Lanka Kand — लङ्काकाण्ड
लङ्काकाण्ड · दोहा १–१४
(laḍṭākāṇḍa
rāmaṃ kāmārisevyaṃ bhavabhayaharaṇaṃ kālamattebhasiṃhaṃ yogīndraṃ jñānagamyaṃ guṇanidhimajitaṃ nirguṇaṃ nirvikāram| māyātītaṃ sureśaṃ khalavadhanirataṃ brahmavṛndaikadevaṃ vande kandāvadātaṃ sarasijanayanaṃ devamurvīśarūpam|| 1||
śaṅkhendvābhamatīvasundaratanuṃ śārdūlacarmāmbaraṃ kālavyālakarālabhūṣaṇadharaṃ gaṅgāśaśāṅkapriyam| kāśīśaṃ kalikalmaṣaughaśamanaṃ kalyāṇakalpadrumaṃ naumīḍyaṃ girijāpatiṃ guṇanidhiṃ kandarpahaṃ śaṅkaram|| 2||
yo dadāti satāṃ śambhuḥ kaivalyamapi durlabham| khalānāṃ daṇḍakṛdyo'sau śaṅkaraḥ śaṃ tanotu me|| 3||
lava nimeṣa paramānu juga baraṣa kalapa sara caṃḍa| bhajasi na mana tehi rāma ko kālu jāsu kodaṃḍa||
siṃdhu bacana suni rāma saciva boli prabhu asa kaheu| aba bilaṃbu kehi kāma karahu setu utare kaṭaku||
sunahu bhānukula ketu jāmavaṃta kara jori kaha| nātha nāma tava setu nara caṛhi bhava sāgara tarahiṃ||
yaha laghu jaladhi tarata kati bārā| asa suni puni kaha pavanakumārā|| prabhu pratāpa baṛavānala bhārī| soṣeu prathama payonidhi bārī||
taba ripu nārī rudana jala dhārā| bhareu bahori bhayau tehiṃ khārā|| suni ati ukuti pavanasuta kerī| haraṣe kapi raghupati tana herī||
jāmavaṃta bole dou bhāī| nala nīlahi saba kathā sunāī|| rāma pratāpa sumiri mana māhīṃ| karahu setu prayāsa kachu nāhīṃ||
boli lie kapi nikara bahorī| sakala sunahu binatī kachu morī|| rāma carana paṃkaja ura dharahū| kautuka eka bhālu kapi karahū||
dhāvahu markaṭa bikaṭa barūthā| ānahu biṭapa girinha ke jūthā|| suni kapi bhālu cale kari hūhā| jaya raghubīra pratāpa samūhā||
ati utaṃga giri pādapa līlahiṃ lehiṃ uṭhāi| āni dehiṃ nala nīlahi racahiṃ te setu banāi || 1||
saila bisāla āni kapi dehīṃ| kaṃduka iva nala nīla te lehīṃ|| dekhi setu ati suṃdara racanā| bihasi kṛpānidhi bole bacanā||
parama ramya uttama yaha dharanī| mahimā amita jāi nahiṃ baranī|| karihaum̐ ihām̐ saṃbhu thāpanā| more hṛdayam̐ parama kalapanā||
suni kapīsa bahu dūta paṭhāe| munibara sakala boli lai āe|| liṃga thāpi bidhivata kari pūjā| siva samāna priya mohi na dūjā||
siva drohī mama bhagata kahāvā| so nara sapanehum̐ mohi na pāvā|| saṃkara bimukha bhagati caha morī| so nārakī mūṛha mati thorī||
saṃkara priya mama drohī siva drohī mama dāsa| te nara karahi kalapa bhari dhora naraka mahum̐ bāsa || 2||
je rāmesvara darasanu karihahiṃ| te tanu taji mama loka sidharihahiṃ|| jo gaṃgājalu āni caṛhāihi| so sājujya mukti nara pāihi||
hoi akāma jo chala taji seihi| bhagati mori tehi saṃkara deihi|| mama kṛta setu jo darasanu karihī| so binu śrama bhavasāgara tarihī||
rāma bacana saba ke jiya bhāe| munibara nija nija āśrama āe|| girijā raghupati kai yaha rītī| saṃtata karahiṃ pranata para prītī||
