बालकाण्ड
बालकाण्ड · दोहा २५०–२६५
suni pana sakala bhūpa abhilāṣe| bhaṭamānī atisaya mana mākhe|| parikara bām̐dhi uṭhe akulāī| cale iṣṭadevanha sira nāī||
tamaki tāki taki sivadhanu dharahīṃ| uṭhai na koṭi bhām̐ti balu karahīṃ|| jinha ke kachu bicāru mana māhīṃ| cāpa samīpa mahīpa na jāhīṃ||
tamaki dharahiṃ dhanu mūṛha nṛpa uṭhai na calahiṃ lajāi| manahum̐ pāi bhaṭa bāhubalu adhiku adhiku garuāi || 250||
bhūpa sahasa dasa ekahi bārā| lage uṭhāvana ṭarai na ṭārā|| ḍagai na saṃbhu sarāsana kaiseṃ| kāmī bacana satī manu jaiseṃ||
saba nṛpa bhae jogu upahāsī| jaiseṃ binu birāga saṃnyāsī|| kīrati bijaya bīratā bhārī| cale cāpa kara barabasa hārī||
śrīhata bhae hāri hiyam̐ rājā| baiṭhe nija nija jāi samājā|| nṛpanha biloki janaku akulāne| bole bacana roṣa janu sāne||
dīpa dīpa ke bhūpati nānā| āe suni hama jo panu ṭhānā|| deva danuja dhari manuja sarīrā| bipula bīra āe ranadhīrā||
kuam̐ri manohara bijaya baṛi kīrati ati kamanīya| pāvanihāra biraṃci janu raceu na dhanu damanīya || 251||
kahahu kāhi yahu lābhu na bhāvā| kāhum̐ na saṃkara cāpa caṛhāvā|| rahau caṛhāuba toraba bhāī| tilu bhari bhūmi na sake chaṛāī||
aba jani kou mākhai bhaṭa mānī| bīra bihīna mahī maiṃ jānī|| tajahu āsa nija nija gṛha jāhū| likhā na bidhi baidehi bibāhū||
sukṛta jāi jauṃ panu pariharaūm̐| kuam̐ri kuāri rahau kā karaūm̐|| jo janateum̐ binu bhaṭa bhubi bhāī| tau panu kari hoteum̐ na ham̐sāī||
janaka bacana suni saba nara nārī| dekhi jānakihi bhae dukhārī|| mākhe lakhanu kuṭila bhaim̐ bhauṃheṃ| radapaṭa pharakata nayana risauṃheṃ||
kahi na sakata raghubīra ḍara lage bacana janu bāna| nāi rāma pada kamala siru bole girā pramāna || 252||
raghubaṃsinha mahum̐ jaham̐ kou hoī| tehiṃ samāja asa kahai na koī|| kahī janaka jasi anucita bānī| bidyamāna raghukula mani jānī||
sunahu bhānukula paṃkaja bhānū| kahaum̐ subhāu na kachu abhimānū|| jau tumhāri anusāsana pāvauṃ| kaṃduka iva brahmāṃḍa uṭhāvauṃ||
kāce ghaṭa jimi ḍārauṃ phorī| sakaum̐ meru mūlaka jimi torī|| tava pratāpa mahimā bhagavānā| ko bāpuro pināka purānā||
nātha jāni asa āyasu hoū| kautuku karauṃ bilokia soū|| kamala nāla jimi cāpha caṛhāvauṃ| jojana sata pramāna lai dhāvauṃ||
torauṃ chatraka daṃḍa jimi tava pratāpa bala nātha| jauṃ na karauṃ prabhu pada sapatha kara na dharauṃ dhanu bhātha || 253||
lakhana sakopa bacana je bole| ḍagamagāni mahi diggaja ḍole|| sakala loka saba bhūpa ḍerāne| siya hiyam̐ haraṣu janaku sakucāne||
gura raghupati saba muni mana māhīṃ| mudita bhae puni puni pulakāhīṃ|| sayanahiṃ raghupati lakhanu nevāre| prema sameta nikaṭa baiṭhāre||
bisvāmitra samaya subha jānī| bole ati sanehamaya bānī|| uṭhahu rāma bhaṃjahu bhavacāpā| meṭahu tāta janaka paritāpā||
