Skip to content
वेद पथ वैदिक ज्ञान का पथ

Uttar Kand — उत्तरकाण्ड

उत्तरकाण्ड · दोहा १९(क)–३५

साझा करें

bharata anuja saumitra sametā| paṭhavana cale bhagata kṛta cetā|| aṃgada hṛdayam̐ prema nahiṃ thorā| phiri phiri citava rāma kīṃ orā||

bāra bāra kara daṃḍa pranāmā| mana asa rahana kahahiṃ mohi rāmā|| rāma bilokani bolani calanī| sumiri sumiri socata ham̐si milanī||

prabhu rukha dekhi binaya bahu bhāṣī| caleu hṛdayam̐ pada paṃkaja rākhī|| ati ādara saba kapi pahum̐cāe| bhāinha sahita bharata puni āe||

taba sugrīva carana gahi nānā| bhām̐ti binaya kīnhe hanumānā|| dina dasa kari raghupati pada sevā| puni tava carana dekhihaum̐ devā||

punya puṃja tumha pavanakumārā| sevahu jāi kṛpā āgārā|| asa kahi kapi saba cale turaṃtā| aṃgada kahai sunahu hanumaṃtā||

दोहा १९(क)

kaheha daṃḍavata prabhu seṃ tumhahi kahaum̐ kara jori| bāra bāra raghunāyakahi surati karāehu mori || 19 (ka)||

asa kahi caleu bālisuta phiri āyau hanumaṃta| tāsu prīti prabhu sana kahī magana bhae bhagavaṃta|| 19 (kha )||

दोहा १९(ग)

kulisahu cāhi kaṭhora ati komala kusumahu cāhi| citta khagesa rāma kara samujhi parai kahu kāhi || 19 (ga)||

puni kṛpāla liyo boli niṣādā| dīnhe bhūṣana basana prasādā|| jāhu bhavana mama sumirana karehū| mana krama bacana dharma anusarehū||

tumha mama sakhā bharata sama bhrātā| sadā rahehu pura āvata jātā|| bacana sunata upajā sukha bhārī| pareu carana bhari locana bārī||

carana nalina ura dhari gṛha āvā| prabhu subhāu parijananhi sunāvā|| raghupati carita dekhi purabāsī| puni puni kahahiṃ dhanya sukharāsī||

rāma rāja baiṃṭheṃ trelokā| haraṣita bhae gae saba sokā|| bayaru na kara kāhū sana koī| rāma pratāpa biṣamatā khoī||

दोहा २०

baranāśrama nija nija dharama nirata beda patha loga|ta calahiṃ sadā pāvahiṃ sukhahi nahiṃ bhaya soka na roga || 20||

daihika daivika bhautika tāpā| rāma rāja nahiṃ kāhuhi byāpā|| saba nara karahiṃ paraspara prītī| calahiṃ svadharma nirata śruti nītī||

cāriu carana dharma jaga māhīṃ| pūri rahā sapanehum̐ agha nāhīṃ|| rāma bhagati rata nara aru nārī| sakala parama gati ke adhikārī||

alpamṛtyu nahiṃ kavaniu pīrā| saba suṃdara saba biruja sarīrā|| nahiṃ daridra kou dukhī na dīnā| nahiṃ kou abudha na lacchana hīnā||

saba nirdaṃbha dharmarata punī| nara aru nāri catura saba gunī|| saba gunagya paṃḍita saba gyānī| saba kṛtagya nahiṃ kapaṭa sayānī||

दोहा २१

rāma rāja nabhagesa sunu sacarācara jaga māhiṃ| kāla karma subhāva guna kṛta dukha kāhuhi nāhiṃ || 21||

bhūmi sapta sāgara mekhalā| eka bhūpa raghupati kosalā|| bhuana aneka roma prati jāsū| yaha prabhutā kachu bahuta na tāsū||

सोरठा

so mahimā samujhata prabhu kerī| yaha baranata hīnatā ghanerī||

सोरठा २

sou mahimā khagesa jinha jānī| phirī ehiṃ carita tinhahum̐ rati mānī||

सोरठा ३

sou jāne kara phala yaha līlā| kahahiṃ mahā munibara damasīlā|| rāma rāja kara sukha saṃpadā| barani na sakai phanīsa sāradā||

saba udāra saba para upakārī| bipra carana sevaka nara nārī|| ekanāri brata rata saba jhārī| te mana baca krama pati hitakārī||

