सप्तवार व्रत कथा

आठवड्यातील सातही वार वेगवेगळ्या देवतांना समर्पित आहेत आणि प्रत्येक वाराचे स्वतःचे व्रत, पूजाविधी व कथा आहे. खाली सोमवारपासून रविवारपर्यंत सातही वारांच्या व्रतांची पारंपरिक विधी व व्रतकथा दिल्या आहेत.

सोमवार व्रत कथा

पूजाविधी

सोमवारचे व्रत साधारणपणे दिवसाच्या तिसऱ्या प्रहरापर्यंत असते. व्रतात फलाहार किंवा पारण्याचा काही खास नियम नाही, परंतु हे आवश्यक आहे की दिवसरात्रात केवळ एकाच वेळी भोजन करावे. सोमवारच्या व्रतात शिव-पार्वतीचे पूजन करावे. सोमवारची व्रते तीन प्रकारची आहेत — साधारण प्रत्येक सोमवार, सौम्य प्रदोष आणि सोळा सोमवार; विधी तिन्हींची सारखीच आहे. शिवपूजनानंतर कथा ऐकावी.

व्रतकथा

एक फार धनवान सावकार होता, ज्याच्या घरी धनादी कोणत्याही प्रकारची कमतरता नव्हती. परंतु त्याला एक दुःख होते की त्याला पुत्र नव्हता. तो याच चिंतेत रात्रंदिवस राहत असे आणि पुत्राच्या कामनेसाठी दर सोमवारी शिवाचे व्रत व पूजन करत असे तसेच सायंकाळी शिवमंदिरात जाऊन शिवाच्या श्रीविग्रहासमोर दिवा लावत असे.

त्याचा हा भक्तिभाव पाहून एकदा श्री पार्वतीने शिवमहाराजांना सांगितले की महाराज, हा सावकार आपला अनन्य भक्त आहे आणि सदैव आपले व्रत व पूजन मोठ्या श्रद्धेने करतो. याची मनोकामना पूर्ण करावी.

शिव म्हणाले— हे पार्वती! हे जग कर्मक्षेत्र आहे. जसा शेतकरी शेतात जसे बी पेरतो तसेच फळ कापतो, तसेच या संसारात जसे कर्म करतो तसेच फळ भोगतो. पार्वतीने अत्यंत आग्रहाने सांगितले— महाराज! जेव्हा हा आपला अनन्य भक्त आहे आणि याला कोणत्याही प्रकारचे दुःख असेल तर ते अवश्य दूर करावे, कारण आपण सदैव आपल्या भक्तांवर दयाळू असता आणि त्यांची दुःखे दूर करता. जर आपण असे केले नाही तर मनुष्य आपली सेवा व व्रत का करतील?

पार्वतीचा असा आग्रह पाहून शिवमहाराज म्हणू लागले— हे पार्वती! याला पुत्र नाही, याच चिंतेत हा अति दुःखी राहतो. याच्या भाग्यात पुत्र नसूनही मी याला पुत्रप्राप्तीचा वर देतो. परंतु हा पुत्र केवळ बारा वर्षे जिवंत राहील. त्यानंतर तो मृत्यू पावेल. यापेक्षा अधिक मी याच्यासाठी काही करू शकत नाही.

हे सर्व बोलणे सावकार ऐकत होता. यामुळे त्याला ना काही प्रसन्नता वाटली ना काही दुःख झाले. तो पूर्वीप्रमाणेच शिवमहाराजांचे व्रत व पूजन करत राहिला. काही काळ लोटल्यावर सावकाराची पत्नी गर्भवती झाली आणि दहाव्या महिन्यात तिच्या गर्भातून अति सुंदर पुत्राची प्राप्ती झाली. सावकाराच्या घरी मोठा आनंद साजरा करण्यात आला, परंतु सावकाराने त्याचे आयुष्य केवळ बारा वर्षे आहे हे जाणून फारशी प्रसन्नता व्यक्त केली नाही आणि कोणालाही हे रहस्य सांगितले नाही.

तो बालक अकरा वर्षांचा झाल्यावर त्या बालकाच्या मातेने त्याच्या पित्याला विवाहादीविषयी सांगितले तेव्हा तो सावकार म्हणू लागला की आत्ता मी त्याचा विवाह करणार नाही. आपल्या पुत्राला काशीला शिकण्यासाठी पाठवीन. मग सावकाराने आपल्या मेहुण्याला अर्थात बालकाच्या मामाला बोलावून त्याला पुष्कळ धन देऊन सांगितले, तू बालकाला काशीला शिकण्यासाठी घेऊन जा आणि वाटेत ज्या ज्या ठिकाणी जाशील तिथे यज्ञ करत ब्राह्मणांना भोजन घालत जा.

ते दोघे मामा-भाचे यज्ञ करत आणि ब्राह्मणांना भोजन घालत जात होते. वाटेत त्यांना एक शहर लागले. त्या शहरात राजाच्या कन्येचा विवाह होता आणि दुसऱ्या राजाचा मुलगा जो विवाह करण्यासाठी वरात घेऊन आला होता, तो एका डोळ्याने काणा होता. त्याच्या पित्याला याची मोठी चिंता होती की वराला पाहून कन्येचे मातापिता विवाहात कोणत्याही प्रकारचा अडथळा आणू नयेत. या कारणाने जेव्हा त्याने अति सुंदर सेठाच्या मुलाला पाहिले तेव्हा त्याने मनात विचार केला की सीमांतपूजनाच्या वेळी या मुलाकडूनच वराचे काम का चालवू नये? असा विचार करून वराच्या पित्याने त्या मुलाशी व मामाशी बोलणे केले तेव्हा ते तयार झाले. मग त्या मुलाला वराचे कपडे घालून व घोडीवर बसवून दारात नेले आणि सर्व कार्य आनंदाने पूर्ण झाले. मग वराच्या मातापित्यांनी विचार केला की विवाहकार्यही याच मुलाकडून करून घेतले तर काय वाईट आहे? असा विचार करून मुलाला व त्याच्या मामाला सांगितले— जर आपण सप्तपदी व कन्यादानाचे कामही करून द्याल तर आपली मोठी कृपा होईल आणि मी याच्या बदल्यात आपल्याला पुष्कळ धन देईन; तेव्हा त्यांनी स्वीकार केला आणि विवाहकार्यही फार चांगल्या प्रकारे संपन्न झाले.

