Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड
अयोध्याकाण्ड · दोहा २६१–२७६
bidhi na sakeu sahi mora dulārā| nīca bīcu jananī misa pārā|| yahau kahata mohi āju na sobhā| apanīṃ samujhi sādhu suci ko bhā||
mātu maṃdi maiṃ sādhu sucālī| ura asa ānata koṭi kucālī|| pharai ki kodava bāli susālī| mukutā prasava ki saṃbuka kālī||
sapanehum̐ dosaka lesu na kāhū| mora abhāga udadhi avagāhū|| binu samujheṃ nija agha paripākū| jārium̐ jāyam̐ janani kahi kākū||
hṛdayam̐ heri hāreum̐ saba orā| ekahi bhām̐ti bhalehiṃ bhala morā|| gura gosāim̐ sāhiba siya rāmū| lāgata mohi nīka parināmū||
sādhu sabhā gura prabhu nikaṭa kahaum̐ suthala sati bhāu| prema prapaṃcu ki jhūṭha phura jānahiṃ muni raghurāu || 261||
bhūpati marana pema panu rākhī| jananī kumati jagatu sabu sākhī|| dekhi na jāhi bikala mahatārī| jarahiṃ dusaha jara pura nara nārī||
mahīṃ sakala anaratha kara mūlā| so suni samujhi sahium̐ saba sūlā|| suni bana gavanu kīnha raghunāthā| kari muni beṣa lakhana siya sāthā|| binu pānahinha payādehi pāem̐| saṃkaru sākhi raheum̐ ehi ghāem̐|| bahuri nihāra niṣāda sanehū| kulisa kaṭhina ura bhayau na behū||
aba sabu ām̐khinha dekheum̐ āī| jiata jīva jaṛa sabai sahāī|| jinhahi nirakhi maga sām̐pini bīchī| tajahiṃ biṣama biṣu tāmasa tīchī||
tei raghunaṃdanu lakhanu siya anahita lāge jāhi| tāsu tanaya taji dusaha dukha daiu sahāvai kāhi || 262||
suni ati bikala bharata bara bānī| ārati prīti binaya naya sānī||
soka magana saba sabhām̐ khabhārū| manahum̐ kamala bana pareu tusārū||
kahi aneka bidhi kathā purānī| bharata prabodhu kīnha muni gyānī|| bole ucita bacana raghunaṃdū| dinakara kula kairava bana caṃdū||
tāta jām̐ya jiyam̐ karahu galānī| īsa adhīna jīva gati jānī|| tīni kāla tibhuana mata moreṃ| punyasiloka tāta tara tore||
ura ānata tumha para kuṭilāī| jāi loku paraloku nasāī||
dosu dehiṃ jananihi jaṛa teī| jinha gura sādhu sabhā nahiṃ seī||
miṭihahiṃ pāpa prapaṃca saba akhila amaṃgala bhāra| loka sujasu paraloka sukhu sumirata nāmu tumhāra || 263||
kahaum̐ subhāu satya siva sākhī| bharata bhūmi raha rāuri rākhī|| tāta kutaraka karahu jani jāem̐| baira pema nahi durai durāem̐||
muni gana nikaṭa bihaga mṛga jāhīṃ| bādhaka badhika biloki parāhīṃ|| hita anahita pasu pacchiu jānā| mānuṣa tanu guna gyāna nidhānā||
tāta tumhahi maiṃ jānaum̐ nīkeṃ| karauṃ kāha asamaṃjasa jīkeṃ|| rākheu rāyam̐ satya mohi tyāgī| tanu parihareu pema pana lāgī||
tāsu bacana meṭata mana socū| tehi teṃ adhika tumhāra sam̐kocū|| tā para gura mohi āyasu dīnhā| avasi jo kahahu cahaum̐ soi kīnhā||
manu prasanna kari sakuca taji kahahu karauṃ soi āju| satyasaṃdha raghubara bacana suni bhā sukhī samāju || 264||
sura gana sahita sabhaya surarājū| socahiṃ cāhata hona akājū|| banata upāu karata kachu nāhīṃ| rāma sarana saba ge mana māhīṃ||
bahuri bicāri paraspara kahahīṃ| raghupati bhagata bhagati basa ahahīṃ|| sudhi kari aṃbarīṣa durabāsā| bhe sura surapati nipaṭa nirāsā||
sahe suranha bahu kāla biṣādā| narahari kie pragaṭa prahalādā|| lagi lagi kāna kahahiṃ dhuni māthā| aba sura kāja bharata ke hāthā||
āna upāu na dekhia devā| mānata rāmu susevaka sevā|| hiyam̐ sapema sumirahu saba bharatahi| nija guna sīla rāma basa karatahi||
suni sura mata suragura kaheu bhala tumhāra baṛa bhāgu| sakala sumaṃgala mūla jaga bharata carana anurāgu || 265||
sītāpati sevaka sevakāī| kāmadhenu saya sarisa suhāī|| bharata bhagati tumhareṃ mana āī| tajahu socu bidhi bāta banāī||