bām̐dhā setu nīla nala nāgara| rāma kṛpām̐ jasu bhayau ujāgara|| būṛahiṃ ānahi borahiṃ jeī| bhae upala bohita sama teī||
mahimā yaha na jaladhi kai baranī| pāhana guna na kapinha kai karanī||
śrī raghubīra pratāpa te siṃdhu tare pāṣāna| te matimaṃda je rāma taji bhajahiṃ jāi prabhu āna || 3||
bām̐dhi setu ati sudṛṛha banāvā| dekhi kṛpānidhi ke mana bhāvā|| calī sena kachu barani na jāī| garjahiṃ markaṭa bhaṭa samudāī||
setubaṃdha ḍhiga caṛhi raghurāī| citava kṛpāla siṃdhu bahutāī|| dekhana kahum̐ prabhu karunā kaṃdā| pragaṭa bhae saba jalacara bṛṃdā||
makara nakra nānā jhaṣa byālā| sata jojana tana parama bisālā|| aiseu eka tinhahi je khāhīṃ| ekanha keṃ ḍara tepi ḍerāhīṃ||
prabhuhi bilokahiṃ ṭarahiṃ na ṭāre| mana haraṣita saba bhae sukhāre|| tinha kī oṭa na dekhia bārī| magana bhae hari rūpa nihārī||
calā kaṭaku prabhu āyasu pāī| ko kahi saka kapi dala bipulāī||
setubaṃdha bhai bhīra ati kapi nabha paṃtha uṛāhiṃ| apara jalacaranhi ūpara caṛhi caṛhi pārahi jāhiṃ || 4||
asa kautuka biloki dvau bhāī| biham̐si cale kṛpāla raghurāī|| sena sahita utare raghubīrā| kahi na jāi kapi jūthapa bhīrā||
siṃdhu pāra prabhu ḍerā kīnhā| sakala kapinha kahum̐ āyasu dīnhā|| khāhu jāi phala mūla suhāe| sunata bhālu kapi jaham̐ taham̐ dhāe||
saba taru phare rāma hita lāgī| ritu aru kuritu kāla gati tyāgī|| khāhiṃ madhura phala baṭapa halāvahiṃ| laṃkā sanmukha sikhara calāvahiṃ||
jaham̐ kahum̐ phirata nisācara pāvahiṃ| gheri sakala bahu nāca nacāvahiṃ|| dasananhi kāṭi nāsikā kānā| kahi prabhu sujasu dehiṃ taba jānā||
jinha kara nāsā kāna nipātā| tinha rāvanahi kahī saba bātā|| sunata śravana bāridhi baṃdhānā| dasa mukha boli uṭhā akulānā||
bāṃdhyo bananidhi nīranidhi jaladhi siṃdhu bārīsa| satya toyanidhi kaṃpati udadhi payodhi nadīsa || 5||
nija bikalatā bicāri bahorī| biham̐si gayau graha kari bhaya bhorī|| maṃdodarīṃ sunyo prabhu āyo| kautukahīṃ pāthodhi bam̐dhāyo||
kara gahi patihi bhavana nija ānī| bolī parama manohara bānī|| carana nāi siru aṃcalu ropā| sunahu bacana piya parihari kopā||
nātha bayaru kīje tāhī soṃ| budhi bala sakia jīti jāhī soṃ|| tumhahi raghupatihi aṃtara kaisā| khalu khadyota dinakarahi jaisā||
atibala madhu kaiṭabha jehiṃ māre| mahābīra ditisuta saṃghāre|| jehiṃ bali bām̐dhi sahajabhuja mārā| soi avatareu harana mahi bhārā||
tāsu birodha na kījia nāthā| kāla karama jiva jākeṃ hāthā||
rāmahi saupi jānakī nāi kamala pada mātha| suta kahum̐ rāja samarpi bana jāi bhajia raghunātha || 6||
nātha dīnadayāla raghurāī| bāghau sanamukha gaem̐ na khāī|| cāhia karana so saba kari bīte| tumha sura asura carācara jīte||
saṃta kahahiṃ asi nīti dasānana| cautheṃpana jāihi nṛpa kānana|| tāsu bhajana kījia taham̐ bhartā| jo kartā pālaka saṃhartā||
soi raghuvīra pranata anurāgī| bhajahu nātha mamatā saba tyāgī|| munibara jatanu karahiṃ jehi lāgī| bhūpa rāju taji hohiṃ birāgī||
