उत्तरकाण्ड
उत्तरकाण्ड · दोहा १०८(घ)–११७(क)
saṃkara dīnadayāla aba ehi para hohu kṛpāla| sāpa anugraha hoi jehiṃ nātha thorehīṃ kāla || 108 (gha)||
ehi kara hoi parama kalyānā| soi karahu aba kṛpānidhānā|| bipragirā suni parahita sānī| evamastu iti bhai nabhabānī||
jadapi kīnha ehiṃ dāruna pāpā| maiṃ puni dīnha kopa kari sāpā|| tadapi tumhāra sādhutā dekhī| karihaum̐ ehi para kṛpā biseṣī||
chamāsīla je para upakārī| te dvija mohi priya jathā kharārī|| mora śrāpa dvija byartha na jāihi| janma sahasa avasya yaha pāihi||
janamata marata dusaha dukha hoī| ahi svalpau nahiṃ byāpihi soī|| kavaneum̐ janma miṭihi nahiṃ gyānā| sunahi sūdra mama bacana pravānā||
raghupati purīṃ janma taba bhayaū| puni taiṃ mama sevām̐ mana dayaū|| purī prabhāva anugraha moreṃ| rāma bhagati upajihi ura toreṃ||
sunu mama bacana satya aba bhāī| haritoṣana brata dvija sevakāī|| aba jani karahi bipra apamānā| jānehu saṃta anaṃta samānā||
iṃdra kulisa mama sūla bisālā| kāladaṃḍa hari cakra karālā|| jo inha kara mārā nahiṃ maraī| bipradroha pāvaka so jaraī||
asa bibeka rākhehu mana māhīṃ| tumha kaham̐ jaga durlabha kachu nāhīṃ| aurau eka āsiṣā morī| apratihata gati hoihi torī||
suni siva bacana haraghi gura evamastu iti bhāṣi| mohi prabodhi gayau gṛha saṃbhu carana ura rākhi || 109 (ka)||
prerita kāla biṃdhi giri jāi bhayareṃ maiṃ byāla| puni prayāsa binu so tanu tajeum̐ gaem̐ kachu kāla || 109 (kha)||
joi tanu dharaum̐ tajaum̐ puni anāyāsa harijāna| jimi nūtana paṭa pahirai nara pariharai purāna || 109 (ga)||
sira rākhī śruti nīti aru maiṃ nahiṃ pāvā klesa| ehi bidhi dhareuṃ bibidhi tanugyāna nagayau khagesa || 109 (gha)||
trijaga deva nara joi tanu dharaum̐| taham̐ taham̐ rāma bhajana anusaraūm̐|| eka sūla mohi bisara na kāū| gura kara komala sīla subhāū||
carama deha dvija kai maiṃ pāī| sura durlabha purāna śruti gāī|| khelaum̐ tahūm̐ bālakanha mīlā| karaum̐ sakala raghunāyaka līlā||
prauṛha bhaem̐ mohi pitā paṛhāvā| samajheṃ suna gunaū nahiṃ bhāvā|| mana te sakala bāsanā bhāgī| kevala rāma carana laya lāgī||
kahu khagesa asa kavana abhāgī| kharī seva suradhenuhi tyāgī|| prema magana mohi kachu na sohāī| hāreu pitā paṛhāi paṛhāī||
bhae kālabasa jaba pitu mātā| maiṃ bana gayaum̐ bhajana janatrātā|| jaham̐ jaham̐ bipina munīsvara pāvaum̐| āśrama jāi jāi siru nāvaum̐||
būjhata tinhahi rāma guna gāhā| kahahiṃ sunaum̐ haraṣita khaganāhā|| sunata phiraum̐ hari guna anubādā| abyāhata gati saṃbhu prasādā||
chūṭī tribidha īṣanā gāṛhī| eka lālasā ura ati bāṛhī|| rāma carana bārija jaba dekhauṃ| taba nija janma saphala kari lekhauṃ||
jehi pūm̐chaum̐ soi muni asa kahaī| īsvara sarba bhūtamaya ahaī|| nirguna mata nahiṃ mohi sohāī| saguna brahma rati ura adhikāī||
gura ke bacana surati kari rāma carana manu lāga| raghupati jasa gāvata phiraum̐ chana chana nava anurāga || 110 (ka)||
