्यं परमं प्राप्य सोऽचिरान्मृत्युमाप्नुयात् ॥

brahmāstrādīni śastrāṇi naiva kṛntanti tattanum | etatkavacamajñātvā yo japetparameśvarīm || 7|| dāridryaṃ paramaṃ prāpya so'cirānmṛtyumāpnuyāt ||

अर्थ

ब्रह्मास्त्र आदी शस्त्रे (धारण करणाऱ्याच्या) त्या शरीराला कापू शकत नाहीत. परंतु जो हे कवच जाणल्याविनाच परमेश्वरीचा (प्रत्यंगिरेचा) जप करतो, तो परम दारिद्र्य प्राप्त करून लगेच मृत्यूला प्राप्त होतो.

समापन 1

श्री रुद्रयामल तन्त्रे पञ्चाङ्गखण्डे प्रत्यङ्गिरायाः सर्वार्थसाधनं नामकं कवचं परिपूर्णम् ॥

śrī rudrayāmala tantre pañcāṅgakhaṇḍe pratyaṅgirāyāḥ sarvārthasādhanaṃ nāmakaṃ kavacaṃ paripūrṇam ||

प्रस्तावना

devyuvāca | bhagavan sarvadharmajña sarvaśāstrārthapāraga | devyāḥ pratyaṅgirāyāśca kavacaṃ yatprakāśitam || 1||

अर्थ

प्रस्तावना

sarvārthasādhanaṃ nāma kathayasva mayi prabho | bhairava uvāca | śaृṇu devi pravakṣyāmi kavacaṃ paramādbhutam || 2||

प्रस्तावना

sarvārthasādhanaṃ nāma trailokye cā'tidurlabham | sarvasiddhimayaṃ devi sarvaiśvaryapradāyakam || 3||

प्रस्तावना

paṭhanācchrvaṇānmartyastrailokyaiśvaryabhāgbhavet | sarvārthasādhakasyā'sya kavacasya ṛṣiḥ śivaḥ || 4||

प्रस्तावना

chando virāṭ parāśaktirjagaddhātrī ca devatā | dharmā'rthakāmamokṣeṣu viniyogaḥ prakīrtitaḥ || 5||

अर्थ

विनियोग

अर्थ

अङ्गन्यास

oṃ praṇavaṃ me śiraḥ pātu vāgbhavaṃ ca lalāṭakam | hrīṃ pātu dakṣanetraṃ me lakṣmīrvāma sureśvarī || 1||

अर्थ

अङ्गन्यास

pratyaṅgirā dakṣakarṇa vāme kāmeśvarī tathā | lakṣmīḥ prāṇaṃ sadā pātu vadanaṃ pātu keśavaḥ || 2||

अङ्गन्यास

gaurī tu rasanāṃ pātu kaṇṭhaṃ pātu maheśvaraḥ | skandhadeśaṃ ratiḥ pātu bhujau tu makaradhvajaḥ || 3||

अङ्गन्यास

śaṅkhanidhiḥ karau pātu vakṣaḥ padmanidhistathā | brāhmī madhyaṃ sadā pātu nābhiṃ pātu maheśvarī || 4||

अङ्गन्यास

kaumārī pṛṣṭhadeśaṃ tu guhyaṃ rakṣatu vaiṣṇavī | vārāhī ca kaṭimpātu caindrī pātu padadvayam || 5||

दिग्बन्ध

bhāryāṃ rakṣatu cāmuṇḍā lakṣmī rakṣatu putrakān | indraḥ pūrve sadā pātu āgneyyāṃ agnidevatā || 6||

दिग्बन्ध

yāmye yamaḥ sadā pātu nairṛtyāṃ nirṛtistathā | paścime varuṇaḥ pātu vāyavyāṃ vāyudevatā || 7||

दिग्बन्ध

saumyāṃ somaḥ sadā pātu caiśānyāmīśvaro vibhuḥ | ūrdhvaṃ prajāpatiḥ pātu hyadhaścā'nantadevatā || 8||

