अस्य श्रीचण्डीकवचस्य ब्रह्मा ऋषिः , अनुष्टुप् छन्दः ,
चामुण्डा देवता , अङ्गन्यासोक्तमातरो बीजम् ,
दिग्बन्धदेवतास्तत्वम् , श्रीजगदम्बाप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ।
ॐ नमश्चण्डिकायै ।
मार्कण्डेय उवाच ।
ॐ यद्गुह्यं परमं लोके सर्वरक्षाकरं नृणाम् ।
यन्न कस्यचिदाख्यातं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १॥
अर्थ विनियोग — या श्रीचंडी-कवचाचे ऋषी ब्रह्मा आहेत, छंद अनुष्टुप् आहे, देवता चामुंडा आहे, अंगन्यासात सांगितलेल्या मातृका बीज आहेत, दिग्बंधाची देवता तत्त्व आहे; आणि श्रीजगदंबेच्या प्रसन्नतेसाठी जपात याचा विनियोग आहे. ॐ चंडिकेला नमस्कार असो. मार्कंडेय म्हणाले — हे पितामह (ब्रह्मदेवा)! संसारात जे परम गुप्त तसेच मनुष्यांचे सर्व प्रकारे रक्षण करणारे आहे, आणि जे आजवर कोणालाही सांगितले गेले नाही, ते मला सांगा.
ब्रह्मोवाच ।
अस्ति गुह्यतमं विप्र सर्वभूतोपकारकम् ।
देव्यास्तु कवचं पुण्यं तच्छृणुष्व महामुने ॥ २॥
brahmovāca |
asti guhyatamaṃ vipra sarvabhūtopakārakam |
devyāstu kavacaṃ puṇyaṃ tacchṛṇuṣva mahāmune || 2||
अर्थ ब्रह्मदेव म्हणाले — हे विप्रा! हे महामुनी! सर्व प्राण्यांवर उपकार करणारे देवीचे एक अत्यंत गोपनीय आणि पुण्यमय कवच आहे; ते तू ऐक.
प्रथमं शैलपुत्रीति द्वितीयं ब्रह्मचारिणी ।
तृतीयं चन्द्रघण्टेति कूष्माण्डेति चतुर्थकम् ॥ ३॥
prathamaṃ śailaputrīti dvitīyaṃ brahmacāriṇī |
tṛtīyaṃ candraghaṇṭeti kūṣmāṇḍeti caturthakam || 3||
अर्थ देवीचे पहिले रूप शैलपुत्री, दुसरे ब्रह्मचारिणी, तिसरे चंद्रघंटा आणि चौथे कूष्मांडा म्हटले जाते.
पञ्चमं स्कन्दमातेति षष्ठं कात्यायनी तथा ।
सप्तमं कालरात्रिश्च महागौरीति चाष्टमम् ॥ ४॥
pañcamaṃ skandamāteti ṣaṣṭhaṃ kātyāyanī tathā |
saptamaṃ kālarātriśca mahāgaurīti cāṣṭamam || 4||
अर्थ पाचवे रूप स्कंदमाता, सहावे कात्यायनी, सातवे कालरात्री आणि आठवे महागौरी आहे.
नवमं सिद्धिदात्री च नवदुर्गाः प्रकीर्तिताः ।
उक्तान्येतानि नामानि ब्रह्मणैव महात्मना ॥ ५॥
navamaṃ siddhidātrī ca navadurgāḥ prakīrtitāḥ |
uktānyetāni nāmāni brahmaṇaiva mahātmanā || 5||
अर्थ नववे रूप सिद्धिदात्री आहे — अशा प्रकारे या नवदुर्गा सांगितल्या आहेत. ही नावे महात्मा ब्रह्मदेवांनीच सांगितली आहेत.
अग्निना दह्यमानास्तु शत्रुमध्यगता रणे ।
विषमे दुर्गमे चैव भयार्ताः शरणं गताः ॥ ६।
न तेषां जायते किञ्चिदशुभं रणसङ्कटे ।
आपदं न च पश्यन्ति शोकदुःखभयङ्करीम् ॥ ७॥
agninā dahyamānāstu śatrumadhyagatā raṇe |
viṣame durgame caiva bhayārtāḥ śaraṇaṃ gatāḥ || 6|
na teṣāṃ jāyate kiñcidaśubhaṃ raṇasaṅkaṭe |
āpadaṃ na ca paśyanti śokaduḥkhabhayaṅkarīm || 7||
अर्थ जे लोक आगीत जळत असताना, युद्धात शत्रूंच्या वेढ्यात सापडलेले असताना, विषम आणि दुर्गम स्थळी अडकलेले असताना तसेच भयाने पीडित होऊन देवीला शरण जातात — रणसंकटात त्यांचे काहीही अशुभ होत नाही, आणि त्यांना शोक, दुःख व भय उत्पन्न करणारी कोणतीही विपत्ती दिसत नाही.