meru sikhara baṭa chāyām̐ muni lomasa āsīna| dekhi carana siru nāyaum̐ bacana kaheuṃ ati dīna || 110 (kha)||
suni mama bacana binīta mṛdu muni kṛpāla khagarāja| mohi sādara pūchata bhae dvija āyahu kehi kāja|| 110 ( ga)||
taba maiṃ kahā kṛpānidhi tumha sarbagya sujāna| saguna brahahā avarādhana mohi kahaṭṭhu bhagavāna || 110 (gha)||
taba muniṣa raghupati guna gāthā| kahe kachuka sādara khaganāthā|| brahmagyāna rata muni bigyāni| mohi parama adhikārī jānī||
lāge karana brahma upadesā| aja adveta aguna hṛdayesā|| akala anīha anāma arupā| anubhava gamya akhaṃḍa anūpā||
mana gotīta amala abināsī| nirbikāra niravadhi sukha rāsī||
so taiṃ tāhi tohi nahiṃ bhedā| bāri bīci iva gāvahi bedā||
bibidha bhām̐ti mohi muni samujhāvā| nirguna mata mama hṛdayam̐ na āvā|| puni maiṃ kaheum̐ nāi pada sīsā| saguna upāsana kahahu munīsā||
rāma bhagati jala mama mana mīnā| kimi bilagāi munīsa prabīnā||
soi upadesa kahahu kari dāyā| nija nayananhi dekhauṃ raghurāyā||
bhari locana biloki avadhesā| taba sunihaum̐ nirguna upadesā|| muni puni kahi harikathā anūpā| khaṃḍi saguna mata aguna nirūpā||
taba maiṃ nirguna mata kara dūrī| saguna nirūpaum̐ kari haṭha bhūrī|| uttara pratiuttara maiṃ kīnhā| muni tana bhae krodha ke cīnhā||
sunu prabhu bahuta avagyā kiem̐| upaja krodha gyāninha ke hiem̐|| ati saṃgharaṣana jauṃ kara koī| anala pragaṭa caṃdana te hoī||
bāraṃbāra sakopa muni karai nirūpana gyāna| maiṃ apane mana baiṭha taba kareṃ bibidhi anumāna || 111 (ka)||
krodha ki dvaitabuddhi binu dvaita ki binu agyāna| māyābasa parichinna jaṛa jīva ki isa samāna|| 111 (kha )||
kabahum̐ ki dukha saba kara hita tākeṃ| tehi ki daridra parasa mani jākeṃ|| paradrohī kī hohiṃ nisaṃkā| kāmī puni ki rahahiṃ akalaṃkā||
baṃsa ki raha dvija anahita kīnheṃ| karma ki hohiṃ svarūpahi cīnheṃ|| kāhū sumati ki khala sam̐ga jāmī| subha gati pāva ki paratriya gāmī||
bhava ki parahiṃ paramātmā biṃdaka| sukhī ki hohiṃ kabahum̐ hariniṃdaka|| rāju ki rahai nīti binu jāneṃ| agha ki rahahiṃ haricarita bakhāneṃ||
pāvana jasa ki punya binu hoī| binu agha ajasa ki pāvai koī|| lābhu ki kichu hari bhagati samānā| jehi gāvahiṃ śruti saṃta purānā||
hāni ki jaga ehi sama kichu bhāī| bhajia na rāmahi nara tanu pāī|| agha ki pisunatā sama kachu ānā| dharma ki dayā sarisa harijānā||
ehi bidhi amiti juguti mana gunaūm̐| muni upadesa na sādara sunaūm̐|| puni puni saguna paccha maiṃ ropā| taba muni boleu bacana sakopā||
mūṛha parama sikha deum̐ na mānasi| uttara pratiuttara bahu ānasi|| satya bacana bisvāsa na karahī| bāyasa iva sabahī te ḍarahī||
saṭha svapaccha taba hṛdayam̐ bisālā| sapadi hohi pacchī caṃḍālā|| līnha śrāpa maiṃ sīsa caṛhāī| nahiṃ kachu bhaya na dīnatā āī||
turata bhayaḍaṃ maiṃ kāga taba puni muni pada siru nāi| sumiri rāma raghubaṃsa mani haraghita caleṃ uṛāi || 112 (ka)||
umā je rāma carana rata bigata kāma mada krodha| nija prabhumaya dekhahiṃ jagata kehi sana karahiṃ birodha|| 112 (kha )||