परंतु ज्या वेळी मुलगा निघू लागला तेव्हा त्याने राजकुमारीच्या चुनरीच्या पदरावर लिहून दिले की तुझा विवाह तर माझ्याशी झाला आहे, परंतु ज्या राजकुमारासोबत तुला पाठवतील तो एका डोळ्याने काणा आहे आणि मी काशीला शिकायला जात आहे. मुलगा गेल्यानंतर त्या राजकुमारीने आपल्या चुनरीवर असे लिहिलेले पाहिले तेव्हा तिने राजकुमारासोबत जाण्यास नकार दिला आणि म्हणाली की हा माझा पती नाही. माझा विवाह याच्याशी झालेला नाही. तो तर काशीला शिकायला गेला आहे. राजकुमारीच्या मातापित्यांनी आपल्या कन्येला पाठवले नाही आणि वरात परत गेली.

इकडे सेठाचा मुलगा व त्याचा मामा काशीत पोहोचले. तिथे जाऊन त्यांनी यज्ञ करण्यास व मुलाने शिकण्यास सुरुवात केली. जेव्हा मुलाचे वय बारा वर्षांचे झाले, त्या दिवशी त्यांनी यज्ञ मांडला होता, तेव्हा मुलाने आपल्या मामाला सांगितले— मामा, आज माझी तब्येत काहीशी ठीक नाही. मामा म्हणाला— आत जाऊन झोप. मुलगा आत जाऊन झोपला आणि थोड्याच वेळात त्याचे प्राण गेले. जेव्हा त्याच्या मामाने येऊन पाहिले तर तो मृत पडलेला होता; तेव्हा त्याला मोठे दुःख झाले आणि त्याने विचार केला की जर मी आत्ताच रडारड सुरू केली तर यज्ञाचे कार्य अपूर्ण राहील. म्हणून त्याने लगबगीने यज्ञकार्य संपवून ब्राह्मण गेल्यावर रडारड सुरू केली.

योगायोगाने त्याच वेळी शिव-पार्वती तिकडून जात होते. जेव्हा त्यांनी मोठमोठ्याने रडण्याचा आवाज ऐकला तेव्हा पार्वती म्हणू लागली— महाराज! कोणी दुःखी माणूस रडत आहे, याचे कष्ट दूर करा. जेव्हा शिव-पार्वतीने जवळ जाऊन पाहिले तेव्हा तिथे एक मुलगा मृत पडलेला होता. पार्वती म्हणू लागली— महाराज, हा तर त्याच सेठाचा मुलगा आहे जो आपल्या वरदानाने झाला होता. शिव म्हणू लागले— हे पार्वती! याचे आयुष्य इतकेच होते, ते हा भोगून चुकला आहे. तेव्हा पार्वतीने म्हटले— हे महाराज! या बालकाला आणखी आयुष्य द्या, नाहीतर याचे मातापिता तडफडून मरतील.

पार्वतीने वारंवार आग्रह केल्यावर शिवांनी त्याला जीवनदान दिले आणि शिवमहाराजांच्या कृपेने मुलगा जिवंत झाला. शिव-पार्वती कैलास पर्वतावर निघून गेले.

तेव्हा तो मुलगा व मामा त्याच प्रकारे यज्ञ करत व ब्राह्मणांना भोजन घालत आपल्या घराकडे निघाले. वाटेत त्याच शहरात आले जिथे त्याचा विवाह झाला होता. तिथे येऊन त्यांनी यज्ञ सुरू केला तेव्हा त्या मुलाच्या सासऱ्याने त्याला ओळखले आणि आपल्या महालात नेऊन त्याचा मोठा आदरसत्कार केला, तसेच पुष्कळ दासदासींसह आदरपूर्वक मुलगी व जावयाला निरोप दिला. जेव्हा ते आपल्या शहराजवळ आले तेव्हा मामा म्हणाला की मी आधी तुझ्या घरी जाऊन बातमी देतो. जेव्हा त्या मुलाचा मामा घरी पोहोचला तेव्हा मुलाचे मातापिता घराच्या छतावर बसले होते आणि त्यांनी असा निश्चय केला होता की जर आमचा पुत्र सुखरूप परत आला तर आम्ही आनंदाने खाली येऊ, नाहीतर छतावरून पडून आपले प्राण देऊ.

इतक्यात त्या मुलाच्या मामाने येऊन ही बातमी दिली की आपला पुत्र आला आहे, तेव्हा त्यांचा विश्वास बसला नाही; मग त्याच्या मामाने शपथपूर्वक सांगितले की आपला पुत्र आपल्या पत्नीसह पुष्कळ धन घेऊन आला आहे, तेव्हा सेठाने आनंदाने त्याचे स्वागत केले आणि ते मोठ्या प्रसन्नतेने राहू लागले. याच प्रकारे जो कोणी सोमवारचे व्रत धारण करतो अथवा ही कथा वाचतो किंवा ऐकवतो, त्याच्या समस्त मनोकामना पूर्ण होतात.

मंगळवार व्रत कथा

पूजाविधी

सर्व सुख, रक्तविकार, राज्यसन्मान तसेच पुत्रप्राप्तीसाठी मंगळवारचे व्रत उत्तम आहे. या व्रतात गहू व गुळाचे भोजन करावे. भोजन दिवसरात्रात एकदाच घेणे योग्य आहे. व्रत एकवीस आठवडे करावे. मंगळवारच्या व्रताने मनुष्याचे समस्त दोष नष्ट होतात. व्रताच्या पूजनाच्या वेळी लाल फुले वाहावीत आणि लाल वस्त्र धारण करावे. शेवटी हनुमानाची पूजा करावी तसेच मंगळवारची कथा ऐकावी.

व्रतकथा

एका ब्राह्मण दांपत्याला संतती नव्हती, त्यामुळे पतिपत्नी दुःखी होते. तो ब्राह्मण हनुमानाच्या पूजेसाठी वनात गेला. तो पूजेसोबत महावीराकडे एका पुत्राच्या प्राप्तीसाठी कामना व्यक्त करत असे. घरी त्याची पत्नी पुत्रप्राप्तीसाठी मंगळवारचे व्रत करत असे. मंगळवारी व्रताच्या शेवटी भोजन बनवून हनुमानाला नैवेद्य दाखवल्यानंतर स्वतः भोजन घेत असे.

एकदा कोणतेतरी व्रत आले, ज्यामुळे ब्राह्मणी भोजन बनवू शकली नाही; तेव्हा हनुमानाला नैवेद्यही दाखवला गेला नाही. ती मनात असा निश्चय करून झोपली की आता पुढच्या मंगळवारीच नैवेद्य दाखवीन; तेव्हा तिला मूर्च्छा आली. तेव्हा हनुमान तिची लगन व निष्ठा पाहून प्रसन्न झाले. त्यांनी तिला दर्शन दिले आणि म्हटले— मी तुझ्यावर अति प्रसन्न आहे. मी तुला एक सुंदर बालक देतो, जो तुझी सेवा करील. हनुमान बालरूपात तिला दर्शन देऊन अंतर्धान पावले.