यैस्तु भक्त्या स्मृता नित्यं तेषां वृद्धिः प्रजायते ।
ये त्वां स्मरन्ति देवेशि रक्षसि तान्न संशयः ॥ ८॥
yaistu bhaktyā smṛtā nityaṃ teṣāṃ vṛddhiḥ prajāyate |
ye tvāṃ smaranti deveśi rakṣasi tānna saṃśayaḥ || 8||
अर्थ जे लोक भक्तिपूर्वक नित्य तुझे स्मरण करतात, त्यांची वृद्धी (उन्नती) होते. हे देवेशी! जे तुझे स्मरण करतात, तू निःसंशय त्यांचे रक्षण करतेस.
प्रेतसंस्था तु चामुण्डा वाराही महिषासना ।
ऐन्द्री गजसमारूढा वैष्णवी गरुडासना ॥ ९॥
pretasaṃsthā tu cāmuṇḍā vārāhī mahiṣāsanā |
aindrī gajasamārūḍhā vaiṣṇavī garuḍāsanā || 9||
अर्थ चामुंडा प्रेतावर (शवावर) विराजमान आहे, वाराही रेड्यावर आसनस्थ आहे, ऐंद्री (इंद्राणी) हत्तीवर स्वार आहे आणि वैष्णवी गरुडावर बसली आहे.
नारसिंही महावीर्या शिवदूती महाबला ।
माहेश्वरी वृषारूढा कौमारी शिखिवाहना ॥ १०॥
nārasiṃhī mahāvīryā śivadūtī mahābalā |
māheśvarī vṛṣārūḍhā kaumārī śikhivāhanā || 10||
अर्थ महापराक्रमशालिनी नारसिंही आणि महाबलवती शिवदूती आहे; माहेश्वरी वृषभावर (बैलावर) स्वार आहे आणि कौमारी मयूरावर विराजमान आहे.
लक्ष्मीः पद्मासना देवी पद्महस्ता हरिप्रिया ।
श्वेतरूपधरा देवी ईश्वरी वृषवाहना ॥ ११॥
lakṣmīḥ padmāsanā devī padmahastā haripriyā |
śvetarūpadharā devī īśvarī vṛṣavāhanā || 11||
अर्थ कमळावर विराजमान, हातात कमळ धारण करणारी, हरीची (विष्णूची) प्रिया देवी लक्ष्मी आहे; तसेच श्वेत रूप धारण करणारी देवी ईश्वरी वृषभावर स्वार आहे.
ब्राह्मी हंससमारूढा सर्वाभरणभूषिता ।
इत्येता मातरः सर्वाः सर्वयोगसमन्विताः ॥ १२॥
brāhmī haṃsasamārūḍhā sarvābharaṇabhūṣitā |
ityetā mātaraḥ sarvāḥ sarvayogasamanvitāḥ || 12||
अर्थ ब्राह्मी हंसावर स्वार आहे आणि सर्व आभूषणांनी विभूषित आहे. अशा प्रकारे या सर्व मातृका समस्त योगसिद्धींनी संपन्न आहेत.
नानाभरणशोभाढ्या नानारत्नोपशोभिताः ।
श्रैष्ठैश्च मौक्तिकैः सर्वा दिव्यहारप्रलम्बिभिः ॥ १३॥
nānābharaṇaśobhāḍhyā nānāratnopaśobhitāḥ |
śraiṣṭhaiśca mauktikaiḥ sarvā divyahārapralambibhiḥ || 13||
अर्थ त्या सर्व नाना प्रकारच्या आभूषणांच्या शोभेने युक्त आणि अनेक रत्नांनी सुशोभित आहेत, तसेच दिव्य हारांत लटकणाऱ्या श्रेष्ठ मोत्यांनी अलंकृत आहेत.
इन्द्रनीलैर्महानीलैः पद्मरागैः सुशोभनैः ।
दृश्यन्ते रथमारूढा देव्यः क्रोधसमाकुलाः ॥ १४॥
indranīlairmahānīlaiḥ padmarāgaiḥ suśobhanaiḥ |
dṛśyante rathamārūḍhā devyaḥ krodhasamākulāḥ || 14||
अर्थ इंद्रनील, महानील आणि सुंदर पद्मराग मण्यांनी सुशोभित, क्रोधाने भरलेल्या त्या देवी रथावर स्वार दिसतात.
शङ्खं चक्रं गदां शक्तिं हलं च मुसलायुधम् ।
खेटकं तोमरं चैव परशुं पाशमेव च ॥ १५॥
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ śaktiṃ halaṃ ca musalāyudham |
kheṭakaṃ tomaraṃ caiva paraśuṃ pāśameva ca || 15||
अर्थ शंख, चक्र, गदा, शक्ती (बरची), नांगर, मुसळ, ढाल (खेटक), तोमर, परशू आणि पाश —
कुन्तायुधं त्रिशूलं च शार्ङ्गमायुधमुत्तमम् ।
दैत्यानां देहनाशाय भक्तानामभयाय च ॥ १६॥
kuntāyudhaṃ triśūlaṃ ca śārṅgamāyudhamuttamam |
daityānāṃ dehanāśāya bhaktānāmabhayāya ca || 16||
अर्थ — कुंत (भाला), त्रिशूळ आणि उत्तम शार्ङ्ग धनुष्य — ही आयुधे त्या दैत्यांच्या शरीरांच्या नाशासाठी आणि भक्तांना अभयदान देण्यासाठी धारण करतात.