दोहा २२

daṃḍa jatinha kara bheda jaheṃ nartaka nṛtya samāja| jītahu manahi sunia asa rāmacaṃdra ke rāja || 22||

phūlahiṃ pharahiṃ sadā taru kānana| rahahi eka sam̐ga gaja paṃcānana|| khaga mṛga sahaja bayaru bisarāī| sabanhi paraspara prīti baṛhāī||

kūjahiṃ khaga mṛga nānā bṛṃdā| abhaya carahiṃ bana karahiṃ anaṃdā|| sītala surabhi pavana baha maṃdā| gūṃjata ali lai cali makaraṃdā||

latā biṭapa māgeṃ madhu cavahīṃ| manabhāvato dhenu paya stravahīṃ|| sasi saṃpanna sadā raha dharanī| tretām̐ bhai kṛtajuga kai karanī||

pragaṭīṃ girinha bibidha mani khānī| jagadātamā bhūpa jaga jānī|| saritā sakala bahahiṃ bara bārī| sītala amala svāda sukhakārī||

sāgara nija marajādām̐ rahahīṃ| ḍārahiṃ ratna taṭanhi nara lahahīṃ|| sarasija saṃkula sakala taṛāgā| ati prasanna dasa disā bibhāgā||

दोहा २३

bidhu mahi pūra mayūkhanhi rabi tapa jetanehi kāja| māgeṃ bārida dehiṃ jala rāmacaṃdra keṃ rāja || 23||

koṭinha bājimedha prabhu kīnhe| dāna aneka dvijanha kaham̐ dīnhe|| śruti patha pālaka dharma dhuraṃdhara| gunātīta aru bhoga puraṃdara||

pati anukūla sadā raha sītā| sobhā khāni susīla binītā|| jānati kṛpāsiṃdhu prabhutāī| sevati carana kamala mana lāī||

jadyapi gṛham̐ sevaka sevakinī| bipula sadā sevā bidhi gunī|| nija kara gṛha paricarajā karaī| rāmacaṃdra āyasu anusaraī||

jehi bidhi kṛpāsiṃdhu sukha mānai| soi kara śrī sevā bidhi jānai|| kausalyādi sāsu gṛha māhīṃ| sevai sabanhi māna mada nāhīṃ||

umā ramā brahmādi baṃditā| jagadaṃbā saṃtatamaniṃditā||

दोहा २४

jāsu kṛpā kaṭaṭhāccha sura cāhata citava na soi| rāma padārabiṃda rati karati subhāvahi khoi || 24||

sevahiṃ sānakūla saba bhāī| rāma carana rati ati adhikāī|| prabhu mukha kamala bilokata rahahīṃ| kabahum̐ kṛpāla hamahi kachu kahahīṃ||

rāma karahiṃ bhrātanha para prītī| nānā bhām̐ti sikhāvahiṃ nītī|| haraṣita rahahiṃ nagara ke logā| karahiṃ sakala sura durlabha bhogā||

ahanisi bidhihi manāvata rahahīṃ| śrīraghubīra carana rati cahahīṃ|| dui suta sundara sītām̐ jāe| lava kusa beda purānanha gāe||

दोहा

dou bijaī binaī guna maṃdira| hari pratibiṃba manahum̐ ati suṃdara|| dui dui suta saba bhrātanha kere| bhae rūpa guna sīla ghanere||

दोहा

gyāna girā gotīta aja māyā mana guna pāra|

सोरठा २५

i saccidānaṃda ghana kara nara carita udāra || 25||

prātakāla saraū kari majjana| baiṭhahiṃ sabhām̐ saṃga dvija sajjana|| beda purāna basiṣṭa bakhānahiṃ| sunahiṃ rāma jadyapi saba jānahiṃ||

anujanha saṃjuta bhojana karahīṃ| dekhi sakala jananīṃ sukha bharahīṃ|| bharata satruhana donau bhāī| sahita pavanasuta upabana jāī||

būjhahiṃ baiṭhi rāma guna gāhā| kaha hanumāna sumati avagāhā|| sunata bimala guna ati sukha pāvahiṃ| bahuri bahuri kari binaya kahāvahiṃ||

saba keṃ gṛha gṛha hohiṃ purānā| rāmacarita pāvana bidhi nānā|| nara aru nāri rāma guna gānahiṃ| karahiṃ divasa nisi jāta na jānahiṃ||

दोहा २६

avadhapurī bāsinha kara sukha saṃpadā samāja| sahasa seṣa nahiṃ kahi sakahiṃ jaham̐ nṛpa rāma birāja || 26||

nāradādi sanakādi munīsā| darasana lāgi kosalādhīsā|| dina prati sakala ajodhyā āvahiṃ| dekhi nagaru birāgu bisarāvahiṃ||

jātarūpa mani racita aṭārīṃ| nānā raṃga rucira gaca ḍhārīṃ|| pura cahum̐ pāsa koṭa ati suṃdara| race kam̐gūrā raṃga raṃga bara||

nava graha nikara anīka banāī| janu gherī amarāvati āī|| mahi bahu raṃga racita gaca kām̐cā| jo biloki munibara mana nācā||

dhavala dhāma ūpara nabha cuṃbata| kalasa manahum̐ rabi sasi duti niṃdata|| bahu mani racita jharokhā bhrājahiṃ| gṛha gṛha prati mani dīpa birājahiṃ||