sunu khagesa nahiṃ kachu riṣi dūṣana| ura preraka raghubaṃsa bibhūṣana|| kṛpāsiṃdhu muni mati kari bhorī| līnhi prema paricchā morī||
mana baca krama mohi nija jana jānā| muni mati puni pherī bhagavānā|| riṣi mama mahata sīlatā dekhī| rāma carana bisvāsa biseṣī||
ati bisamaya puni puni pachitāī| sādara muni mohi līnha bolāī|| mama paritoṣa bibidha bidhi kīnhā| haraṣita rāmamaṃtra taba dīnhā||
bālakarūpa rāma kara dhyānā| kaheu mohi muni kṛpānidhānā|| suṃdara sukhada mihi ati bhāvā| so prathamahiṃ maiṃ tumhahi sunāvā||
muni mohi kachuka kāla taham̐ rākhā| taba bhāṣā|| sādara mohi yaha kathā sunāī| puni bole muni girā suhāī||
rāmacarita sara gupta suhāvā| saṃbhu prasāda tāta maiṃ pāvā|| tohi nija bhagata rāma kara jānī| tāte maiṃ saba kaheum̐ bakhānī||
rāma bhagati jinha keṃ ura nāhīṃ| kabahum̐ na tāta kahia tinha pāhīṃ|| muni mohi bibidha bhām̐ti samujhāvā| maiṃ saprema muni pada siru nāvā||
nija kara kamala parasi mama sīsā| haraṣita āsiṣa dīnha munīsā|| rāma bhagati abirala ura toreṃ| basihi sadā prasāda aba moreṃ||
sadā rāma priya hohu tumha subha guna bhavana amāna| kāmarūpa icchāmarana gyāna birāga nidhāna || 113 (ka)||
jehiṃ āśrama tumha basaba puni sumirata śrībhagavaṃta| byāpihi tahem̐ṃ na abidyā jojana eka prajaṃta|| 113 (kha )||
kāla karma guna doṣa subhāū| kachu dukha tumhahi na byāpihi kāū|| rāma rahasya lalita bidhi nānā| gupta pragaṭa itihāsa purānā||
binu śrama tumha jānaba saba soū| nita nava neha rāma pada hoū|| jo icchā karihahu mana māhīṃ| hari prasāda kachu durlabha nāhīṃ||
suni muni āsiṣa sunu matidhīrā| brahmagirā bhai gagana gam̐bhīrā|| evamastu tava baca muni gyānī| yaha mama bhagata karma mana bānī||
suni nabhagirā haraṣa mohi bhayaū| prema magana saba saṃsaya gayaū|| kari binatī muni āyasu pāī| pada saroja puni puni siru nāī||
haraṣa sahita ehiṃ āśrama āyaum̐| prabhu prasāda durlabha bara pāyaum̐|| ihām̐ basata mohi sunu khaga īsā| bīte kalapa sāta aru bīsā||
karaum̐ sadā raghupati guna gānā| sādara sunahiṃ bihaṃga sujānā|| jaba jaba avadhapurīṃ raghubīrā| dharahiṃ bhagata hita manuja sarīrā||
taba taba jāi rāma pura rahaūm̐| sisulīlā biloki sukha lahaūm̐|| puni ura rākhi rāma sisurūpā| nija āśrama āvaum̐ khagabhūpā||
kathā sakala maiṃ tumhahi sunāī| kāga deha jehiṃ kārana pāī|| kahium̐ tāta saba prasna tumhārī| rāma bhagati mahimā ati bhārī||
tāte yaha tana mohi priya bhayau rāma pada neha| nija prabhu darasana pāyaum̐ṃ gae sakala saṃdeha || 114 (ka)||
bhagati paccha haṭha kari raheṃ dīnhi mahāriṣi sāpa| muni durlabha bara pāyaum̐ dekhaha bhajana pratāpa|| 114 ( kha )||
je asi bhagati jāni pariharahīṃ| kevala gyāna hetu śrama karahīṃ|| te jaṛa kāmadhenu gṛham̐ tyāgī| khojata āku phirahiṃ paya lāgī||
sunu khagesa hari bhagati bihāī| je sukha cāhahiṃ āna upāī|| te saṭha mahāsiṃdhu binu taranī| pairi pāra cāhahiṃ jaṛa karanī||