soi kosaladhīsa raghurāyā| āyau karana tohi para dāyā|| jauṃ piya mānahu mora sikhāvana| sujasu hoi tihum̐ pura ati pāvana||
asa kahi nayana nīra bhari gahi pada kaṃpita gāta| nātha bhajahu raghunāthahi acala hoi ahivāta || 7||
taba rāvana mayasutā uṭhāī| kahai lāga khala nija prabhutāī|| sunu tai priyā bṛthā bhaya mānā| jaga jodhā ko mohi samānā||
baruna kubera pavana jama kālā| bhuja bala jiteum̐ sakala digapālā|| deva danuja nara saba basa moreṃ| kavana hetu upajā bhaya toreṃ||
nānā bidhi tehi kahesi bujhāī| sabhām̐ bahori baiṭha so jāī|| maṃdodarīṃ hadayam̐ asa jānā| kāla basya upajā abhimānā||
sabhām̐ āi maṃtrinha teṃhi būjhā| karaba kavana bidhi ripu saiṃ jūjhā|| kahahiṃ saciva sunu nisicara nāhā| bāra bāra prabhu pūchahu kāhā||
kahahu kavana bhaya karia bicārā| nara kapi bhālu ahāra hamārā||
saba ke bacana śravana suni kaha prahasta kara jori| niti birodha na karia prabhu matriṃnha mati ati thori || 8||
kahahiṃ saciva saṭha ṭhakurasohātī| nātha na pūra āva ehi bhām̐tī|| bāridhi nāghi eka kapi āvā| tāsu carita mana mahum̐ sabu gāvā||
chudhā na rahī tumhahi taba kāhū| jārata nagaru kasa na dhari khāhū|| sunata nīka āgeṃ dukha pāvā| sacivana asa mata prabhuhi sunāvā||
jehiṃ bārīsa bam̐dhāyau helā| utareu sena sameta subelā||
so bhanu manuja khāba hama bhāī| bacana kahahiṃ saba gāla phulāī||
tāta bacana mama sunu ati ādara| jani mana gunahu mohi kari kādara|| priya bānī je sunahiṃ je kahahīṃ| aise nara nikāya jaga ahahīṃ||
bacana parama hita sunata kaṭhore| sunahiṃ je kahahiṃ te nara prabhu thore|| prathama basīṭha paṭhau sunu nītī| sītā dei karahu puni prītī||
nāri pāi phiri jāhiṃ jauṃ tau na baṛhāia rāri| nāhiṃ ta sanmukha samara mahi tāta karia haṭhi māri || 9||
yaha mata jauṃ mānahu prabhu morā| ubhaya prakāra sujasu jaga torā|| suta sana kaha dasakaṃṭha risāī| asi mati saṭha kehiṃ tohi sikhāī||
abahīṃ te ura saṃsaya hoī| benumūla suta bhayahu ghamoī|| suni pitu girā paruṣa ati ghorā| calā bhavana kahi bacana kaṭhorā||
hita mata tohi na lāgata kaiseṃ| kāla bibasa kahum̐ bheṣaja jaiseṃ|| saṃdhyā samaya jāni dasasīsā| bhavana caleu nirakhata bhuja bīsā||
laṃkā sikhara upara āgārā| ati bicitra taham̐ hoi akhārā|| baiṭha jāi tehī maṃdira rāvana| lāge kiṃnara guna gana gāvana||
bājahiṃ tāla pakhāuja bīnā| nṛtya karahiṃ apacharā prabīnā||
sunāsīra sata sarisa so saṃtata karai bilāsa| parama prabala ripu sīsa para tadyapi soca na trāsa || 10||
ihām̐ subela saila raghubīrā| utare sena sahita ati bhīrā|| sikhara eka utaṃga ati dekhī| parama ramya sama subhra biseṣī||
taham̐ taru kisalaya sumana suhāe| lachimana raci nija hātha ḍasāe|| tā para rūcira mṛdula mṛgachālā| tehīṃ āsāna āsīna kṛpālā||