suni guru bacana carana siru nāvā| haraṣu biṣādu na kachu ura āvā|| ṭhāṛhe bhae uṭhi sahaja subhāem̐| ṭhavani jubā mṛgarāju lajāem̐||
udita udayagiri maṃca para raghubara bālapataṃga| bikase saṃta saroja saba haraṣe locana bhṛṃga || 254||
nṛpanha keri āsā nisi nāsī| bacana nakhata avalī na prakāsī|| mānī mahipa kumuda sakucāne| kapaṭī bhūpa ulūka lukāne||
bhae bisoka koka muni devā| barisahiṃ sumana janāvahiṃ sevā|| gura pada baṃdi sahita anurāgā| rāma muninha sana āyasu māgā||
sahajahiṃ cale sakala jaga svāmī| matta maṃju bara kuṃjara gāmī|| calata rāma saba pura nara nārī| pulaka pūri tana bhae sukhārī||
baṃdi pitara sura sukṛta sam̐bhāre| jauṃ kachu punya prabhāu hamāre|| tau sivadhanu mṛnāla kī nāīṃ| torahum̐ rāma ganesa gosāīṃ||
rāmahi prema sameta lakhi sakhinha samīpa bolāi| sītā mātu saneha basa bacana kahai bilakhāi || 255||
sakhi saba kautuka dekhanihāre| jeṭha kahāvata hitū hamāre|| kou na bujhāi kahai gura pāhīṃ| e bālaka asi haṭha bhali nāhīṃ||
rāvana bāna chuā nahiṃ cāpā| hāre sakala bhūpa kari dāpā||
so dhanu rājakuam̐ra kara dehīṃ| bāla marāla ki maṃdara lehīṃ||
bhūpa sayānapa sakala sirānī| sakhi bidhi gati kachu jāti na jānī|| bolī catura sakhī mṛdu bānī| tejavaṃta laghu gania na rānī||
kaham̐ kuṃbhaja kaham̐ siṃdhu apārā| soṣeu sujasu sakala saṃsārā|| rabi maṃḍala dekhata laghu lāgā| udayam̐ tāsu tibhuvana tama bhāgā||
maṃtra parama laghu jāsu basa bidhi hari hara sura sarba| mahāmatta gajarāja kahum̐ basa kara aṃkusa kharba || 256||
kāma kusuma dhanu sāyaka līnhe| sakala bhuvana apane basa kīnhe|| debi tajia saṃsau asa jānī| bhaṃjaba dhanuṣa rāmu sunu rānī||
sakhī bacana suni bhai paratītī| miṭā biṣādu baṛhī ati prītī|| taba rāmahi biloki baidehī| sabhaya hṛdayam̐ binavati jehi tehī||
manahīṃ mana manāva akulānī| hohu prasanna mahesa bhavānī|| karahu saphala āpani sevakāī| kari hitu harahu cāpa garuāī||
gananāyaka baradāyaka devā| āju lageṃ kīnhium̐ tua sevā|| bāra bāra binatī suni morī| karahu cāpa gurutā ati thorī||
dekhi dekhi raghubīra tana sura manāva dhari dhīra| bhare bilocana prema jala pulakāvalī sarīra || 257||
nīkeṃ nirakhi nayana bhari sobhā| pitu panu sumiri bahuri manu chobhā|| ahaha tāta dāruni haṭha ṭhānī| samujhata nahiṃ kachu lābhu na hānī||
saciva sabhaya sikha dei na koī| budha samāja baṛa anucita hoī|| kaham̐ dhanu kulisahu cāhi kaṭhorā| kaham̐ syāmala mṛdugāta kisorā||
bidhi kehi bhām̐ti dharauṃ ura dhīrā| sirasa sumana kana bedhia hīrā|| sakala sabhā kai mati bhai bhorī| aba mohi saṃbhucāpa gati torī||