सुंदर बालक मिळाल्याने ब्राह्मणी अति प्रसन्न झाली. ब्राह्मणीने बालकाचे नाव मंगल ठेवले. काही काळानंतर ब्राह्मण वनातून परत आला. प्रसन्नचित्त सुंदर बालकाला घरात खेळताना पाहून तो पत्नीला म्हणाला— हा बालक कोण आहे? पत्नीने सांगितले— मंगळवारच्या व्रताने प्रसन्न होऊन हनुमानाने दर्शन देऊन मला बालक दिले आहे. पत्नीचे बोलणे कपटाने भरलेले वाटून त्याने विचार केला की ही कुलटा व्यभिचारिणी आपले कुलंकष लपवण्यासाठी गोष्ट रचत आहे.

एके दिवशी तिचा पती विहिरीवर पाणी भरायला निघाला तेव्हा पत्नी म्हणाली, मंगलला सोबत घेऊन जा. तो मंगलला सोबत घेऊन गेला आणि त्याला विहिरीत टाकून परत पाणी भरून घरी आला, तेव्हा पत्नीने विचारले, मंगल कोठे आहे? तेवढ्यात मंगल हसत घरी आला. त्याला पाहून ब्राह्मण आश्चर्यचकित झाला. रात्री हनुमानाने त्याला स्वप्नात सांगितले— हा बालक मी दिला आहे, तू पत्नीला कुलटा का म्हणतोस? पती हे जाणून हर्षित झाला. मग पतिपत्नी मंगळवारचे व्रत ठेवून आपले जीवन आनंदाने व्यतीत करू लागले. जो मनुष्य मंगळवारचे व्रत नियमाने करतो अथवा ही कथा वाचतो व ऐकतो, त्याची हनुमानाच्या कृपेने सर्व कष्टे दूर होऊन सर्व सुख प्राप्त होते.

बुधवार व्रत कथा

पूजाविधी

ग्रहशांती तसेच सर्व सुखांची इच्छा असणाऱ्यांनी बुधवारचे व्रत करावे. या व्रतात दिवसरात्रात एकदाच भोजन करावे. या व्रताच्या वेळी हिरव्या वस्तूंचा उपयोग करणे श्रेष्ठ आहे. या व्रताच्या शेवटी शंकराची पूजा धूप, बेलपत्र आदींनी करावी. सोबतच कथा ऐकून आरतीनंतर प्रसाद घेऊनच जावे. मध्येच जाऊ नये.

व्रतकथा

एकदा एक व्यक्ती आपल्या पत्नीला मूळ आणण्यासाठी आपल्या सासरी गेली. तिथे काही दिवस राहिल्यानंतर सासूसासऱ्यांना निरोप देण्यास सांगितले. परंतु सर्वजण म्हणाले की आज बुधवार आहे, आजच्या दिवशी प्रयाण करत नाहीत. तो व्यक्ती कोणत्याही प्रकारे ऐकला नाही आणि हट्ट करून बुधवारीच पत्नीला घेऊन आपल्या नगराकडे निघाला.

वाटेत त्याच्या पत्नीला तहान लागली तेव्हा तिने आपल्या पतीला सांगितले की मला फार तहान लागली आहे. तेव्हा तो व्यक्ती लोटा घेऊन रथातून उतरून पाणी आणण्यासाठी गेला. जसा तो पत्नीजवळ आला तसा तो हे पाहून आश्चर्याने चकित झाला की अगदी आपल्यासारखाच चेहरा व तशीच वेशभूषा असलेला एक व्यक्ती त्याच्या पत्नीजवळ रथात बसलेला आहे. त्याने क्रोधाने विचारले की तू कोण आहेस जो माझ्या पत्नीजवळ बसला आहेस? दुसरा व्यक्ती म्हणाला, ही माझी पत्नी आहे. मी आत्ताच सासरहून मूळ आणून आणत आहे.

ते दोघे परस्परांशी भांडू लागले. तेव्हाच राज्याचे शिपाई येऊन लोटावाल्या व्यक्तीला पकडू लागले. स्त्रीला विचारले, तुझा खरा पती कोणता? तेव्हा पत्नी शांतच राहिली, कारण दोघे सारखेच होते; ती कोणाला आपला पती म्हणणार? तो व्यक्ती ईश्वराची प्रार्थना करत म्हणाला— हे परमेश्वरा, ही कोणती लीला आहे की खरा खोटा ठरत आहे? तेव्हाच आकाशवाणी झाली की मूर्खा, आज बुधवारी तू प्रयाण करायला नको होते. तू कोणाचेही ऐकले नाहीस. ही सर्व लीला बुधदेव भगवंतांची आहे. त्या व्यक्तीने बुधदेव भगवंतांची प्रार्थना केली आणि आपल्या चुकीबद्दल क्षमा मागितली. तेव्हा बुधदेव अंतर्धान पावले.

तो आपल्या पत्नीला घेऊन घरी आला आणि बुधवारचे व्रत ते दोघे पतिपत्नी नियमपूर्वक करू लागले. जो व्यक्ती ही कथा श्रवण करतो व ऐकवतो त्याला बुधवारी प्रवास करण्यात कोणताही दोष लागत नाही, त्याला सर्व प्रकारे सुखांची प्राप्ती होते.

बृहस्पतिवार (गुरुवार) व्रत कथा

पूजाविधी

या दिवशी बृहस्पतेश्वर महादेवाची पूजा होते. दिवसातून एकदाच भोजन करावे. पिवळी वस्त्रे धारण करावीत. भोजनही हरभऱ्याच्या डाळीचे असावे, मीठ खाऊ नये. पिवळ्या रंगाची फुले, हरभऱ्याची डाळ, पिवळे कपडे तसेच पिवळ्या चंदनाने पूजा करावी. पूजनानंतर कथा ऐकावी. हे व्रत केल्याने बृहस्पती अति प्रसन्न होतात तसेच धन व विद्येचा लाभ होतो. स्त्रियांसाठी हे व्रत अति आवश्यक आहे. या व्रतात केळीचे पूजन होते.

व्रतकथा

एका गावात एक सावकार राहत होता, ज्याच्या घरात अन्न, वस्त्र व धन यांची कोणतीही कमतरता नव्हती, परंतु त्याची पत्नी फारच कंजूष होती. कोणत्याही भिक्षेकऱ्याला काही देत नसे, सारा दिवस घरकामात गुंतलेली राहत असे. एकदा एक साधुमहात्मा गुरुवारी तिच्या दारी आले आणि भिक्षेची याचना केली. ती स्त्री त्या वेळी घराचे अंगण सारवत होती, म्हणून साधुमहाराजांना म्हणू लागली की महाराज, या वेळी तर मी घर सारवत आहे, आपल्याला काही देऊ शकत नाही; पुन्हा कधीतरी सवडीने या. साधुमहात्मा रिकाम्या हाताने निघून गेले.