suni bhasuṃḍi ke bacana bhavānī| boleu garuṛa haraṣi mṛdu bānī|| tava prasāda prabhu mama ura māhīṃ| saṃsaya soka moha bhrama nāhīṃ||
suneum̐ punīta rāma guna grāmā| tumharī kṛpām̐ laheum̐ biśrāmā|| eka bāta prabhu pūm̐chaum̐ tohī| kahahu bujhāi kṛpānidhi mohī||
kahahiṃ saṃta muni beda purānā| nahiṃ kachu durlabha gyāna samānā||
soi muni tumha sana kaheu gosāīṃ| nahiṃ ādarehu bhagati kī nāīṃ||
gyānahi bhagatihi aṃtara ketā| sakala kahahu prabhu kṛpā niketā|| suni uragāri bacana sukha mānā| sādara boleu kāga sujānā||
bhagatihi gyānahi nahiṃ kachu bhedā| ubhaya harahiṃ bhava saṃbhava khedā|| nātha munīsa kahahiṃ kachu aṃtara| sāvadhāna sou sunu bihaṃgabara||
gyāna birāga joga bigyānā| e saba puruṣa sunahu harijānā|| puruṣa pratāpa prabala saba bhām̐tī| abalā abala sahaja jaṛa jātī||
-puruṣa tyāgi saka nārihi jo birakta mati dhīra| na tu kāmī biṣayābasa bimukha jo pada raghubīra || 115 (ka)||
sou muni gyānanidhāna mṛganayanī bidhu mukha nirakhi| bibasa hoi harijāna nāri biṣnu māyā pragaṭa || 115 (kha)||
ihām̐ na pacchapāta kachu rākhaum̐| beda purāna saṃta mata bhāṣaum̐|| moha na nāri nāri keṃ rūpā| pannagāri yaha rīti anūpā||
māyā bhagati sunahu tumha doū| nāri barga jānai saba koū|| puni raghubīrahi bhagati piārī| māyā khalu nartakī bicārī||
bhagatihi sānukūla raghurāyā| tāte tehi ḍarapati ati māyā|| rāma bhagati nirupama nirupādhī| basai jāsu ura sadā abādhī||
tehi biloki māyā sakucāī| kari na sakai kachu nija prabhutāī|| asa bicāri je muni bigyānī| jācahīṃ bhagati sakala sukha khānī||
yaha rahasya raghunātha kara begi na jānai koi| jo jānai raghupati kṛpā sapanehuṃ moha na hoi || 116 (ka)||
auraḍa gyāna bhagati kara bheda sunahu suprabīna| jo suni hoi rāma pada prīti sadā abichīna|| 116 ( kha )||
sunahu tāta yaha akatha kahānī| samujhata banai na jāi bakhānī|| īsvara aṃsa jīva abināsī| cetana amala sahaja sukha rāsī||
so māyābasa bhayau gosāīṃ| bam̐dhyo kīra marakaṭa kī nāī|| jaṛa cetanahi graṃthi pari gaī| jadapi mṛṣā chūṭata kaṭhinaī||
taba te jīva bhayau saṃsārī| chūṭa na graṃthi na hoi sukhārī|| śruti purāna bahu kaheu upāī| chūṭa na adhika adhika arujhāī||
jīva hṛdayam̐ tama moha biseṣī| graṃthi chūṭa kimi parai na dekhī|| asa saṃjoga īsa jaba karaī| tabahum̐ kadācita so niruaraī||
sāttvika śraddhā dhenu suhāī| jauṃ hari kṛpām̐ hṛdayam̐ basa āī|| japa tapa brata jama niyama apārā| je śruti kaha subha dharma acārā||
tei tṛna harita carai jaba gāī| bhāva baccha sisu pāi penhāī|| noi nibṛtti pātra bisvāsā| nirmala mana ahīra nija dāsā||
parama dharmamaya paya duhi bhāī| avaṭai anala akāma banāī|| toṣa maruta taba chamām̐ juṛāvai| dhṛti sama jāvanu dei jamāvai||
muditām̐ mathaiṃ bicāra mathānī| dama adhāra raju satya subānī|| taba mathi kāṛhi lei navanītā| bimala birāga subhaga supunītā||
joga agini kari pragaṭa taba karma subhāsubha lāi| buddhi sirāvaiṃ gyāna ghṛta mamatā mala jari jāi || 117 (ka)||