धारयन्त्यायुधानीत्थं देवानां च हिताय वै ।
नमस्तेऽस्तु महारौद्रे महाघोरपराक्रमे ॥ १७॥
dhārayantyāyudhānītthaṃ devānāṃ ca hitāya vai |
namaste'stu mahāraudre mahāghoraparākrame || 17||
अर्थ अशा प्रकारे त्या देवांच्या हितासाठी ही आयुधे धारण करतात. हे महारौद्रे! हे महाघोर पराक्रम असलेल्या देवी! तुला नमस्कार असो.
महाबले महोत्साहे महाभयविनाशिनि ।
त्राहि मां देवि दुष्प्रेक्ष्ये शत्रूणां भयवर्धिनि ॥ १८॥
mahābale mahotsāhe mahābhayavināśini |
trāhi māṃ devi duṣprekṣye śatrūṇāṃ bhayavardhini || 18||
अर्थ हे महाबल असलेल्या, महान उत्साह असलेल्या, महान भयाचा नाश करणाऱ्या! हे पाहण्यासही दुष्कर (दुष्प्रेक्ष्ये) तसेच शत्रूंचे भय वाढवणाऱ्या देवी! माझे रक्षण कर.
प्राच्यां रक्षतु मामैन्द्री आग्नेय्यामग्निदेवता ।
दक्षिणेऽवतु वाराही नैरृत्यां खड्गधारिणी ॥ १९॥
prācyāṃ rakṣatu māmaindrī āgneyyāmagnidevatā |
dakṣiṇe'vatu vārāhī nairṛtyāṃ khaḍgadhāriṇī || 19||
अर्थ पूर्व दिशेला ऐंद्री माझे रक्षण करो, अग्निकोनात (दक्षिण-पूर्वेला) अग्निदेवता, दक्षिणेला वाराही आणि नैर्ऋत्य कोनात (दक्षिण-पश्चिमेला) खड्गधारिणी रक्षण करो.
प्रतीच्यां वारुणी रक्षेद्वायव्यां मृगवाहिनी ।
उदीच्यां पातु कौबेरी ईशान्यां शूलधारिणी ॥ २०॥
pratīcyāṃ vāruṇī rakṣedvāyavyāṃ mṛgavāhinī |
udīcyāṃ pātu kauberī īśānyāṃ śūladhāriṇī || 20||
अर्थ पश्चिमेला वारुणी रक्षण करो, वायव्य कोनात (उत्तर-पश्चिमेला) मृगवाहिनी, उत्तरेला कौबेरी आणि ईशान्य कोनात (उत्तर-पूर्वेला) शूलधारिणी रक्षण करो.
ऊर्ध्वं ब्रह्माणी मे रक्षेदधस्ताद्वैष्णवी तथा ।
एवं दश दिशो रक्षेच्चामुण्डा शववाहना ॥ २१॥
ūrdhvaṃ brahmāṇī me rakṣedadhastādvaiṣṇavī tathā |
evaṃ daśa diśo rakṣeccāmuṇḍā śavavāhanā || 21||
अर्थ वरच्या बाजूने ब्रह्माणी माझे रक्षण करो आणि खालच्या बाजूने वैष्णवी रक्षण करो. अशा प्रकारे शवावर स्वार चामुंडा दाही दिशांना माझे रक्षण करो.
जया मामग्रतः पातु विजया पातु पृष्ठतः ।
अजिता वामपार्श्वे तु दक्षिणे चापराजिता ॥ २२॥
jayā māmagrataḥ pātu vijayā pātu pṛṣṭhataḥ |
ajitā vāmapārśve tu dakṣiṇe cāparājitā || 22||
अर्थ जया पुढून माझे रक्षण करो, विजया मागून रक्षण करो; अजिता डाव्या बाजूने आणि अपराजिता उजव्या बाजूने रक्षण करो.
शिखां मे द्योतिनी रक्षेदुमा मूर्ध्नि व्यवस्थिता ।
मालाधरी ललाटे च भ्रुवौ रक्षेद्यशस्विनी ॥ २३॥
śikhāṃ me dyotinī rakṣedumā mūrdhni vyavasthitā |
mālādharī lalāṭe ca bhruvau rakṣedyaśasvinī || 23||
अर्थ माझ्या शिखेचे (शेंडीचे) रक्षण द्योतिनी करो, मस्तकावर स्थित उमा रक्षण करो; कपाळाचे मालाधरी आणि भुवयांचे यशस्विनी रक्षण करो.