dekhu devapati bharata prabhāū| sahaja subhāyam̐ bibasa raghurāū|| mana thira karahu deva ḍaru nāhīṃ| bharatahi jāni rāma parichāhīṃ||
suno suragura sura saṃmata socū| aṃtarajāmī prabhuhi sakocū|| nija sira bhāru bharata jiyam̐ jānā| karata koṭi bidhi ura anumānā||
kari bicāru mana dīnhī ṭhīkā| rāma rajāyasa āpana nīkā|| nija pana taji rākheu panu morā| chohu sanehu kīnha nahiṃ thorā||
kīnha anugraha amita ati saba bidhi sītānātha| kari pranāmu bole bharatu jori jalaja juga hātha || 266||
kahauṃ kahāvauṃ kā aba svāmī| kṛpā aṃbunidhi aṃtarajāmī|| gura prasanna sāhiba anukūlā| miṭī malina mana kalapita sūlā||
apaḍara ḍareum̐ na soca samūleṃ| rabihi na dosu deva disi bhūleṃ|| mora abhāgu mātu kuṭilāī| bidhi gati biṣama kāla kaṭhināī||
pāu ropi saba mili mohi ghālā| pranatapāla pana āpana pālā|| yaha nai rīti na rāuri hoī| lokahum̐ beda bidita nahiṃ goī||
jagu anabhala bhala eku gosāīṃ| kahia hoi bhala kāsu bhalāīṃ|| deu devataru sarisa subhāū| sanamukha bimukha na kāhuhi kāū||
jāi nikaṭa pahicāni taru chāham̐ samani saba soca| māgata abhimata pāva jaga rāu raṃku bhala poca || 267||
lakhi saba bidhi gura svāmi sanehū| miṭeu chobhu nahiṃ mana saṃdehū|| aba karunākara kījia soī| jana hita prabhu cita chobhu na hoī||
jo sevaku sāhibahi sam̐kocī| nija hita cahai tāsu mati pocī|| sevaka hita sāhiba sevakāī| karai sakala sukha lobha bihāī||
svārathu nātha phireṃ sabahī kā| kiem̐ rajāi koṭi bidhi nīkā|| yaha svāratha paramāratha sāru| sakala sukṛta phala sugati siṃgāru||
deva eka binatī suni morī| ucita hoi tasa karaba bahorī|| tilaka samāju sāji sabu ānā| karia suphala prabhu jauṃ manu mānā||
sānuja paṭhaia mohi bana kījia sabahi sanātha| nataru pheriahiṃ baṃdhu dou nātha calauṃ maiṃ sātha || 268||
nataru jāhiṃ bana tīniu bhāī| bahuria sīya sahita raghurāī|| jehi bidhi prabhu prasanna mana hoī| karunā sāgara kījia soī||
devam̐ dīnha sabu mohi abhāru| moreṃ nīti na dharama bicāru|| kahaum̐ bacana saba svāratha hetū| rahata na ārata keṃ cita cetū||
utaru dei suni svāmi rajāī| so sevaku lakhi lāja lajāī|| asa maiṃ avaguna udadhi agādhū| svāmi saneham̐ sarāhata sādhū||
aba kṛpāla mohi so mata bhāvā| sakuca svāmi mana jāim̐ na pāvā|| prabhu pada sapatha kahaum̐ sati bhāū| jaga maṃgala hita eka upāū||
prabhu prasanna mana sakuca taji jo jehi āyasu deba|
so sira dhari dhari karihi sabu miṭihi anaṭa avareba || 269||
bharata bacana suci suni sura haraṣe| sādhu sarāhi sumana sura baraṣe|| asamaṃjasa basa avadha nevāsī| pramudita mana tāpasa banabāsī||
cupahiṃ rahe raghunātha sam̐kocī| prabhu gati dekhi sabhā saba socī|| janaka dūta tehi avasara āe| muni basiṣṭham̐ suni begi bolāe||
kari pranāma tinha rāmu nihāre| beṣu dekhi bhae nipaṭa dukhāre|| dūtanha munibara būjhī bātā| kahahu bideha bhūpa kusalātā||
suni sakucāi nāi mahi māthā| bole cara bara joreṃ hāthā|| būjhaba rāura sādara sāīṃ| kusala hetu so bhayau gosāīṃ||
nāhi ta kosala nātha keṃ sātha kusala gai nātha| mithilā avadha biseṣa teṃ jagu saba bhayau anātha || 270||
kosalapati gati suni janakaurā| bhe saba loka soka basa baurā|| jehiṃ dekhe tehi samaya bidehū| nāmu satya asa lāga na kehū||
rāni kucāli sunata narapālahi| sūjha na kachu jasa mani binu byālahi|| bharata rāja raghubara banabāsū| bhā mithilesahi hṛdayam̐ harām̐sū||
nṛpa būjhe budha saciva samājū| kahahu bicāri ucita kā ājū|| samujhi avadha asamaṃjasa doū| calia ki rahia na kaha kachu koū||
nṛpahi dhīra dhari hṛdayam̐ bicārī| paṭhae avadha catura cara cārī|| būjhi bharata sati bhāu kubhāū| āehu begi na hoi lakhāū||
