श्रीभुवनेश्वरीकवचम्

श्रीगणेशाला नमस्कार. देवी म्हणाली — हे देवेशा! भुवनेश्वरीच्या ज्या ज्या विद्या तुम्ही प्रकाशित केल्या आहेत, त्या सर्व मी ऐकल्या व जाणल्या आहेत; आता (त्यांचे कवच) ऐकायचे आहे.

हे महादेवा! जे त्रैलोक्यमंगल नामक कवच पूर्वी सांगितले होते, ते — जे मला परम प्रिय आहे — सांगा.

ईश्वर म्हणाले — हे पार्वती! ऐक, मी सांगतो; सावध होऊन धारण कर. हे त्रैलोक्यमंगल नामक कवच मंत्राचेच विग्रह (साक्षात स्वरूप) आहे.

हे देवी! हे सिद्धविद्यामय आहे आणि समस्त ऐश्वर्याने युक्त आहे. याच्या पठण व धारणाने मनुष्य त्रैलोक्याच्या ऐश्वर्याचा भागी होतो.

या श्रीभुवनेश्वरी-त्रैलोक्यमंगल-कवचाचे ऋषी शिव आहेत, छंद विराट् आहे, देवता जगताची धात्री भुवनेश्वरी आहे. धर्म, अर्थ, काम व मोक्ष यांच्या प्राप्तीसाठी या जपात हा विनियोग केला जातो.

‘ह्रीं’ बीज माझ्या डोक्याचे रक्षण करो; भुवनेशी ललाटाचे रक्षण करो. ‘ऐं’ माझ्या उजव्या नेत्राचे आणि ‘ह्रीं’ डाव्या नेत्राचे रक्षण करो. (‘ह्रीं’ मायाबीज व ‘ऐं’ वाग्बीज ही शुद्ध बीजाक्षरे आहेत, ज्यांचा शब्दशः अर्थ होत नाही.)

‘श्रीं’ माझ्या उजव्या कानाचे रक्षण करो; तीन वर्णांची महेश्वरी डाव्या कानाचे सदा रक्षण करो; ‘ऐं’ माझ्या नासिकेचे सदा रक्षण करो. (‘श्रीं’ हे श्री/लक्ष्मीबीज आहे.)

हे देवी! ‘ह्रीं’ मुखाचे रक्षण करो; ‘ऐं’ माझ्या जिभेचे रक्षण करो; वाणीला संपुटित करणारी, तीन वर्णांची, परमात्मस्वरूपा (देवी) कंठाचे रक्षण करो.

‘श्रीं’ दोन्ही खांद्यांचे नियमपूर्वक रक्षण करो; ‘ह्रीं’ दोन्ही भुजांचे सदा रक्षण करो; कामबीज ‘क्लीं’ तसेच त्रिपुरा — त्रिपुराचे ऐश्वर्य देणारी — दोन्ही हातांचे रक्षण करो. (‘क्लीं’ हे कामबीज आहे.)

प्रणव ‘ॐ’ हृदयाचे रक्षण करो; ‘ह्रीं’ माझ्या मध्यभागाचे (उदराचे) सदा रक्षण करो; ‘क्रौं’ तसेच तीन अक्षरांची भुवनेश्वरी माझ्या नाभिप्रदेशाचे रक्षण करो. (‘ॐ’ प्रणव व ‘क्रौं’ अंकुशबीज आहेत.)

समस्त बीजे देणारी, सर्वांना वश करणारी (देवी) पाठीचे रक्षण करो; ‘ह्रीं’ माझ्या गुह्यप्रदेशाचे रक्षण करो; ‘भगवती’ (मंत्रांश) कटीचे (कमरेचे) रक्षण करो.

माहेश्वरी सदा रक्षण करो; शंखिनी दोन्ही गुडघ्यांचे रक्षण करो; अन्नपूर्णा सदा रक्षण करो; ‘स्वाहा’ दोन्ही पायांचे रक्षण करो. (‘स्वाहा’ हे आहुतिबीज आहे.)

सतरा अक्षरांची (सप्तदशाक्षरी) अन्नपूर्णा-विद्या समस्त शरीराचे रक्षण करो. तार (ॐ), माया (ह्रीं), रमा (श्रीं) आणि काम (क्लीं) — यांनी युक्त सोळा अक्षरांची (षोडशाक्षरी) विद्या याच्या पुढे (रक्षण करो).

डोक्यावर स्थित, वीस अक्षरांची (विंशत्यक्षरी) परा विद्या सदा रक्षण करो. ‘तारं (ॐ) दुर्गे-दुर्गे रक्षिणि स्वाहा’ — अशा प्रकारे ही दहा अक्षरांची (दशाक्षरी) विद्या आहे.

मेघासारखी श्यामवर्णा जयदुर्गा प्रसन्नतेने माझे सर्व बाजूंनी रक्षण करो. मायाबीजाने (ह्रीं ने) आरंभ होणारी ही दहा अक्षरांची विद्या याच्या पुढे (रक्षण करो).

