Bal Kand — बालकाण्ड
बालकाण्ड · दोहा ३४–४९
ehi bidhi saba saṃsaya kari dūrī| sira dhari gura pada paṃkaja dhūrī|| puni sabahī binavaum̐ kara jorī| karata kathā jehiṃ lāga na khorī||
sādara sivahi nāi aba māthā| baranaum̐ bisada rāma guna gāthā|| saṃbata soraha sai ekatīsā| karaum̐ kathā hari pada dhari sīsā||
naumī bhauma bāra madhu māsā| avadhapurīṃ yaha carita prakāsā|| jehi dina rāma janama śruti gāvahiṃ| tīratha sakala tahām̐ cali āvahiṃ||
asura nāga khaga nara muni devā| āi karahiṃ raghunāyaka sevā|| janma mahotsava racahiṃ sujānā| karahiṃ rāma kala kīrati gānā||
majjahi sajjana bṛṃda bahu pāvana sarajū nīra| japahiṃ rāma dhari dhyāna ura suṃdara syāma sarīra|| 3
darasa parasa majjana aru pānā| harai pāpa kaha beda purānā|| nadī punīta amita mahimā ati| kahi na sakai sārada bimalamati||
rāma dhāmadā purī suhāvani| loka samasta bidita ati pāvani|| cāri khāni jaga jīva apārā| avadha taje tanu nahi saṃsārā||
saba bidhi purī manohara jānī| sakala siddhiprada maṃgala khānī|| bimala kathā kara kīnha araṃbhā| sunata nasāhiṃ kāma mada daṃbhā||
ehi nāmā| sunata śravana pāia biśrāmā|| mana kari viṣaya anala bana jaraī| hoi sukhī jau ehiṃ sara paraī||
muni bhāvana| biraceu saṃbhu suhāvana pāvana|| tribidha doṣa dukha dārida dāvana| kali kucāli kuli kaluṣa nasāvana||
raci mahesa nija mānasa rākhā| pāi susamau sivā sana bhāṣā|| tāteṃ bara| dhareu nāma hiyam̐ heri haraṣi hara||
kahaum̐ kathā soi sukhada suhāī| sādara sunahu sujana mana lāī||
jasa mānasa jehi bidhi bhayau jaga pracāra jehi hetu| aba soi kahaum̐ prasaṃga saba sumiri umā bṛṣaketu || 35||
saṃbhu prasāda sumati hiyam̐ hulasī| kabi tulasī|| karai manohara mati anuhārī| sujana sucita suni lehu sudhārī||
sumati bhūmi thala hṛdaya agādhū| beda purāna udadhi ghana sādhū|| baraṣahiṃ rāma sujasa bara bārī| madhura manohara maṃgalakārī||
līlā saguna jo kahahiṃ bakhānī| soi svacchatā karai mala hānī|| prema bhagati jo barani na jāī| soi madhuratā susītalatāī||
so jala sukṛta sāli hita hoī| rāma bhagata jana jīvana soī|| medhā mahi gata so jala pāvana| sakili śravana maga caleu suhāvana|| bhareu sumānasa suthala thirānā| sukhada sīta ruci cāru cirānā||
suṭhi suṃdara saṃbāda bara birace buddhi bicāri| tei ehi pāvana subhaga sara ghāṭa manohara cāri || 36||
raghupati mahimā aguna abādhā| baranaba soi bara bāri agādhā||
rāma sīya jasa salila sudhāsama| upamā bīci bilāsa manorama|| puraini saghana cāru caupāī| juguti maṃju mani sīpa suhāī||
chaṃda soraṭhā suṃdara dohā| soi bahuraṃga kamala kula sohā|| aratha anūpa sumāva subhāsā| soi parāga makaraṃda subāsā||
sukṛta puṃja maṃjula ali mālā| gyāna birāga bicāra marālā|| dhuni avareba kabita guna jātī| mīna manohara te bahubhām̐tī||
aratha dharama kāmādika cārī| kahaba gyāna bigyāna bicārī|| nava rasa japa tapa joga birāgā| te saba jalacara cāru taṛāgā||
sukṛtī sādhu nāma guna gānā| te bicitra jala bihaga samānā|| saṃtasabhā cahum̐ disi avam̐rāī| śraddhā ritu basaṃta sama gāī||