छंद

mani dīpa rājahiṃ bhavana śabhrājahiṃ deharīṃ bidaṭruma racī| mani khaṃbha bhīti biraṃci biracī kanaka mani marakata khacī|| suṃdara manohara maṃdirāyata ajira rucira phaṭika race| prati dvāra dvāra kapāṭa puraṭa banāi baha bazanhi khace||

दोहा २७

cāru citrasālā gṛha gṛha prati likhe banāi| rāma carita je nirakha muni te mana lehiṃ corāi || 27||

sumana bāṭikā sabahiṃ lagāī| bibidha bhām̐ti kari jatana banāī|| latā lalita bahu jāti suhāī| phūlahiṃ sadā baṃsata ki nāī||

guṃjata madhukara mukhara manohara| māruta tribidha sadā baha suṃdara|| nānā khaga bālakanhi jiāe| bolata madhura uṛāta suhāe||

mora haṃsa sārasa pārāvata| bhavanani para sobhā ati pāvata|| jaham̐ taham̐ dekhahiṃ nija parichāhīṃ| bahu bidhi kūjahiṃ nṛtya karāhīṃ||

suka sārikā paṛhāvahiṃ bālaka| kahahu rāma raghupati janapālaka|| rāja duāra sakala bidhi cārū| bīthīṃ cauhaṭa rūcira bajārū||

छंद

bājāra rucira na banai baranata bastu binu gatha pāie| jaham̐ bhūpa ramānivāsa taheṃ kī saṃpadā kimi gāie|| baiṭhe bajāja sarāpha banika aneka manahūm̐ kubera te| saba sukhī saba saccarita suṃdara nāri nara sisu jaraṭha je||

दोहा २८

uttara disi sarajū baha nirmala jala gaṃbhīra| bām̐dhe ghāṭa manohara svalpa paṃka nahiṃ tīra || 28||

dūri pharāka rucira so ghāṭā| jaham̐ jala piahiṃ bāji gaja ṭhāṭā|| panighaṭa parama manohara nānā| tahām̐ na puruṣa karahiṃ asnānā||

rājaghāṭa saba bidhi suṃdara bara| majjahiṃ tahām̐ barana cāriu nara|| tīra tīra devanha ke maṃdira| cahum̐ disi tinha ke upabana suṃdara||

kahum̐ kahum̐ saritā tīra udāsī| basahiṃ gyāna rata muni saṃnyāsī|| tīra tīra tulasikā suhāī| bṛṃda bṛṃda bahu muninha lagāī||

pura sobhā kachu barani na jāī| bāhera nagara parama rucirāī|| dekhata purī akhila agha bhāgā| bana upabana bāpikā taṛāgā||

छंद

bāpīṃ taṛāga anūpa kṛpa manoharāyata sohahīṃ| bahu raṃga kaṃja aneka khaga kūjahiṃ madhupa guṃjārahīṃ| ārāma ramya pikādi khaga rava janu pathika haṃkārahīṃ||

दोहा २९

ramānātha jahem̐m̐ rājā so pura barani ki jāi| animādika sukha saṃpadā rahīṃ avadha saba chāi || 29||

jaham̐ taham̐ nara raghupati guna gāvahiṃ| baiṭhi parasapara ihai sikhāvahiṃ|| bhajahu pranata pratipālaka rāmahi| sobhā sīla rūpa guna dhāmahi||

jalaja bilocana syāmala gātahi| palaka nayana iva sevaka trātahi|| dhṛta sara rucira cāpa tūnīrahi| saṃta kaṃja bana rabi ranadhīrahi||

kāla karāla byāla khagarājahi| namata rāma akāma mamatā jahi|| lobha moha mṛgajūtha kirātahi| manasija kari hari jana sukhadātahi||

saṃsaya soka nibiṛa tama bhānuhi| danuja gahana ghana dahana kṛsānuhi|| janakasutā sameta raghubīrahi| kasa na bhajahu bhaṃjana bhava bhīrahi||

bahu bāsanā masaka hima rāsihi| sadā ekarasa aja abināsihi|| muni raṃjana bhaṃjana mahi bhārahi| tulasidāsa ke prabhuhi udārahi||