तापवलेल्या सुवर्णासारखी कांती असलेली जयदुर्गा मुखाचे रक्षण करो. ‘तारं (ॐ) ह्रीं दुं दुर्गायै नमः’ — ही आठ अक्षरांची (अष्टाक्षरी) परा विद्या आहे. (‘दुं’ हे दुर्गाबीज आहे.)

शंख, चक्र, धनुष्य व बाण धारण करणारी (देवी) दक्षिण दिशेला माझे रक्षण करो. ‘महिषमर्दिनि… स्वाहा’ — ही आठ अक्षरांची (वसू = आठ) परा विद्या आहे.

महिषासुराचा नाश करणारी (देवी) नैर्ऋत्य कोनात (दक्षिण-पश्चिमेला) सदा रक्षण करो. ‘माया (ह्रीं) पद्मावती स्वाहा’ — ही सात अक्षरांची (सप्ताक्षरी) विद्या सांगितली आहे.

कमळावर विराजमान पद्मावती पश्चिम दिशेला माझे सदा रक्षण करो. हे परमेश्वरी! पाश व अंकुशाने संपुटित, माया (ह्रीं)… स्वाहा (सहित हा मंत्र रक्षण करो).

तार (ॐ) ने आरंभ होणारी, तेरा अक्षरांची (त्रयोदशाक्षरी) अश्वारूढा (देवी) अग्निकोनात (आग्नेयात, दक्षिण-पूर्वेला) रक्षण करो. ‘सरस्वति पञ्चस्वरे नित्यक्लिन्ने मदद्रवे…’ (ही त्याच विद्येची मंत्रपदे आहेत).

‘…स्वाहा’ (अंती असलेली) आठ अक्षरांची विद्या उत्तर दिशेला माझे सदा रक्षण करो. तार (ॐ), माया (ह्रीं) आणि कवच (हुं) — यांनी युक्त वधू (देवी) आकाशात (ऊर्ध्व दिशेला) निरंतर रक्षण करो. (‘हुं’ हे कवचबीज आहे.)

‘हूँ क्षें ह्रीं फट्’ — सर्व काही देणारी बारा अक्षरांची (द्वादशाक्षरी) महाविद्या आहे; त्वरिता (देवी) आठ नागांसह शिवकोनात (ईशान्यात, उत्तर-पूर्वेला) माझे सदा रक्षण करो. (‘हूँ’, ‘क्षें’ बीजे तसेच ‘फट्’ अस्त्रबीज आहेत.)

‘ऐं क्लीं सौः’ (मंत्र असलेली) बाला निरंतर मस्तकप्रदेशात रक्षण करो; बिंदूने अंत होणारी भैरवी-बाला माझ्या दोन्ही हातांचे सदा रक्षण करो. (‘सौः’ हे पराबीज आहे.)

अशा प्रकारे मी तुला परम पवित्र त्रैलोक्यमंगल सांगितले — हे साराहूनही अधिक सारभूत, पुण्यमय तसेच महाविद्यांच्या समूहाचे विग्रह (साक्षात स्वरूप) आहे.

याच्या पठणानेच कुबेर तत्काळ धनाचा स्वामी (धनेश्वर) झाला; तसेच इंद्र आदी समस्त देवसुद्धा हे धारण करून व वाचून —

— समस्त सिद्धींचे स्वामी होऊन संपूर्ण ऐश्वर्य प्राप्त करतात. मूलमंत्रानेच वेगवेगळ्या आठ पुष्पांजली अर्पण कराव्यात.

(असे केल्याने) वर्षभर केलेल्या पूजेचे फळ प्राप्त होते. परस्पर प्रीती करून कमला (लक्ष्मी) त्याच्या घरी निश्चल होऊन निवास करते —

— आणि वाणी (सरस्वती) त्याच्या मुखात निवास करते — हे सत्य आहे, सत्य आहे, यात संदेह नाही. जो पुण्यात्मा त्रैलोक्यमंगल नामक (हे कवच) धारण करतो —

— हे परम पवित्र कवच (धारण करणारा) पुण्यवानांमध्ये श्रेष्ठ होतो; समस्त ऐश्वर्याने युक्त होऊन तो त्रैलोक्य जिंकणारा होतो.

पुरुषाने हे उजव्या भुजेवर आणि स्त्रीने डाव्या भुजेवर धारण करावे. (धारण करणारी स्त्री) पुष्कळ पुत्रांची होते; वंध्या स्त्रीसुद्धा पुत्र प्राप्त करते.

ब्रह्मास्त्र आदी अस्त्रेशस्त्रे त्या मनुष्याला कापू शकत नाहीत. परंतु जो हे कवच जाणल्याविना भुवनेश्वरीची उपासना करतो, तो परम दारिद्र्य प्राप्त करून लगेच मृत्यूला प्राप्त होतो.

अशा प्रकारे श्रीरुद्रयामल तंत्रात देवी व ईश्वर यांच्या संवादात त्रैलोक्यमंगल नामक भुवनेश्वरीकवच संपूर्ण झाले.