nija jaṛatā loganha para ḍārī| hohi harua raghupatihi nihārī|| ati paritāpa sīya mana māhī| lava nimeṣa juga saba saya jāhīṃ||
prabhuhi citai puni citava mahi rājata locana lola| khelata manasija mīna juga janu bidhu maṃḍala ḍola || 258||
girā alini mukha paṃkaja rokī| pragaṭa na lāja nisā avalokī|| locana jalu raha locana konā| jaise parama kṛpana kara sonā||
sakucī byākulatā baṛi jānī| dhari dhīraju pratīti ura ānī|| tana mana bacana mora panu sācā| raghupati pada saroja citu rācā||
tau bhagavānu sakala ura bāsī| karihiṃ mohi raghubara kai dāsī|| jehi keṃ jehi para satya sanehū| so tehi milai na kachu saṃhehū||
prabhu tana citai prema tana ṭhānā| kṛpānidhāna rāma sabu jānā|| siyahi biloki takeu dhanu kaise| citava garuru laghu byālahi jaise||
lakhana lakheu raghubaṃsamani tākeu hara kodaṃḍu| pulaki gāta bole bacana carana cāpi brahmāṃḍu||
disakuṃjarahu kamaṭha ahi kolā| dharahu dharani dhari dhīra na ḍolā|| rāmu cahahiṃ saṃkara dhanu torā| hohu sajaga suni āyasu morā||
cāpa sapīpa rāmu jaba āe| nara nārinha sura sukṛta manāe|| saba kara saṃsau aru agyānū| maṃda mahīpanha kara abhimānū||
bhṛgupati keri garaba garuāī| sura munibaranha keri kadarāī|| siya kara socu janaka pachitāvā| rāninha kara dāruna dukha dāvā||
saṃbhucāpa baḍa bohitu pāī| caḍhe jāi saba saṃgu banāī|| rāma bāhubala siṃdhu apārū| cahata pāru nahi kou kaṛahārū||
rāma biloke loga saba citra likhe se dekhi| citaī sīya kṛpāyatana jānī bikala biseṣi || 260||
dekhī bipula bikala baidehī| nimiṣa bihāta kalapa sama tehī|| tṛṣita bāri binu jo tanu tyāgā| muem̐ karai kā sudhā taṛāgā||
kā baraṣā saba kṛṣī sukhāneṃ| samaya cukeṃ puni kā pachitāneṃ|| asa jiyam̐ jāni jānakī dekhī| prabhu pulake lakhi prīti biseṣī||
gurahi pranāmu manahi mana kīnhā| ati lāghavam̐ uṭhāi dhanu līnhā|| damakeu dāmini jimi jaba layaū| puni nabha dhanu maṃḍala sama bhayaū||
leta caṛhāvata khaiṃcata gāṛheṃ| kāhum̐ na lakhā dekha sabu ṭhāṛheṃ|| tehi chana rāma madhya dhanu torā| bhare bhuvana dhuni ghora kaṭhorā||
bhare bhuvana ghora kaṭhora rava rabi bāji taji māragu cale| cikkarahiṃ diggaja ḍola mahi ahi kola kūruma kalamale|| sura asura muni kara kāna dīnheṃ sakala bikala bicārahīṃ| kodaṃḍa khaṃḍeḍa rāma tulasī jayati bacana ucārahīṃ||
saṃkara cāpu jahāju sāgaru raghubara bāhubalu| būṛa so sakala samāju caṛhā jo prathamahiṃ moha basa || 261||
prabhu dou cāpakhaṃḍa mahi ḍāre| dekhi loga saba bhae sukhāre|| kosikarupa payonidhi pāvana| prema bāri avagāhu suhāvana||
rāmarūpa rākesu nihārī| baṛhata bīci pulakāvali bhārī|| bāje nabha gahagahe nisānā| devabadhū nācahiṃ kari gānā||
brahmādika sura siddha munīsā| prabhuhi prasaṃsahi dehiṃ asīsā|| barisahiṃ sumana raṃga bahu mālā| gāvahiṃ kiṃnara gīta rasālā||