काही दिवसांनंतर तेच साधुमहात्मा आले आणि त्याच प्रकारे भिक्षा मागितली. सावकारीण त्या वेळी मुलाला खाऊ घालत होती. म्हणू लागली— महाराज, मी काय करू, सवड नाही, म्हणून आपल्याला भिक्षा देऊ शकत नाही. तिसऱ्यांदा महात्मा आले तेव्हा तिने त्यांना त्याच प्रकारे टाळण्याचा प्रयत्न केला, परंतु महात्मा म्हणू लागले की जर तुला अगदी पूर्ण सवड मिळाली तर काय मला देशील? सावकारीण म्हणू लागली की हो महाराज, जर असे झाले तर आपली मोठी कृपा होईल.

साधुमहात्मा म्हणू लागले की बरे, मी एक उपाय सांगतो. तू गुरुवारी दिवस चढल्यावर ऊठ आणि सर्व घरात झाडू मारून केर एका कोपऱ्यात जमा करून ठेव. घरात सारवण वगैरे करू नकोस. मग स्नानादी करून घरातल्यांना सांग की त्या दिवशी सर्वांनी हजामत अवश्य करून घ्यावी. स्वयंपाक करून चुलीच्या मागे ठेवत जा, समोर कधी ठेवू नकोस. सायंकाळी अंधार पडल्यानंतर दिवा लाव तसेच गुरुवारी पिवळी वस्त्रे धारण करू नकोस, ना पिवळ्या रंगाच्या पदार्थांचे भोजन कर. जर असे करशील तर तुला घरातले कोणतेही काम करावे लागणार नाही.

सावकारिणीने तसेच केले. गुरुवारी दिवस चढल्यावर उठली, झाडू मारून केर घराच्या एका कोपऱ्यात जमा करून ठेवला. पुरुषांनी हजामत करून घेतली. स्वयंपाक करून चुलीमागे ठेवला. ती सर्व गुरुवारी असेच करत राहिली. आता काही काळाने तिच्या घरात खायला दाणाही उरला नाही. थोड्या दिवसांनी महात्मा पुन्हा आले आणि भिक्षा मागितली, परंतु सेठाणी म्हणाली, महाराज, माझ्या घरात खायला अन्न नाही, आपल्याला काय देऊ शकते? तेव्हा महात्मा म्हणाले की जेव्हा तुझ्या घरात सर्वकाही होते तेव्हाही तू काही देत नव्हतीस. आता पूर्ण सवड आहे तरीही काही देत नाहीस; तुला काय हवे ते सांग.

तेव्हा सेठाणीने हात जोडून सांगितले की महाराज, आता असा एखादा उपाय सांगा की माझ्याकडे पूर्वीसारखे धनधान्य होईल. आता मी प्रतिज्ञा करते की आपण जसे सांगाल तसेच अवश्य करीन. तेव्हा महात्मा म्हणाले— गुरुवारी प्रातःकाळी उठून स्नानादीतून निवृत्त होऊन घर गायीच्या शेणाने सारव आणि घरातील पुरुषांनी हजामत करू नये. भुकेल्यांना अन्नपाणी देत जा. बरोबर सायंकाळी दिवा लाव. जर असे करशील तर तुझ्या सर्व मनोकामना भगवान बृहस्पतींच्या कृपेने पूर्ण होतील.

सेठाणीने तसेच केले आणि तिच्या घरात धनधान्य पूर्वीसारखेच झाले. अशा प्रकारे भगवान बृहस्पतींच्या कृपेने अनेक प्रकारची सुखे भोगून ती दीर्घकाळ जिवंत राहिली.

शुक्रवार व्रत कथा

विधी

हे व्रत करणाऱ्यांनी कथेपूर्वी कलश पूर्ण भरावा, त्यावर गूळ व चण्यांनी भरलेली वाटी ठेवावी; कथा सांगताना व ऐकताना हातात भाजलेले चणे व गूळ ठेवावेत; ऐकणाऱ्यांनी ‘संतोषी मातेचा विजय असो’ असा जयजयकार करत राहावे. कथा संपल्यावर हातातील गूळ व चणे गोमातेला खाऊ घालावेत. कलशावर ठेवलेले गूळ व चणे सर्वांना प्रसाद म्हणून वाटावेत. कथा संपल्यावर व आरतीनंतर कलशातील पाणी घरात सर्व ठिकाणी शिंपडावे, उरलेले पाणी तुळशीच्या वृंदावनात घालावे. माता भावनेची भुकेली आहे, कमीअधिकचा काही विचार नाही; म्हणून जेवढे जमेल तेवढा प्रसाद अर्पण करून श्रद्धेने व प्रेमाने प्रसन्न मनाने व्रत करावे. व्रताच्या उद्यापनात अडीच शेर खाजा, हरभऱ्याची भाजी, मोहनदार पुरी, खीर, नैवेद्य ठेवावा. तुपाचा दिवा लावून संतोषी मातेचा जयजयकार करत नारळ फोडावा. या दिवशी आठ मुलांना भोजन घालावे. दीर, जेठ, घरातलीच मुले असतील तर दुसऱ्यांना बोलावू नये; कुटुंबात न मिळाल्यास ब्राह्मणांची, नातेवाइकांची किंवा शेजाऱ्यांची मुले बोलवावीत. त्यांना आंबट कोणतीही वस्तू देऊ नये तसेच भोजन घालून यथाशक्ती दक्षिणा द्यावी.

कथा

एकदाची गोष्ट आहे की एका नगरात कायस्थ, ब्राह्मण व वैश्य जातीच्या तीन मुलांमध्ये परस्पर मैत्री होती. त्या तिघांचे विवाह झाले होते. ब्राह्मण व कायस्थाच्या मुलांचे गौनाही झाले होते, परंतु वैश्याच्या मुलाचे गौना झाले नव्हते. एके दिवशी कायस्थाचा मुलगा म्हणाला— “हे मित्रा! तू मुकलावा करून आपल्या पत्नीला घरी का आणत नाहीस? पत्नीशिवाय घर किती वाईट वाटते.”

