रहीमांचे दोहे

रहीम म्हणतात की प्रेमाचा धागा (नाते) झटक्याने तोडू नका. एकदा तुटले की पुन्हा जुळत नाही, आणि जुळलेच तरी त्यात गाठ पडते (नात्यात दुरावा राहतो).

रहीम म्हणतात की जे उत्तम स्वभावाचे (प्रकृतीचे) असतात, त्यांच्यावर वाईट संगतीचा काहीच परिणाम होत नाही. जसे चंदनाच्या झाडाला साप विळखा घालून राहतात, तरी चंदनात विष भिनत नाही.

रहीम म्हणतात की पाणी (सन्मान/तेज/जीवन) जपून ठेवा; पाण्याविना सर्व ओसाड (व्यर्थ) आहे. पाणी (सन्मान) गेल्यावर ना मोती (तेजाविना), ना माणूस (इभ्रतीविना), ना पीठ (पाण्याविना) — काहीच उरत नाही. येथे 'पाणी' या शब्दाचे तीन अर्थ आहेत — मोत्यासाठी तेज, माणसासाठी सन्मान आणि पिठासाठी जल.

बिघडलेली गोष्ट (परिस्थिती) लाख प्रयत्न केले तरी सुधारत नाही. रहीम म्हणतात की नासलेले दूध कितीही घुसळले तरी त्यातून लोणी निघत नाही. म्हणजेच वेळेवर काम करावे; नंतर पश्चात्ताप करून काही होत नाही.

रहीम म्हणतात की मोठ्यांना पाहून लहानांना फेकून देऊ नका. जिथे सुई उपयोगी पडते, तिथे तलवार काय करील? म्हणजेच प्रत्येक लहानमोठ्या वस्तूचे आणि व्यक्तीचे स्वतःचे महत्त्व असते.

रहीम म्हणतात की मोठ्यांना लहान म्हटल्याने ते कमी होत नाहीत. भगवान कृष्णाला गिरिधर (पर्वत धारण करणारा) म्हणा किंवा मुरलीधर (बासरी धारण करणारा) — त्यांना काही दुःख होत नाही, त्यांचा महिमा उणावत नाही.

रहीम म्हणतात की नीच (क्षुद्र) माणसांशी वैरही चांगले नाही आणि प्रीतीही (मैत्रीही) नाही. जसे कुत्र्याचे चावणेही वाईट आणि चाटणेही — दोन्ही प्रकारे हानिकारकच.

रहीम म्हणतात की ज्यांचा देह (जीवन) परोपकारात लागला ते धन्य होत. जसे मेंदी वाटणाऱ्याचे हातही रंगून जातात, तसेच दुसऱ्यांचे भले करणाऱ्याला स्वतःलाही लाभ (आनंद) मिळतो.

रहीम म्हणतात की विपत्तीही (कठीण काळही) चांगलीच, जर ती काही दिवसांपुरती असेल. कारण संकटातच या जगात खरे हितचिंतक आणि अहितचिंतक (मित्र आणि शत्रू) ओळखू येतात.

काकडीचे टोक कापून त्यावर मीठ लावून घासतात (म्हणजे कडूपणा निघून जावा). रहीम म्हणतात की कडवट बोलणाऱ्यांना हीच शिक्षा (उपचार) मिळायला हवी.