gae avadha cara bharata gati būjhi dekhi karatūti| cale citrakūṭahi bharatu cāra cale terahūti || 271||
dūtanha āi bharata kai karanī| janaka samāja jathāmati baranī|| suni gura parijana saciva mahīpati| bhe saba soca saneham̐ bikala ati||
dhari dhīraju kari bharata baṛāī| lie subhaṭa sāhanī bolāī|| ghara pura desa rākhi rakhavāre| haya gaya ratha bahu jāna sam̐vāre||
dugharī sādhi cale tatakālā| kie biśrāmu na maga mahīpālā|| bhorahiṃ āju nahāi prayāgā| cale jamuna utarana sabu lāgā||
khabari lena hama paṭhae nāthā| tinha kahi asa mahi nāyau māthā|| sātha kirāta cha sātaka dīnhe| munibara turata bidā cara kīnhe||
sunata janaka āgavanu sabu haraṣeu avadha samāju| raghunaṃdanahi sakocu baṛa soca bibasa surarāju || 272||
garai galāni kuṭila kaikeī| kāhi kahai kehi dūṣanu deī|| asa mana āni mudita nara nārī| bhayau bahori rahaba dina cārī||
ehi prakāra gata bāsara soū| prāta nahāna lāga sabu koū|| kari majjanu pūjahiṃ nara nārī| ganapa gauri tipurāri tamārī||
ramā ramana pada baṃdi bahorī| binavahiṃ aṃjuli aṃcala jorī|| rājā rāmu jānakī rānī| ānam̐da avadhi avadha rajadhānī||
subasa basau phiri sahita samājā| bharatahi rāmu karahum̐ jubarājā|| ehi sukha sudhām̐ sīṃcī saba kāhū| deva dehu jaga jīvana lāhū||
gura samāja bhāinha sahita rāma rāju pura hou| achata rāma rājā avadha maria māga sabu kou || 273||
suni sanehamaya purajana bānī| niṃdahiṃ joga birati muni gyānī|| ehi bidhi nityakarama kari purajana| rāmahi karahiṃ pranāma pulaki tana||
ūm̐ca nīca madhyama nara nārī| lahahiṃ darasu nija nija anuhārī|| sāvadhāna sabahī sanamānahiṃ| sakala sarāhata kṛpānidhānahiṃ||
larikāihi te raghubara bānī| pālata nīti prīti pahicānī|| sīla sakoca siṃdhu raghurāū| sumukha sulocana sarala subhāū||
kahata rāma guna gana anurāge| saba nija bhāga sarāhana lāge|| hama sama punya puṃja jaga thore| jinhahi rāmu jānata kari more||
prema magana tehi samaya saba suni āvata mithilesu| sahita sabhā saṃbhrama uṭheu rabikula kamala dinesu || 274||
bhāi saciva gura purajana sāthā| āgeṃ gavanu kīnha raghunāthā|| giribaru dīkha janakapati jabahīṃ| kari pranāma ratha tyāgeu tabahīṃ||
rāma darasa lālasā uchāhū| patha śrama lesu kalesu na kāhū|| mana taham̐ jaham̐ raghubara baidehī| binu mana tana dukha sukha sudhi kehī||
āvata janaku cale ehi bhām̐tī| sahita samāja prema mati mātī|| āe nikaṭa dekhi anurāge| sādara milana parasapara lāge||
lage janaka munijana pada baṃdana| riṣinha pranāmu kīnha raghunaṃdana|| bhāinha sahita rāmu mili rājahi| cale lavāi sameta samājahi||
āśrama sāgara sāṃta rasa pūrana pāvana pāthu| sena manahum̐ karunā sarita liem̐ jāhiṃ raghunāthu || 275||
borati gyāna birāga karāre| bacana sasoka milata nada nāre||
soca usāsa samīra taṃragā| dhīraja taṭa tarubara kara bhaṃgā||
biṣama biṣāda torāvati dhārā| bhaya bhrama bhavam̐ra abarta apārā|| kevaṭa budha bidyā baṛi nāvā| sakahiṃ na khei aika nahiṃ āvā||
banacara kola kirāta bicāre| thake biloki pathika hiyam̐ hāre|| āśrama udadhi milī jaba jāī| manahum̐ uṭheu aṃbudhi akulāī||
soka bikala dou rāja samājā| rahā na gyānu na dhīraju lājā|| bhūpa rūpa guna sīla sarāhī| rovahiṃ soka siṃdhu avagāhī||
avagāhi soka samudra socahiṃ nāri nara byākula mahā| de doṣa sakala saroṣa bolahiṃ bāma bidhi kīnhoṃ kahā|| sura siddha tāpasa jogijana muni dekhi dasā bideha kī| tulasī na samarathu kou jo tari sake sarita saneha kī||
kie amita upadesa jahaṃm̐ taha loganha munibaranha| dhīraju dharia naresa kaheu basiṣṭa bideha sana || 276||