ही गोष्ट वैश्याच्या मुलाला पटली. तो म्हणू लागला की मी आत्ताच जाऊन मुकलावा करून आणतो. ब्राह्मणाचा मुलगा म्हणाला, आत्ता जाऊ नकोस, कारण शुक्र अस्तंगत होत आहे; जेव्हा उदय होईल तेव्हा जाऊन आण. परंतु वैश्याच्या मुलाने असा हट्ट धरला की तो कोणत्याही प्रकारे ऐकला नाही. जेव्हा त्याच्या घरच्यांनी ऐकले तेव्हा त्यांनी त्याला पुष्कळ समजावले, परंतु तो कोणत्याही प्रकारे ऐकला नाही आणि आपल्या सासरी गेला. त्याला आलेले पाहून सासरची माणसेही गोंधळली. जावयाचा स्वागतसत्कार केल्यानंतर त्यांनी विचारले, आपले येणे कसे झाले? वैश्यपुत्र म्हणू लागला की मी आपल्या पत्नीला घेऊन जाण्यासाठी आलो आहे. सासरच्यांनीही त्याला पुष्कळ समजावले की या दिवसांत शुक्र अस्तंगत आहे, उदय झाल्यावर घेऊन जा; परंतु त्याने एकही ऐकले नाही आणि आपल्या पत्नीला घेऊन जाण्याचा आग्रह धरत राहिला. जेव्हा तो कोणत्याही प्रकारे ऐकेना तेव्हा त्यांनी नाइलाजाने आपल्या कन्येला पाठवून दिले.

वैश्यपुत्र आपल्या पत्नीला रथात बसवून आपल्या घराकडे निघाला. थोडे अंतर गेल्यानंतर वाटेत त्याच्या रथाचे चाक तुटून पडले आणि बैलाचा पाय मोडला. त्याची पत्नीही पडली आणि जखमी झाली. पुढे गेल्यावर वाटेत दरोडेखोर भेटले. त्याच्याजवळ जे धन, वस्त्रे व आभूषणे होती ती सर्व त्यांनी हिसकावून घेतली.

अशा प्रकारे अनेक कष्टांना तोंड देऊन जेव्हा पतिपत्नी आपल्या घरी पोहोचले तेव्हा येताच वैश्याच्या मुलाला सर्पाने दंश केला; तो मूर्च्छित होऊन पडला.

तेव्हा त्याची पत्नी अत्यंत विलाप करत रडू लागली. वैश्याने आपल्या पुत्राला वैद्यांना दाखवले तेव्हा वैद्य म्हणू लागले— हा तीन दिवसांत मृत्यू पावेल. जेव्हा त्याच्या ब्राह्मण मित्राला हे कळले तेव्हा त्याने सांगितले— “सनातन धर्माची प्रथा आहे की ज्या वेळी शुक्र अस्तंगत असतो तेव्हा कोणी आपल्या पत्नीला आणत नाही. परंतु हा शुक्र अस्तंगत असताना पत्नीला घेऊन आला आहे, या कारणाने सर्व विघ्ने उपस्थित झाली आहेत. जर हे दोघे सासरी परत गेले आणि शुक्र उदय झाल्यावर पुन्हा आले तर निश्चितच विघ्न टळू शकते.”

सेठाने आपल्या पुत्राला व त्याच्या पत्नीला लगेच सासरी परत पोहोचवले. तिथे पोहोचताच वैश्यपुत्राची मूर्च्छा दूर झाली आणि साधारण उपचारानेच तो सर्पविषातून मुक्त झाला. तो हळूहळू आरोग्य प्राप्त करत राहिला आणि जेव्हा शुक्राचा उदय झाला तेव्हा सासरच्यांनी हर्षपूर्वक त्याला आपल्या कन्येसह निरोप दिला. त्यानंतर पतिपत्नी दोघे घरी येऊन आनंदाने राहू लागले. हे व्रत केल्याने अनेक विघ्ने दूर होतात.

॥ समाप्त ॥

शनिवार व्रत कथा

विधी

या दिवशी शनिदेवाची पूजा होते. काळे तीळ, काळे वस्त्र, तेल, उडीद हे शनिदेवाला अति प्रिय आहेत, म्हणून यांच्याद्वारे शनिदेवाची पूजा केली जाते. शनिस्तोत्राचा पाठही विशेष लाभदायक ठरतो.

कथा

एकदा सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, बृहस्पती, शुक्र, शनी, राहू आणि केतू या सर्व ग्रहांमध्ये आपापसात वाद झाला की आपल्यात सर्वात मोठा कोण आहे? सर्वजण स्वतःला मोठे म्हणत होते. जेव्हा आपापसात काही निर्णय होऊ शकला नाही तेव्हा सर्वजण भांडत भांडत देवराज इंद्राकडे गेले आणि म्हणू लागले की आपण सर्व देवतांचे राजा आहात, म्हणून आपण आमचा न्याय करून सांगा की आम्हा नऊ ग्रहांमध्ये सर्वात मोठा ग्रह कोण आहे?

देवराज इंद्र देवतांचा प्रश्न ऐकून घाबरले आणि म्हणू लागले की माझ्यात हे सामर्थ्य नाही की मी कोणाला मोठा किंवा लहान सांगू शकेन. मी माझ्या मुखाने काही सांगू शकत नाही. हो, एक उपाय होऊ शकतो. सध्या पृथ्वीवर राजा विक्रमादित्य हे इतरांची दुःखे निवारण करणारे आहेत, म्हणून आपण सर्वजण मिळून त्यांच्याकडेच जा; तेच आपल्या वादाचे निवारण करतील.

सर्व ग्रहदेवता देवलोकातून निघून भूलोकात जाऊन राजा विक्रमादित्याच्या सभेत उपस्थित झाले आणि आपला प्रश्न राजासमोर मांडला. राजा विक्रमादित्य ग्रहांचे बोलणे ऐकून गहन चिंतेत पडला की मी माझ्या मुखाने कोणाला मोठा व कोणाला लहान सांगू? ज्याला लहान सांगेन तोच क्रोध करील. त्यांचे भांडण मिटवण्यासाठी त्याने एक उपाय शोधला आणि सोने, चांदी, कांसे, पितळ, शिसे, कथील, जस्त, अभ्रक व लोखंड या नऊ धातूंची नऊ आसने बनवली. सर्व आसने क्रमाने — जसे सोने सर्वात पुढे आणि लोखंड सर्वात मागे — अंथरली गेली. त्यानंतर राजाने सर्व ग्रहांना सांगितले की आपण सर्वांनी आपापले आसन ग्रहण करावे; ज्याचे आसन सर्वात पुढे तो सर्वात मोठा आणि ज्याचे सर्वात मागे तो सर्वात लहान समजावा. लोखंड सर्वात मागे होते आणि त्यावर शनिदेवाचे शासन होते, म्हणून शनिदेवाने समजून घेतले की राजाने मला सर्वात लहान ठरवले आहे.