अर्थ

दिग्बन्ध

rājadvāre śmaśāne tu araṇye prāntare tathā | jale sthale cā'ntarikṣe śatrūṇāṃ nigrahe tathā || 9||

अर्थ

दिग्बन्ध

etābhiḥ sahitā devī caturbījā maheśvarī | pratyaṅgirā mahāśaktiḥ sarvatra māṃ sadā'vatu || 10||

फलश्रुति

phalaśrutiḥ | iti te kathitaṃ devi sārātsāraṃ parātparam | sarvārthasādhanaṃ nāma kavacaṃ paramādbhutam || 1||

फलश्रुति

asyā'pi paṭhanātsadyaḥ kubero'pi dhaneśvaraḥ | indrādyāḥ sakalā devāḥ dhāraṇātpaṭhanādyataḥ || 2||

फलश्रुति

sarvasiddhīśvaro santaḥ sarvaiśvaryamavāpnuyuḥ | prītimanye'nyataḥ kṛtvā kamalā niścalā gṛhe || 3||

फलश्रुति

vāṇī ca nivasedvaktre satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ | yo dhārayati puṇyātmā sarvārthasādhanābhidham || 4||

फलश्रुति

kavacaṃ paramaṃ puṇyaṃ so'pi puṇyavatāṃ varaḥ | sarvaiśvaryayuto bhūtvā trailokyavijayī bhavet || 5||

फलश्रुति

puruṣo dakṣiṇe bāhau nārī vāmabhuje tathā | bahuputravatī bhūyādvandhyā'pi labhate sutam || 6||

अर्थ

फलश्रुति

brahmāstrādīni śastrāṇi naiva kṛntanti tattanum | etatkavacamajñātvā yo japetparameśvarīm || 7|| dāridryaṃ paramaṃ prāpya so'cirānmṛtyumāpnuyāt ||

अर्थ

समापन

śrī rudrayāmala tantre pañcāṅgakhaṇḍe pratyaṅgirāyāḥ sarvārthasādhanaṃ nāmakaṃ kavacaṃ paripūrṇam ||

या पाठाविषयी

परिचय

रुद्रयामल तंत्राच्या पंचांग खंडात वर्णिलेले हे तंत्रोक्त श्रीप्रत्यङ्गिरा सर्वार्थसाधक कवच अथर्वणभद्रकाली (प्रत्यंगिरा) हिच्या उपासनेचे अत्यंत गोपनीय रक्षाकवच आहे. शिव-भैरव आणि देवी यांच्या संवादाच्या रूपात यात ऐं, ह्रीं, श्रीं आदी बीजे तसेच प्रत्यंगिरा, कामेश्वरी, लक्ष्मी, गौरी, ब्राह्मी, वैष्णवी, वाराही आदी शक्तींना अंगप्रत्यंगाच्या, आणि इंद्रादी दिक्पालांना दाही दिशांच्या रक्षणासाठी आवाहित केले आहे.

येथे संस्कृत मूळ पाठ प्रामाणिक स्रोतातून अक्षरशः दिला आहे; अर्थ व्याख्यात्मक आहे. बीजमंत्रांचा शब्दशः अनुवाद शक्य नाही. धार्मिक-विद्वत् समीक्षा अपेक्षित.

संदर्भ 2

Sanskrit Documents — श्रीप्रत्यङ्गिरासर्वार्थसाधककवचम् — pratyangirAkavacham (sarvArthasAdhaka), proofread ITRANS
संस्कृत मूल पाठ प्रामाणिक स्रोत से अक्षरशः; बीजमन्त्रों का शब्दशः अनुवाद सम्भव नहीं, अर्थ व्याख्यात्मक। धार्मिक समीक्षा अपेक्षित।

परवाना: Verified against sanskritdocuments.org
Manblunder — Sri Prathyangira Devi Sarvartha Kavacham (English commentary) — verse-by-verse body-part and directional protection mapping, explanatory meaning

अर्थ वेद पथ संपादकीय संघाने संकलित व संपादित केले आहेत, आणि साहित्याचे टप्प्याटप्प्याने पुनरावलोकन सुरू आहे.