नेत्रयोश्चित्रनेत्रा च यमघण्टा तु पार्श्वके ।
त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन भ्रुवोर्मध्ये च चण्डिका ॥ २४॥
netrayościtranetrā ca yamaghaṇṭā tu pārśvake |
trinetrā ca triśūlena bhruvormadhye ca caṇḍikā || 24||
अर्थ दोन्ही नेत्रांचे रक्षण चित्रनेत्रा करो, नेत्रांच्या बाजूच्या भागाचे यमघंटा करो, आणि भुवयांच्या मध्यभागाचे त्रिशूलधारिणी त्रिनेत्रा चंडिका रक्षण करो.
शङ्खिनी चक्षुषोर्मध्ये श्रोत्रयोर्द्वारवासिनी ।
कपोलौ कालिका रक्षेत् कर्णमूले तु शङ्करी ॥ २५॥
śaṅkhinī cakṣuṣormadhye śrotrayordvāravāsinī |
kapolau kālikā rakṣet karṇamūle tu śaṅkarī || 25||
अर्थ दोन्ही डोळ्यांच्या मध्ये शंखिनी रक्षण करो, कानांचे द्वारवासिनी रक्षण करो; कपोलांचे (गालांचे) कालिका आणि कर्णमुळाचे (कानांच्या मुळांचे) शंकरी रक्षण करो.
नासिकायां सुगन्धा च उत्तरोष्ठे च चर्चिका ।
अधरे चामृताबाला जिह्वायां च सरस्वती ॥ २६॥
nāsikāyāṃ sugandhā ca uttaroṣṭhe ca carcikā |
adhare cāmṛtābālā jihvāyāṃ ca sarasvatī || 26||
अर्थ नाकाचे सुगंधा, वरच्या ओठाचे चर्चिका, खालच्या ओठाचे अमृताबाला (अमृतकला) आणि जिभेचे सरस्वती रक्षण करो.
दन्तान् रक्षतु कौमारी कण्ठदेशे तु चण्डिका ।
घण्टिकां चित्रघण्टा च महामाया च तालुके ॥ २७॥
dantān rakṣatu kaumārī kaṇṭhadeśe tu caṇḍikā |
ghaṇṭikāṃ citraghaṇṭā ca mahāmāyā ca tāluke || 27||
अर्थ दातांचे रक्षण कौमारी करो, कंठप्रदेशाचे (गळ्याचे) चंडिका, घंटिकेचे (पडजिभेचे) चित्रघंटा आणि टाळूचे महामाया रक्षण करो.
कामाक्षी चिबुकं रक्षेद्वाचं मे सर्वमङ्गला ।
ग्रीवायां भद्रकाली च पृष्ठवंशे धनुर्धरी ॥ २८॥
kāmākṣī cibukaṃ rakṣedvācaṃ me sarvamaṅgalā |
grīvāyāṃ bhadrakālī ca pṛṣṭhavaṃśe dhanurdharī || 28||
अर्थ हनुवटीचे रक्षण कामाक्षी करो, माझ्या वाणीचे सर्वमंगला, मानेचे (ग्रीवेचे) भद्रकाली आणि पाठीच्या कण्याचे (पृष्ठवंशाचे) धनुर्धरी रक्षण करो.
नीलग्रीवा बहिः कण्ठे नलिकां नलकूबरी ।
स्कन्धयोः खड्गिनी रक्षेद् बाहू मे वज्रधारिणी ॥ २९॥
nīlagrīvā bahiḥ kaṇṭhe nalikāṃ nalakūbarī |
skandhayoḥ khaḍginī rakṣed bāhū me vajradhāriṇī || 29||
अर्थ गळ्याच्या बाहेरील भागाचे रक्षण नीलग्रीवा करो, नलिकेचे (कंठनालाचे) नलकूबरी, दोन्ही खांद्यांचे खड्गिनी आणि माझ्या दोन्ही भुजांचे वज्रधारिणी रक्षण करो.
हस्तयोर्दण्डिनी रक्षेदम्बिका चाङ्गुलीषु च ।
नखाञ्छूलेश्वरी रक्षेत् कुक्षौ रक्षेन्नरेश्वरी ॥ ३०॥
hastayordaṇḍinī rakṣedambikā cāṅgulīṣu ca |
nakhāñchūleśvarī rakṣet kukṣau rakṣennareśvarī || 30||
अर्थ दोन्ही हातांचे रक्षण दंडिनी करो, बोटांचे अंबिका, नखांचे शूलेश्वरी आणि कुशीचे (कुक्षीचे) नरेश्वरी रक्षण करो.