या निर्णयावर शनिदेवाला फार क्रोध आला. ते म्हणाले की राजा, तू मला ओळखत नाहीस. सूर्य एका राशीवर एक महिना, चंद्र सव्वादोन महिने दोन दिवस, मंगळ दीड महिना, बृहस्पती तेरा महिने, बुध व शुक्र एक-एक महिना विचरण करतात. परंतु मी एका राशीवर अडीच वर्षांपासून साडेसात वर्षांपर्यंत राहतो. मोठमोठ्या देवतांनाही मी भीषण दुःख दिले आहे. राजन् ऐक! श्रीरामचंद्रांना साडेसाती आली आणि त्यांना वनवास घडला. रावणावर आली तेव्हा रामाने वानरांची सेना घेऊन लंकेवर स्वारी केली आणि रावणाच्या कुळाचा नाश केला. हे राजन्! आता तू सावध राहा.

राजा विक्रमादित्य म्हणाला— जे भाग्यात असेल, ते पाहून घेऊ.

त्यानंतर इतर ग्रह तर प्रसन्नतेने आपापल्या स्थानी निघून गेले, परंतु शनिदेव क्रोधाने तेथून निघाले.

काही काळ लोटल्यावर जेव्हा राजा विक्रमादित्याला साडेसातीची दशा आली तेव्हा शनिदेव घोड्यांचे सौदागर बनून अनेक घोड्यांसह राजा विक्रमादित्याच्या राजधानीत आले. जेव्हा राजाने घोड्यांच्या सौदागराच्या येण्याची बातमी ऐकली तेव्हा त्याने आपल्या अश्वपालाला चांगले चांगले घोडे खरेदी करण्याची आज्ञा दिली. अश्वपालाने अशा उत्तम जातीचे घोडे पाहून एक चांगला घोडा निवडला आणि राजा स्वारीसाठी त्यावर स्वार झाला.

राजा पाठीवर बसताच घोडा वेगाने पळाला. घोडा फार दूर एका घनदाट जंगलात जाऊन राजाला सोडून अंतर्धान पावला. त्यानंतर राजा विक्रमादित्य एकटाच जंगलात भटकत राहिला. भुकेतहानेने दुःखी झालेल्या राजाने भटकता भटकता एका गुराख्याला पाहिले. गुराख्याने राजाला तहानेने व्याकूळ पाहून पाणी पाजले. राजाच्या बोटात एक अंगठी होती. ती अंगठी त्याने काढून प्रसन्नतेने गुराख्याला दिली आणि स्वतः शहराकडे निघाला. राजा शहरात पोहोचून एका सेठाच्या दुकानात जाऊन बसला आणि स्वतःला उज्जैनचा रहिवासी व आपले नाव वीका असे सांगितले. सेठाने त्याला कुलीन मनुष्य समजून पाणी वगैरे पाजले. भाग्यवश त्या दिवशी सेठाच्या दुकानात फार मोठी विक्री झाली, तेव्हा सेठ त्याला भाग्यवान पुरुष समजून भोजनासाठी आपल्यासोबत घरी घेऊन गेला. भोजन करताना राजा विक्रमादित्याने एक आश्चर्यजनक घटना पाहिली — ज्या खुंटीवर हार लटकत होता ती खुंटी तो हार गिळत होती.

भोजनानंतर जेव्हा सेठ खोलीत आला तेव्हा त्याला खोलीत हार सापडला नाही. त्याने असाच निष्कर्ष काढला की वीकाशिवाय दुसरे कोणीही या खोलीत आले नाही, म्हणून निश्चितच त्यानेच हार चोरला आहे. परंतु वीकाने हार घेतल्याचे नाकारले. यावर पाच-सात माणसांनी त्याला पकडून नगरकोतवालाकडे नेले. फौजदाराने त्याला राजासमोर उपस्थित केले आणि सांगितले की हा माणूस भला वाटतो, चोर वाटत नाही; परंतु सेठाचे म्हणणे आहे की याच्याशिवाय दुसरे कोणीही घरात आलेच नाही, म्हणून निश्चितच चोरी याने केली आहे. राजाने आज्ञा दिली की याचे हातपाय कापून याला चौरंगिया करावे. तत्काळ राजाच्या आज्ञेचे पालन झाले आणि वीकाचे हातपाय कापले गेले.

काही काळ लोटल्यावर एक तेली त्याला आपल्या घरी घेऊन गेला आणि त्याला घाण्यावर बसवले. वीका त्यावर बसून आपल्या तोंडाने बैल हाकत राहिला. या काळात राजाची शनीची दशा संपली. पावसाळ्यात तो मल्हार राग गाऊ लागला. हा राग ऐकून त्या शहराच्या राजाची कन्या मनभावनी त्या रागावर मोहित झाली. राजकन्येने राग गाणाऱ्याची बातमी आणण्यासाठी आपल्या दासीला पाठवले. दासी सर्व शहरभर फिरत राहिली. जेव्हा ती तेल्याच्या घराजवळून जात होती तेव्हा तिने पाहिले की तेल्याच्या घरात चौरंगिया राग गात आहे. दासीने परत येऊन राजकुमारीला सर्व वृत्तान्त सांगितला. त्याच क्षणी राजकुमारी मनभावनीने मनात असा निश्चय केला की काहीही होवो, मी चौरंगियाशीच विवाह करीन.

प्रातःकाळ होताच जेव्हा दासीने राजकुमारी मनभावनीला उठवण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा राजकुमारी अनशन व्रत घेऊन पडून राहिली. दासीने राणीकडे जाऊन राजकुमारी न उठण्याचा वृत्तान्त सांगितला. राणीने तिथे येऊन राजकुमारीला उठवले आणि तिच्या दुःखाचे कारण विचारले. राजकुमारी म्हणाली की आई, मी असा निश्चय केला आहे की तेल्याच्या घरात जो चौरंगिया आहे मी त्याच्याशीच विवाह करीन. आई म्हणाली— वेडे, तू हे काय म्हणत आहेस? तुझा विवाह एखाद्या देशाच्या राजाशी केला जाईल. कन्या म्हणू लागली की आई, मी माझा निश्चय कधीही मोडणार नाही. आईने चिंतित होऊन ही गोष्ट महाराजांना सांगितली. महाराजांनीही येऊन तिला समजावले की मी आत्ताच देशोदेशी आपले दूत पाठवून सुयोग्य, रूपवान आणि सर्वात मोठ्या गुणी राजकुमाराशी तुझा विवाह करीन. अशी गोष्ट तू कधीही मनात आणू नये. परंतु राजकुमारी म्हणाली— “बाबा, मी माझे प्राण त्यागीन, परंतु दुसऱ्या कोणाशी विवाह करणार नाही.” हे ऐकून राजा क्रोधाने म्हणाला, जर तुझ्या भाग्यात असेच लिहिले असेल तर तुझ्या इच्छेप्रमाणेच कर. राजाने तेल्याला बोलावून सांगितले की तुझ्या घरात जो चौरंगिया आहे त्याच्याशी मी माझ्या कन्येचा विवाह करू इच्छितो. तेली म्हणाला, महाराज, हे कसे होऊ शकते? राजा म्हणाला की भाग्याच्या लिखिताला कोणीही टाळू शकत नाही. आपल्या घरी जाऊन विवाहाची तयारी कर.