rahī bhuvana bhari jaya jaya bānī| dhanuṣabhaṃga dhuni jāta na jānī|| mudita kahahiṃ jaham̐ taham̐ nara nārī| bhaṃjeu rāma saṃbhudhanu bhārī||
baṃdī māgadha sūtagana biruda badahiṃ matidhīra| karahiṃ nichāvari loga saba haya gaya dhana mani cīra || 262||
jhām̐jhi mṛdaṃga saṃkha sahanāī| bheri ḍhola duṃdubhī suhāī|| bājahiṃ bahu bājane suhāe| jaham̐ taham̐ jubatinha maṃgala gāe||
sakhinha sahita haraṣī ati rānī| sūkhata dhāna parā janu pānī|| janaka laheu sukhu socu bihāī| pairata thakeṃ thāha janu pāī||
śrīhata bhae bhūpa dhanu ṭūṭe| jaiseṃ divasa dīpa chabi chūṭe|| sīya sukhahi barania kehi bhām̐tī| janu cātakī pāi jalu svātī||
rāmahi lakhanu bilokata kaiseṃ| sasihi cakora kisoraku jaiseṃ|| satānaṃda taba āyasu dīnhā| sītām̐ gamanu rāma pahiṃ kīnhā||
saṃga sakhīṃ sudaṃra catura gāvahiṃ maṃgalacāra| gavanī bāla marāla gati suṣamā aṃga apāra|| 26 3
sakhinha madhya siya sohati kaise| chabigana madhya mahāchabi jaiseṃ|| kara saroja jayamāla suhāī| bisva bijaya sobhā jehiṃ chāī||
tana sakocu mana parama uchāhū| gūṛha premu lakhi parai na kāhū|| jāi samīpa rāma chabi dekhī| rahi janu kum̐ari citra avarekhī||
catura sakhīṃ lakhi kahā bujhāī| pahirāvahu jayamāla suhāī|| sunata jugala kara māla uṭhāī| prema bibasa pahirāi na jāī||
sohata janu juga jalaja sanālā| sasihi sabhīta deta jayamālā|| gāvahiṃ chabi avaloki sahelī| siyam̐ jayamāla rāma ura melī||
raghubara ura jayamāla dekhi deva barisahiṃ sumana| sakuce sakala bhuāla janu biloki rabi kumudagana || 264||
pura aru byoma bājane bāje| khala bhae malina sādhu saba rāje|| sura kiṃnara nara nāga munīsā| jaya jaya jaya kahi dehiṃ asīsā||
nācahiṃ gāvahiṃ bibudha badhūṭīṃ| bāra bāra kusumāṃjali chūṭīṃ|| jaham̐ taham̐ bipra bedadhuni karahīṃ| baṃdī biradāvali uccarahīṃ||
mahi pātāla nāka jasu byāpā| rāma barī siya bhaṃjeu cāpā||
sohati sīya rāma kai jaurī| chabi siṃgāru manahum̐ eka ṭhorī|| sakhīṃ kahahiṃ prabhupada gahu sītā| karati na carana parasa ati bhītā||
gautama tiya gati surati kari nahiṃ parasati paga pāni| mana bihase raghubaṃsamani prīti alaukika jāni || 265||
taba siya dekhi bhūpa abhilāṣe| kūra kapūta mūṛha mana mākhe|| uṭhi uṭhi pahiri sanāha abhāge| jaham̐ taham̐ gāla bajāvana lāge||
lehu chaṛāi sīya kaha koū| dhari bām̐dhahu nṛpa bālaka doū|| toreṃ dhanuṣu cāṛa nahiṃ saraī| jīvata hamahi kuam̐ri ko baraī||
jauṃ bidehu kachu karai sahāī| jītahu samara sahita dou bhāī|| sādhu bhūpa bole suni bānī| rājasamājahi lāja lajānī||
balu pratāpu bīratā baṛāī| nāka pinākahi saṃga sidhāī||
soi sūratā ki aba kahum̐ pāī| asi budhi tau bidhi muham̐ masi lāī||