स्तनौ रक्षेन्महादेवी मनःशोकविनाशिनी ।
हृदये ललिता देवी उदरे शूलधारिणी ॥ ३१॥
stanau rakṣenmahādevī manaḥśokavināśinī |
hṛdaye lalitā devī udare śūladhāriṇī || 31||
अर्थ मनाचा शोक नष्ट करणारी महादेवी दोन्ही स्तनांचे रक्षण करो; हृदयाचे ललिता देवी आणि उदराचे (पोटाचे) शूलधारिणी रक्षण करो.
नाभौ च कामिनी रक्षेद् गुह्यं गुह्येश्वरी तथा ।
मेढ्रं रक्षतु दुर्गन्धा पायुं मे गुह्यवाहिनी ॥ ३२॥
nābhau ca kāminī rakṣed guhyaṃ guhyeśvarī tathā |
meḍhraṃ rakṣatu durgandhā pāyuṃ me guhyavāhinī || 32||
अर्थ नाभीचे रक्षण कामिनी करो, गुह्याचे (गुप्तांगाचे) गुह्येश्वरी, मेढ्राचे (लिंगाचे) दुर्गंधा आणि माझ्या पायूचे (गुदाचे) गुह्यवाहिनी रक्षण करो.
कट्यां भगवती रक्षेदूरू मे मेघवाहना ।
जङ्घे महाबला रक्षेत् जानू माधवनायिका ॥ ३३॥
kaṭyāṃ bhagavatī rakṣedūrū me meghavāhanā |
jaṅghe mahābalā rakṣet jānū mādhavanāyikā || 33||
अर्थ कमरेचे (कटीचे) रक्षण भगवती करो, माझ्या मांड्यांचे मेघवाहना, पोटऱ्यांचे (जंघांचे) महाबला आणि गुडघ्यांचे (जानूंचे) माधवनायिका रक्षण करो.
गुल्फयोर्नारसिंही च पादपृष्ठे तु कौशिकी ।
पादाङ्गुलीः श्रीधरी च तलं पातालवासिनी ॥ ३४॥
gulphayornārasiṃhī ca pādapṛṣṭhe tu kauśikī |
pādāṅgulīḥ śrīdharī ca talaṃ pātālavāsinī || 34||
अर्थ दोन्ही घोट्यांचे (गुल्फांचे) रक्षण नारसिंही करो, पावलांच्या वरच्या भागाचे कौशिकी, पायांच्या बोटांचे श्रीधरी आणि तळव्यांचे पातालवासिनी रक्षण करो.
नखान् दंष्ट्रकराली च केशांश्चैवोर्ध्वकेशिनी ।
रोमकूपेषु कौमारी त्वचं योगीश्वरी तथा ॥ ३५॥
nakhān daṃṣṭrakarālī ca keśāṃścaivordhvakeśinī |
romakūpeṣu kaumārī tvacaṃ yogīśvarī tathā || 35||
अर्थ नखांचे रक्षण दंष्ट्रकराली करो, केसांचे ऊर्ध्वकेशिनी, रोमकूपांचे कौमारी आणि त्वचेचे योगीश्वरी रक्षण करो.
रक्तमज्जावसामांसान्यस्थिमेदांसि पार्वती ।
अन्त्राणि कालरात्रिश्च पित्तं च मुकुटेश्वरी ॥ ३६॥
raktamajjāvasāmāṃsānyasthimedāṃsi pārvatī |
antrāṇi kālarātriśca pittaṃ ca mukuṭeśvarī || 36||
अर्थ रक्त, मज्जा, वसा (चरबी), मांस, अस्थी आणि मेद यांचे रक्षण पार्वती करो; आतड्यांचे (अन्त्राचे) कालरात्री आणि पित्ताचे मुकुटेश्वरी रक्षण करो.
पद्मावती पद्मकोशे कफे चूडामणिस्तथा ।
ज्वालामुखी नखज्वालामभेद्या सर्वसन्धिषु ॥ ३७॥
padmāvatī padmakośe kaphe cūḍāmaṇistathā |
jvālāmukhī nakhajvālāmabhedyā sarvasandhiṣu || 37||
अर्थ पद्मकोशाचे (फुप्फुसांच्या कमलस्थानाचे) रक्षण पद्मावती करो, कफाचे चूडामणी, नखांच्या कांतीचे (नखज्वालेचे) ज्वालामुखी आणि समस्त सांध्यांचे अभेद्या रक्षण करो.
शुक्रं ब्रह्माणी मे रक्षेच्छायां छत्रेश्वरी तथा ।
अहङ्कारं मनो बुद्धिं रक्षेन्मे धर्मधारिणी ॥ ३८॥
śukraṃ brahmāṇī me rakṣecchāyāṃ chatreśvarī tathā |
ahaṅkāraṃ mano buddhiṃ rakṣenme dharmadhāriṇī || 38||
अर्थ माझ्या शुक्राचे (वीर्याचे) रक्षण ब्रह्माणी करो, छायेचे छत्रेश्वरी, आणि माझ्या अहंकार, मन तसेच बुद्धीचे धर्मधारिणी रक्षण करो.