prabhu kṛta sīsa kapīsa uchaṃgā| bāma dahina disi cāpa niṣaṃgā|| duhum̐ kara kamala sudhārata bānā| kaha laṃkesa maṃtra lagi kānā||
baṛabhāgī aṃgada hanumānā| carana kamala cāpata bidhi nānā|| prabhu pācheṃ lachimana bīrāsana| kaṭi niṣaṃga kara bāna sarāsana||
ehi bidhi kṛpā rūpa guna dhāma rāmu āsīna| dhanya te nara ehiṃ dhyāna je rahata sadā layalīna || 11 (ka)||
pūraba disā biloki prabhu dekhā udita maṃyaka| kahata sabahi dekhahu sasihi mṛgapati sarisa asaṃka || 11 (kha)||
pūraba disi giriguhā nivāsī| parama pratāpa teja bala rāsī|| matta nāga tama kuṃbha bidārī| sasi kesarī gagana bana cārī||
bithure nabha mukutāhala tārā| nisi suṃdarī kera siṃgārā|| kaha prabhu sasi mahum̐ mecakatāī| kahahu kāha nija nija mati bhāī||
kaha suġīva sunahu raghurāī| sasi mahum̐ pragaṭa bhūmi kai jhām̐ī|| māreu rāhu sasihi kaha koī| ura maham̐ parī syāmatā soī||
kou kaha jaba bidhi rati mukha kīnhā| sāra bhāga sasi kara hari līnhā|| chidra so pragaṭa iṃdu ura māhīṃ| tehi maga dekhia nabha parichāhīṃ||
prabhu kaha garala baṃdhu sasi kerā| ati priya nija ura dīnha baserā|| biṣa saṃjuta kara nikara pasārī| jārata birahavaṃta nara nārī||
kaha hanumaṃta sunahu prabhu sasi tumhārā priya dāsa| tava mūrati bidhu ura basati soi syāmatā abhāsa || 12 (ka)||
pavana tanaya ke bacana suni biham̐se rāmu sujāna| dacchina disi avaloki prabhu bole kṛpā nidhāna|| 12 ( kha )||
dekhu bibhīṣana dacchina āsā| ghana ghaṃmaḍa dāmini bilāsā|| madhura madhura garajai ghana ghorā| hoi bṛṣṭi jani upala kaṭhorā||
kahata bibhīṣana sunahu kṛpālā| hoi na taṛita na bārida mālā|| laṃkā sikhara upara āgārā| taham̐ dasakaṃghara dekha akhārā||
chatra meghaḍaṃbara sira dhārī| soi janu jalada ghaṭā ati kārī|| maṃdodarī śravana tāṭaṃkā| soi prabhu janu dāminī damaṃkā||
bājahiṃ tāla mṛdaṃga anūpā| soi rava madhura sunahu surabhūpā|| prabhu musukāna samujhi abhimānā| cāpa caṛhāi bāna saṃdhānā||
chatra mukuṭa tāṭaṃka taba hate ekahīṃ bāna| sabakeṃ dekhata mahi pare maramu na koū jāna || 13 (ka)||
asa kautuka kari rāma sara prabiseu āi niṣaṃga| rāvana sabhā sasaṃka saba dekhi mahā rasabhaṃga || 13 (kha)||
kaṃpa na bhūmi na maruta biseṣā| astra sastra kachu nayana na dekhā||
socahiṃ saba nija hṛdaya majhārī| asaguna bhayau bhayaṃkara bhārī||
dasamukha dekhi sabhā bhaya pāī| bihasi bacana kaha juguti banāī|| sirau gire saṃtata subha jāhī| mukuṭa pare kasa asaguna tāhī||
sayana karahu nija nija gṛha jāī| gavane bhavana sakala sira nāī|| maṃdodarī soca ura baseū| jaba te śravanapūra mahi khaseū||
sajala nayana kaha juga kara jorī| sunahu prānapati binatī morī|| kaṃta rāma birodha pariharahū| jāni manuja jani haṭha mana dharahū||
bisvarupa raghubaṃsa mani karahu bacana bisvāsu| loka kalpanā beda kara aṃga aṃga prati jāsu || 14||