राजाने सर्व तयारी करून तोरण व बंदनवार लावून राजकुमारीचा विवाह चौरंगियाशी करून दिला. रात्री जेव्हा विक्रमादित्य व राजकुमारी महालात झोपले तेव्हा मध्यरात्री शनिदेवाने विक्रमादित्याला स्वप्नात दर्शन देऊन सांगितले की राजा, मला लहान ठरवून तू किती दुःख भोगलेस? राजाने शनिदेवाची क्षमा मागितली. शनिदेवाने राजाला क्षमा केली आणि प्रसन्न होऊन विक्रमादित्याला हातपाय दिले. तेव्हा राजा विक्रमादित्याने शनिदेवाला प्रार्थना केली— “महाराज, माझी प्रार्थना स्वीकार करा; जसे दुःख आपण मला दिले तसे आणखी कोणालाही देऊ नका.” शनिदेव म्हणाले— तुझी प्रार्थना स्वीकार आहे; जो मनुष्य माझी कथा ऐकेल किंवा सांगेल त्याला माझ्या दशेत कधीही दुःख होणार नाही; जो नित्य माझे ध्यान करील किंवा मुंग्यांना पीठ घालील त्याचे सर्व मनोरथ पूर्ण होतील. इतके सांगून शनिदेव आपल्या धामाला निघून गेले.

जेव्हा राजकुमारी मनभावनीचा डोळा उघडला आणि तिने चौरंगियाला हातपायांसह पाहिले तेव्हा ती आश्चर्यचकित झाली; तिला पाहून राजा विक्रमादित्याने आपली सर्व हकीकत सांगितली की मी उज्जैनचा राजा विक्रमादित्य आहे. ही घटना ऐकून राजकुमारी अत्यंत प्रसन्न झाली. प्रातःकाळी राजकुमारीला तिच्या सख्यांनी मागच्या रात्रीची हकीकत विचारली तेव्हा तिने आपल्या पतीचा सर्व वृत्तान्त सांगितला. तेव्हा सर्वांनी प्रसन्नता व्यक्त केली आणि म्हटले की ईश्वराने आपली मनोकामना पूर्ण केली. जेव्हा त्या सेठाने ही घटना ऐकली तेव्हा तो राजा विक्रमादित्याकडे आला आणि त्यांच्या पायांवर पडून क्षमा मागू लागला की आपल्यावर मी चोरीचा खोटा आरोप ठेवला. आपण जो हवा तो दंड मला द्या. राजा म्हणाला— माझ्यावर शनिदेवाचा कोप होता, याच कारणाने ही सर्व दुःखे मला प्राप्त झाली; यात तुझा काही दोष नाही. तू आपल्या घरी जाऊन आपले काम कर, तुझा कोणताही अपराध नाही. सेठ म्हणाला— “महाराज, मला तेव्हाच शांती मिळेल जेव्हा आपण माझ्या घरी येऊन प्रीतिपूर्वक भोजन कराल.” राजा म्हणाला, जशी आपली इच्छा असेल तसेच करा.

सेठाने आपल्या घरी जाऊन अनेक प्रकारचे सुंदर पदार्थ बनवले आणि राजा विक्रमादित्याला प्रीतिभोज दिला. ज्या वेळी राजा भोजन करत होते त्या वेळी एक आश्चर्यजनक घटना घडताना सर्वांना दिसली. जी खुंटी पूर्वी हार गिळून गेली होती, ती आता हार ओकत होती. भोजन संपल्यावर सेठाने हात जोडून पुष्कळ मोहरा राजाला भेट दिल्या आणि म्हटले— “माझी श्रीकंवरी नावाची एक कन्या आहे, तिचे आपण पाणिग्रहण करावे.” राजा विक्रमादित्याने त्याची प्रार्थना स्वीकारली. तेव्हा सेठाने आपल्या कन्येचा विवाह राजाशी करून दिला आणि पुष्कळ दानदहेज आदी दिले. काही दिवस त्या राज्यात निवास केल्यानंतर राजा विक्रमादित्याने आपल्या सासऱ्याला सांगितले की आता माझी उज्जैनला जाण्याची इच्छा आहे.

काही दिवसांनी निरोप घेऊन राजकुमारी मनभावनी, सेठाची कन्या तसेच दोन्ही ठिकाणांहून हुंड्यात मिळालेले अनेक दासदासी, रथ व पालख्यांसह राजा विक्रमादित्य उज्जैनकडे निघाला. जेव्हा ते शहराजवळ पोहोचले आणि नगरवासीयांनी राजाच्या येण्याची वार्ता ऐकली तेव्हा उज्जैनची समस्त प्रजा स्वागतासाठी आली. प्रसन्नतेने राजा आपल्या महालात आले. सर्व नगरात मोठा उत्सव साजरा करण्यात आला आणि रात्री दीपमाळ लावण्यात आली. दुसऱ्या दिवशी राजाने आपल्या संपूर्ण राज्यात अशी घोषणा करवली की शनिदेवता सर्व ग्रहांमध्ये सर्वोपरी आहेत. मी त्यांना लहान ठरवले, त्यामुळेच मला हे दुःख प्राप्त झाले.

अशा प्रकारे सर्व राज्यात सदैव शनिदेवाची पूजा व कथा होऊ लागली. राजा व प्रजा अनेक प्रकारची सुखे भोगत राहिली. जो कोणी शनिदेवाची ही कथा वाचतो किंवा ऐकतो, शनिदेवाच्या कृपेने त्याची सर्व दुःखे दूर होतात. व्रताच्या दिवशी शनिदेवाची कथा अवश्य वाचावी.

॥ समाप्त ॥

रविवार व्रत कथा

पूजाविधी

सर्व मनोकामनांच्या पूर्तीसाठी रविवारचे व्रत श्रेष्ठ आहे. या व्रताची विधी अशी आहे. प्रातःकाळी स्नानादीतून निवृत्त होऊन स्वच्छ वस्त्रे धारण करावीत. शांतचित्त होऊन परमात्म्याचे स्मरण करावे. भोजन तसेच फलाहार सूर्यप्रकाश असतानाच करून घेणे उचित आहे. जर निराहार राहिल्यावर सूर्य मावळला तर दुसऱ्या दिवशी सूर्योदयानंतर अर्घ्य दिल्यावरच भोजन करावे. व्रताच्या दिवशी खारट व तेलकट भोजन कदापि करू नये. हे व्रत केल्याने मानसन्मान वाढतो तसेच शत्रूंचा क्षय होतो. डोळ्यांच्या पीडेखेरीज इतर सर्व पीडा दूर होतात.