प्राणापानौ तथा व्यानमुदानं च समानकम् ।
वज्रहस्ता च मे रक्षेत् प्राणान् कल्याणशोभना ॥ ३९॥
prāṇāpānau tathā vyānamudānaṃ ca samānakam |
vajrahastā ca me rakṣet prāṇān kalyāṇaśobhanā || 39||
अर्थ प्राण, अपान, व्यान, उदान आणि समान — या पाचही प्राणांचे रक्षण वज्रहस्ता तसेच कल्याणकारी शोभा असलेली देवी करो.
रसे रूपे च गन्धे च शब्दे स्पर्शे च योगिनी ।
सत्त्वं रजस्तमश्चैव रक्षेन्नारायणी सदा ॥ ४०॥
rase rūpe ca gandhe ca śabde sparśe ca yoginī |
sattvaṃ rajastamaścaiva rakṣennārāyaṇī sadā || 40||
अर्थ रस, रूप, गंध, शब्द आणि स्पर्श (या विषयांत/इंद्रियांत) योगिनी रक्षण करो; तसेच सत्त्व, रज आणि तम यांचे नारायणी सदा रक्षण करो.
आयू रक्षतु वाराही धर्मं रक्षतु पार्वती ।
यशः कीर्तिं च लक्ष्मीं च सदा रक्षतु वैष्णवी ॥ ४१॥
āyū rakṣatu vārāhī dharmaṃ rakṣatu pārvatī |
yaśaḥ kīrtiṃ ca lakṣmīṃ ca sadā rakṣatu vaiṣṇavī || 41||
अर्थ आयुष्याचे रक्षण वाराही करो, धर्माचे पार्वती करो; तसेच यश, कीर्ती आणि लक्ष्मी (धनसंपत्ती) यांचे वैष्णवी सदा रक्षण करो.
गोत्रमिन्द्राणी मे रक्षेत् पशून् रक्षेच्च चण्डिका ।
पुत्रान् रक्षेन्महालक्ष्मीर्भार्यां रक्षतु भैरवी ॥ ४२॥
gotramindrāṇī me rakṣet paśūn rakṣecca caṇḍikā |
putrān rakṣenmahālakṣmīrbhāryāṃ rakṣatu bhairavī || 42||
अर्थ माझ्या गोत्राचे (कुळाचे/वंशाचे) रक्षण इंद्राणी करो, पशूंचे चंडिका, पुत्रांचे महालक्ष्मी आणि पत्नीचे भैरवी रक्षण करो.
धनेश्वरी धनं रक्षेत् कौमारी कन्यकां तथा ।
पन्थानं सुपथा रक्षेन्मार्गं क्षेमङ्करी तथा ॥ ४३॥
dhaneśvarī dhanaṃ rakṣet kaumārī kanyakāṃ tathā |
panthānaṃ supathā rakṣenmārgaṃ kṣemaṅkarī tathā || 43||
अर्थ धनाचे रक्षण धनेश्वरी करो, कन्येचे कौमारी; वाटेचे (पंथाचे) सुपथा आणि मार्गाचे क्षेमंकरी रक्षण करो.
राजद्वारे महालक्ष्मीर्विजया सतत स्थिता ।
रक्षाहीनं तु यत् स्थानं वर्जितं कवचेन तु ॥ ४४॥
rājadvāre mahālakṣmīrvijayā satata sthitā |
rakṣāhīnaṃ tu yat sthānaṃ varjitaṃ kavacena tu || 44||
अर्थ राजद्वारावर (राजाच्या दारी) महालक्ष्मी आणि विजया सदा विराजमान असतात. आणि जे स्थान या कवचातून सुटले असेल तसेच रक्षणाविना राहिले असेल —
तत्सर्वं रक्ष मे देवि जयन्ती पापनाशिनी ।
सर्वरक्षाकरं पुण्यं कवचं सर्वदा जपेत् ॥ ४५॥
tatsarvaṃ rakṣa me devi jayantī pāpanāśinī |
sarvarakṣākaraṃ puṇyaṃ kavacaṃ sarvadā japet || 45||
अर्थ — हे पापनाशिनी जयंती देवी! माझ्या त्या समस्त (सुटलेल्या) भागाचेही रक्षण कर. सर्व प्रकारे रक्षण करणाऱ्या या पुण्यमय कवचाचा सदा जप करावा.
इदं रहस्यं विप्रर्षे भक्त्या तव मयोदितम् ।
पादमेकं न गच्छेत् तु यदीच्छेच्छुभमात्मनः ॥ ४६॥
idaṃ rahasyaṃ viprarṣe bhaktyā tava mayoditam |
pādamekaṃ na gacchet tu yadīcchecchubhamātmanaḥ || 46||
अर्थ हे विप्रर्षी (ब्राह्मणश्रेष्ठा)! हे रहस्य मी तुझ्याविषयीच्या भक्तीमुळे सांगितले आहे. ज्याला स्वतःचे कल्याण हवे असेल, त्याने (या कवचाविना) एक पाऊलही टाकू नये.