दोहा ३०

ehi bidhi nagara nāri nara karahiṃ rāma guna gāna| sānukūla saba para rahahiṃ saṃtata kṛpānidhāna || 30||

jaba te rāma pratāpa khagesā| udita bhayau ati prabala dinesā|| pūri prakāsa raheu tihum̐ lokā| bahutenha sukha bahutana mana sokā||

jinhahi soka te kahaum̐ bakhānī| prathama abidyā nisā nasānī|| agha ulūka jaham̐ tahām̐ lukāne| kāma krodha kairava sakucāne||

bibidha karma guna kāla subhāū| e cakora sukha lahahiṃ na kāū|| matsara māna moha mada corā| inha kara hunara na kavanihum̐ orā||

dharama taṛāga gyāna bigyānā| e paṃkaja bikase bidhi nānā|| sukha saṃtoṣa birāga bibekā| bigata soka e koka anekā||

दोहा ३१

yaha pratāpa raba jākeṃ ura jaba karai prakāsa| pa7chile bāṛhahiṃ prathama je kahe te pāvahiṃ nāsa || 31||

bhrātanha sahita rāmu eka bārā| saṃga parama priya pavanakumārā|| suṃdara upabana dekhana gae| saba taru kusumita pallava nae||

jāni samaya sanakādika āe| teja puṃja guna sīla suhāe|| brahmānaṃda sadā layalīnā| dekhata bālaka bahukālīnā||

rūpa dhareṃ janu cāriu bedā| samadarasī muni bigata bibhedā|| āsā basana byasana yaha tinhahīṃ| raghupati carita hoi taham̐ sunahīṃ||

tahām̐ rahe sanakādi bhavānī| jaham̐ ghaṭasaṃbhava munibara gyānī|| rāma kathā munibara bahu baranī| gyāna joni pāvaka jimi aranī||

दोहा ३२

dekhi rāma muni āvata haraghi daṃḍavata kaunha| svāgata pūm̐chi pīta paṭa prabhu baiṭhana kahūm̐ dīnha || 32||

kīnha daṃḍavata tīnium̐ bhāī| sahita pavanasuta sukha adhikāī|| muni raghupati chabi atula bilokī| bhae magana mana sake na rokī||

syāmala gāta saroruha locana| suṃdaratā maṃdira bhava mocana|| ekaṭaka rahe nimeṣa na lāvahiṃ| prabhu kara joreṃ sīsa navāvahiṃ||

tinha kai dasā dekhi raghubīrā| stravata nayana jala pulaka sarīrā|| kara gahi prabhu munibara baiṭhāre| parama manohara bacana ucāre||

āju dhanya maiṃ sunahu munīsā| tumhareṃ darasa jāhiṃ agha khīsā|| baṛe bhāga pāiba satasaṃgā| binahiṃ prayāsa hohiṃ bhava bhaṃgā||

दोहा ३३

saṃta saṃga apabarga kara kāmī bhava kara paṃtha| kahahiṃ saṃta kabi kobida śruti purāna sadagraṃtha || 33||

suni prabhu bacana haraṣi muni cārī| pulakita tana astuti anusārī|| jaya bhagavaṃta anaṃta anāmaya| anagha aneka eka karunāmaya||

jaya nirguna jaya jaya guna sāgara| sukha maṃdira suṃdara ati nāgara|| jaya iṃdirā ramana jaya bhūdhara| anupama aja anādi sobhākara||

gyāna nidhāna amāna mānaprada| pāvana sujasa purāna beda bada|| tagya kṛtagya agyatā bhaṃjana| nāma aneka anāma niraṃjana||

sarba sarbagata sarba urālaya| basasi sadā hama kahum̐ paripālaya|| dvaṃda bipati bhava phaṃda bibhaṃjaya| hradi basi rāma kāma mada gaṃjaya||

दोहा ३४

paramānaṃda kṛpāyatana mana paripūrana kāma| prema bhagati anapāyanī dehu hamahi śrīrāma || 34||

dehu bhagati raghupati ati pāvani| tribidha tāpa bhava dāpa nasāvani|| pranata kāma suradhenu kalapataru| hoi prasanna dījai prabhu yaha baru||

bhava bāridhi kuṃbhaja raghunāyaka| sevata sulabha sakala sukha dāyaka|| mana saṃbhava dāruna dukha dāraya| dīnabaṃdhu samatā bistāraya||

āsa trāsa iriṣādi nivāraka| binaya bibeka birati bistāraka|| bhūpa mauli mana maṃḍana dharanī| dehi bhagati saṃsṛti sari taranī||

muni mana mānasa haṃsa niraṃtara| carana kamala baṃdita aja saṃkara|| raghukula ketu setu śruti racchaka| kāla karama subhāu guna bhacchaka||

tārana tarana harana saba dūṣana| tulasidāsa prabhu tribhuvana bhūṣana||

दोहा ३५

bāra bāra astuti kari prema sahita siru nāi| brahā bhavana sanakādi ge ati abhīṣṭa bara pāi || 35||