कथा

एक म्हातारी होती. तिचा नियम होता की दर रविवारी अगदी पहाटेच स्नानादी करून घर गायीच्या शेणाने सारवून मग भोजन तयार करून भगवंतांना नैवेद्य दाखवून स्वतः भोजन करत असे. असे व्रत केल्याने तिचे घर अनेक प्रकारच्या धनधान्याने परिपूर्ण होते. श्रीहरीच्या कृपेने घरात कोणत्याही प्रकारचे विघ्न किंवा दुःख नव्हते. सर्व प्रकारे घरात आनंद नांदत होता. अशा प्रकारे काही दिवस लोटल्यावर तिची एक शेजारीण, जिच्या गायीचे शेण ती म्हातारी आणत असे, विचार करू लागली की ही वृद्धा सर्वदा माझ्या गायीचे शेण घेऊन जाते. म्हणून ती आपल्या गायीला घराच्या आत बांधू लागली. म्हातारीला शेण न मिळाल्याने रविवारी ती आपले घर सारवू शकली नाही. म्हणून तिने ना भोजन बनवले ना भगवंतांना नैवेद्य दाखवला, तसेच स्वतःही भोजन केले नाही. अशा प्रकारे तिने निराहार व्रत केले. रात्र झाली आणि ती भुकेली झोपली. रात्री भगवंतांनी तिला स्वप्न दिले आणि भोजन न बनवण्याचे व नैवेद्य न दाखवण्याचे कारण विचारले. वृद्धेने शेण न मिळाल्याचे कारण सांगितले, तेव्हा भगवंत म्हणाले की माते, आम्ही तुला अशी गाय देतो जिच्यामुळे सर्व इच्छा पूर्ण होतील; कारण तू नेहमी रविवारी गायीच्या शेणाने घर सारवून, भोजन बनवून, माझा नैवेद्य दाखवून स्वतः भोजन करतेस. यामुळे मी प्रसन्न होऊन तुला वरदान देतो. निर्धनाला धन आणि वंध्या स्त्रियांना पुत्र देऊन दुःखे दूर करतो तसेच अंतसमयी मोक्ष देतो.

स्वप्नात असे वरदान देऊन भगवंत तर अंतर्धान पावले आणि वृद्धेचा डोळा उघडला तेव्हा ती पाहते तो अंगणात एक अति सुंदर गाय व वासरू बांधलेले आहेत. ती गाय व वासरू पाहून अतिशय प्रसन्न झाली आणि तिने त्यांना घराबाहेर बांधले व तिथेच खायला चारा घातला. जेव्हा तिच्या शेजारणीने म्हातारीच्या घराबाहेर एक अति सुंदर गाय व वासरू पाहिले तेव्हा द्वेषाने तिचे हृदय जळू लागले आणि तिने पाहिले की गायीने सोन्याचे शेण टाकले आहे, तेव्हा ती त्या गायीचे शेण घेऊन गेली आणि आपल्या गायीचे शेण त्या जागी ठेवून गेली. ती नित्यनेमाने असेच करत राहिली आणि साध्याभोळ्या म्हातारीला याची खबरही लागू दिली नाही. तेव्हा सर्वव्यापी ईश्वराने विचार केला की चलाख शेजारणीच्या कृत्याने म्हातारी फसवली जात आहे; म्हणून ईश्वराने संध्याकाळी आपल्या मायेने फार जोरदार वादळ आणले. म्हातारीने वादळाच्या भयाने आपली गाय आत बांधून घेतली. प्रातःकाळी जेव्हा म्हातारीने पाहिले की गायीने सोन्याचे शेण दिले आहे तेव्हा तिच्या आश्चर्याला सीमा राहिली नाही आणि ती प्रतिदिन गायीला घराच्या आत बांधू लागली. इकडे शेजारणीने पाहिले की म्हातारी गायीला घराच्या आत बांधू लागली आहे आणि तिचे सोन्याचे शेण उचलण्याचा डाव चालत नाही, तेव्हा ती ईर्ष्या व मत्सराने जळू लागली आणि काही उपाय न दिसल्याने शेजारणीने त्या देशाच्या राजाच्या सभेत जाऊन सांगितले, महाराज, माझ्या शेजारी एका वृद्धेकडे अशी गाय आहे जी आपल्यासारख्या राजांनाच शोभेल; ती नित्य सोन्याचे शेण देते. आपण त्या सोन्याने प्रजेचे पालन करावे.

ती वृद्धा इतक्या सोन्याचे काय करील? राजाने हे ऐकून आपल्या दूतांना वृद्धेच्या घरून गाय आणण्याची आज्ञा दिली. वृद्धा सकाळी ईश्वराला नैवेद्य दाखवून भोजन घेणारच होती तोच राजाचे कर्मचारी गाय सोडून घेऊन गेले. वृद्धा पुष्कळ रडली-ओरडली, परंतु कर्मचाऱ्यांसमोर कोण काय बोलणार? त्या दिवशी वृद्धा गायीच्या वियोगात भोजन करू शकली नाही आणि रात्रभर रडत रडत ईश्वराकडे गाय पुन्हा मिळावी म्हणून प्रार्थना करत राहिली. इकडे राजा गाय पाहून फार प्रसन्न झाला, परंतु सकाळी जसा तो उठला तसा सर्व महाल शेणाने भरलेला दिसू लागला. राजा हे पाहून घाबरला. भगवंतांनी रात्री राजाला स्वप्नात सांगितले की हे राजा! गाय वृद्धेला परत करण्यातच तुझे भले आहे; तिच्या रविवारच्या व्रताने प्रसन्न होऊन मी तिला गाय दिली होती. प्रातःकाळ होताच राजाने वृद्धेला बोलावून पुष्कळ धनासह सन्मानपूर्वक गाय व वासरू परत केले. तिच्या शेजारणीला बोलावून उचित दंड दिला. इतके केल्यानंतर राजाच्या महालातील घाण दूर झाली. त्याच दिवसापासून राजाने नगरवासीयांना आदेश दिला की राज्याच्या तसेच आपल्या समस्त मनोकामनांच्या पूर्तीसाठी रविवारचे व्रत करा. व्रत केल्याने नगरातील लोक सुखी जीवन जगू लागले. कोणताही रोग तसेच निसर्गाचा प्रकोप त्या नगरावर होत नसे. सारी प्रजा सुखाने राहू लागली.

॥ समाप्त ॥