कवचेनावृतो नित्यं यत्र यत्रैव गच्छति ।
तत्र तत्रार्थलाभश्व विजयः सार्वकालिकः ॥ ४७॥
kavacenāvṛto nityaṃ yatra yatraiva gacchati |
tatra tatrārthalābhaśva vijayaḥ sārvakālikaḥ || 47||
अर्थ जो सदा कवचाने आवृत (सुरक्षित) राहून जिथे जिथे जातो, तिथे तिथे त्याला धनलाभ आणि सर्व वेळी विजय प्राप्त होतो.
यं यं चिन्तयते कामं तं तं प्राप्नोति निश्चितम् ।
परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यते भूतले पुमान् ॥ ४८॥
yaṃ yaṃ cintayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoti niścitam |
paramaiśvaryamatulaṃ prāpsyate bhūtale pumān || 48||
अर्थ तो ज्या ज्या कामनेचे चिंतन करतो, ती त्याला निश्चितच प्राप्त होते. असा पुरुष या भूतलावर अतुलनीय परम ऐश्वर्य प्राप्त करतो.
निर्भयो जायते मर्त्यः सङ्ग्रामेष्वपराजितः ।
त्रैलोक्ये तु भवेत्पूज्यः कवचेनावृतः पुमान् ॥ ४९॥
nirbhayo jāyate martyaḥ saṅgrāmeṣvaparājitaḥ |
trailokye tu bhavetpūjyaḥ kavacenāvṛtaḥ pumān || 49||
अर्थ तो मनुष्य निर्भय होतो आणि संग्रामांत अपराजित राहतो. कवचाने सुरक्षित पुरुष तिन्ही लोकांत पूजनीय होतो.
इदं तु देव्याः कवचं देवानामपि दुर्लभम् ।
यः पठेत्प्रयतो नित्यं त्रिसन्ध्यं श्रद्धयान्वितः ॥ ५०॥
idaṃ tu devyāḥ kavacaṃ devānāmapi durlabham |
yaḥ paṭhetprayato nityaṃ trisandhyaṃ śraddhayānvitaḥ || 50||
अर्थ देवीचे हे कवच देवांनाही दुर्लभ आहे. जो संयमी होऊन श्रद्धेने नित्य तिन्ही संध्याकाळी याचे पठण करतो —
दैवीकला भवेत्तस्य त्रैलोक्ये चापराजितः ।
जीवेद्वर्षशतं साग्रमपमृत्युविवर्जितः ॥ ५१॥
daivīkalā bhavettasya trailokye cāparājitaḥ |
jīvedvarṣaśataṃ sāgramapamṛtyuvivarjitaḥ || 51||
अर्थ — त्याच्यात दिव्य कला (देवत्वाची शक्ती) येते, तो तिन्ही लोकांत अपराजित राहतो; तसेच तो अपमृत्यूपासून (अकालमृत्यूपासून) मुक्त होऊन पूर्ण शंभर वर्षांहूनही अधिक जगतो.
नश्यन्ति व्याधयः सर्वे लूताविस्फोटकादयः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव कृत्रिमं चैव यद्विषम् ॥ ५२॥
naśyanti vyādhayaḥ sarve lūtāvisphoṭakādayaḥ |
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva kṛtrimaṃ caiva yadviṣam || 52||
अर्थ त्याचे सर्व रोग नष्ट होतात — कोळ्याचे विष (लूता), गळू-फोड (विस्फोटक) आदी; आणि स्थावर (वानस्पतिक), जंगम (प्राणिज) तसेच कृत्रिम — जे काही विष असेल —
अभिचाराणि सर्वाणि मन्त्रयन्त्राणि भूतले ।
भूचराः खेचराश्चैव कुलजाश्चौपदेशिकाः ॥ ५३॥
abhicārāṇi sarvāṇi mantrayantrāṇi bhūtale |
bhūcarāḥ khecarāścaiva kulajāścaupadeśikāḥ || 53||
अर्थ — पृथ्वीवरील समस्त अभिचारकर्मे (मारण-मोहन आदी करणी), मंत्र आणि यंत्र; भूमीवर संचार करणारे तसेच आकाशात संचार करणारे, कुळात उत्पन्न झालेले तसेच उपदेशाने सिद्ध केलेले (प्रेतादी) —
सहजा कुलजा माला डाकिनी शाकिनी तथा ।
अन्तरिक्षचरा घोरा डाकिन्यश्च महारवाः ॥ ५४॥
sahajā kulajā mālā ḍākinī śākinī tathā |
antarikṣacarā ghorā ḍākinyaśca mahāravāḥ || 54||
अर्थ — सहजा, कुलजा, माला (नामक), डाकिनी आणि शाकिनी, तसेच अंतरिक्षात संचार करणाऱ्या, महाभयंकर आणि महाशब्द करणाऱ्या घोर डाकिनी —
ग्रहभूतपिशाचाश्च यक्षगन्धर्वराक्षसाः ।
ब्रह्मराक्षसवेतालाः कूष्माण्डा भैरवादयः ॥ ५५॥
grahabhūtapiśācāśca yakṣagandharvarākṣasāḥ |
brahmarākṣasavetālāḥ kūṣmāṇḍā bhairavādayaḥ || 55||
अर्थ — ग्रह, भूत, पिशाच्च, यक्ष, गंधर्व, राक्षस, ब्रह्मराक्षस, वेताळ, कूष्मांड आणि भैरव आदी (सर्व पीडा देणारे) —
नश्यन्ति दर्शनात्तस्य कवचेनावृतो हि यः ।
मानोन्नतिर्भवेद्राज्ञस्तेजोवृद्धिः परा भवेत् ॥ ५६॥
naśyanti darśanāttasya kavacenāvṛto hi yaḥ |
mānonnatirbhavedrājñastejovṛddhiḥ parā bhavet || 56||
अर्थ — जो कवचाने आवृत (सुरक्षित) राहतो, त्याच्या दर्शनमात्राने हे सर्व नष्ट होतात. त्या (साधकाला) राजासारखी सन्मानाची उन्नती प्राप्त होते आणि त्याचे तेज अत्यधिक वाढते.
यशोवृद्धिर्भवेत् पुंसां कीर्तिवृद्धिश्च जायते ।
तस्मात् जपेत् सदा भक्तः कवचं कामदं मुने ॥ ५७॥
yaśovṛddhirbhavet puṃsāṃ kīrtivṛddhiśca jāyate |
tasmāt japet sadā bhaktaḥ kavacaṃ kāmadaṃ mune || 57||
अर्थ मनुष्यांच्या यशाची वृद्धी होते आणि त्यांची कीर्तीही वाढते. म्हणून, हे मुनी! भक्ताने या मनोकामना पूर्ण करणाऱ्या कवचाचा सदा जप करावा.
जपेत् सप्तशतीं चण्डीं कृत्वा तु कवचं पुरा ।
निर्विघ्नेन भवेत् सिद्धिश्चण्डीजपसमुद्भवा ॥ ५८॥
japet saptaśatīṃ caṇḍīṃ kṛtvā tu kavacaṃ purā |
nirvighnena bhavet siddhiścaṇḍījapasamudbhavā || 58||
अर्थ प्रथम कवचाचे पठण करून मग सप्तशती-चंडीचा जप करावा. यामुळे चंडी-जपापासून उत्पन्न होणारी सिद्धी निर्विघ्नपणे प्राप्त होते.
यावद्भूमण्डलं धत्ते सशैलवनकाननम् ।
तावत्तिष्ठति मेदिन्यां सन्ततिः पुत्रपौत्रिकी ॥ ५९॥
yāvadbhūmaṇḍalaṃ dhatte saśailavanakānanam |
tāvattiṣṭhati medinyāṃ santatiḥ putrapautrikī || 59||
अर्थ जोपर्यंत हे पर्वत, वने आणि कानने यांसह भूमंडल टिकून राहते, तोपर्यंत या पृथ्वीवर (मेदिनीवर) त्याची पुत्र-पौत्रादी संतती टिकून राहते.
देहान्ते परमं स्थानं सुरैरपि सुदुर्लभम् ।
प्राप्नोति पुरुषो नित्यं महामायाप्रसादतः ॥ ६०॥
dehānte paramaṃ sthānaṃ surairapi sudurlabham |
prāpnoti puruṣo nityaṃ mahāmāyāprasādataḥ || 60||
अर्थ देहाच्या अंती (मृत्यूनंतर) तो पुरुष महामायेच्या कृपेने देवांनाही अत्यंत दुर्लभ अशा त्या परम स्थानाला (धामाला) प्राप्त होतो.
तत्र गच्छति गत्वासौ पुनश्चागमनं नहि ।
लभते परमं स्थानं शिवेन समतां व्रजेत् ॥ ६१॥
tatra gacchati gatvāsau punaścāgamanaṃ nahi |
labhate paramaṃ sthānaṃ śivena samatāṃ vrajet || 61||
अर्थ तो त्या परम धामाला प्राप्त होतो, आणि तेथे गेल्यावर पुन्हा (संसारात) परत येत नाही; तो ते परम स्थान मिळवून शिवाशी समता (एकरूपता) प्राप्त करतो.
॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे हरिहरब्रह्मविरचितं
|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe hariharabrahmaviracitaṃ
अर्थ समापन-ओळ (उपसंहार): “अशा प्रकारे श्रीमार्कंडेयपुराणात हरी, हर आणि ब्रह्मा यांनी रचलेले...” — ही देवी-कवचाची समाप्ती सूचित करणारी पुष्पिका (कोलोफन) आहे.