bhagati nirupana bibidha bidhānā| chamā dayā dama latā bitānā|| sama jama niyama phūla phala gyānā| hari pata rati rasa beda bakhānā||
aurau kathā aneka prasaṃgā| tei suka pika bahubarana bihaṃgā||
pulaka bāṭikā bāga bana sukha subihaṃga bihāru| mālī sumana saneha jala sīṃcata locana cāru || 37||
je gāvahiṃ yaha carita sam̐bhāre| tei ehi tāla catura rakhavāre|| sadā sunahiṃ sādara nara nārī| tei surabara mānasa adhikārī||
ati khala je biṣaī baga kāgā| ehiṃ sara nikaṭa na jāhiṃ abhāgā|| saṃbuka bheka sevāra samānā| ihām̐ na biṣaya kathā rasa nānā||
tehi kārana āvata hiyam̐ hāre| kāmī kāka balāka bicāre|| āvata ehiṃ sara ati kaṭhināī| rāma kṛpā binu āi na jāī||
kaṭhina kusaṃga kupaṃtha karālā| tinha ke bacana bāgha hari byālā|| gṛha kāraja nānā jaṃjālā| te ati durgama saila bisālā||
bana bahu biṣama moha mada mānā| nadīṃ kutarka bhayaṃkara nānā||
je śraddhā saṃbala rahita nahi saṃtanha kara sātha| tinha kahum̐ mānasa agama ati jinhahi na priya raghunātha || 38||
jauṃ kari kaṣṭa jāi puni koī| jātahiṃ nīṃda juṛāī hoī|| jaṛatā jāṛa biṣama ura lāgā| gaehum̐ na majjana pāva abhāgā||
kari na jāi sara majjana pānā| phiri āvai sameta abhimānā|| jauṃ bahori kou pūchana āvā| sara niṃdā kari tāhi bujhāvā||
sakala bighna byāpahi nahiṃ tehī| rāma sukṛpām̐ bilokahiṃ jehī||
soi sādara sara majjanu karaī| mahā ghora trayatāpa na jaraī||
te nara yaha sara tajahiṃ na kāū| jinha ke rāma carana bhala bhāū|| jo nahāi caha ehiṃ sara bhāī| so satasaṃga karau mana lāī||
asa mānasa mānasa cakha cāhī| bhai kabi buddhi bimala avagāhī|| bhayau hṛdayam̐ ānaṃda uchāhū| umageu prema pramoda prabāhū||
calī subhaga kabitā saritā so| rāma bimala jasa jala bharitā so|| sarajū nāma sumaṃgala mūlā| loka beda mata maṃjula kūlā||
nadī punīta sumānasa naṃdini| kalimala tṛna taru mūla nikaṃdini||
śrotā tribidha samāja pura grāma nagara duhum̐ kūla| saṃtasabhā anupama avadha sakala sumaṃgala mūla||
rāmabhagati surasaritahi jāī| milī sukīrati saraju suhāī|| sānuja rāma samara jasu pāvana| mileu mahānadu sona suhāvana||
juga bica bhagati devadhuni dhārā| sohati sahita subirati bicārā|| tribidha tāpa trāsaka timuhānī| rāma sarupa siṃdhu samuhānī||
mānasa mūla milī surasarihī| sunata sujana mana pāvana karihī|| bica bica kathā bicitra bibhāgā| janu sari tīra tīra bana bāgā||
umā mahesa bibāha barātī| te jalacara aganita bahubhām̐tī|| raghubara janama anaṃda badhāī| bhavam̐ra taraṃga manoharatāī||
bālacarita cahu baṃdhu ke banaja bipula bahuraṃga| nṛpa rānī parijana sukṛta madhukara bāribihaṃga || 40||
sīya svayaṃbara kathā suhāī| sarita suhāvani so chabi chāī|| nadī nāva paṭu prasna anekā| kevaṭa kusala utara sabibekā||
suni anukathana paraspara hoī| pathika samāja soha sari soī|| ghora dhāra bhṛgunātha risānī| ghāṭa subaddha rāma bara bānī||
sānuja rāma bibāha uchāhū| so subha umaga sukhada saba kāhū|| kahata sunata haraṣahiṃ pulakāhīṃ| te sukṛtī mana mudita nahāhīṃ||
rāma tilaka hita maṃgala sājā| paraba joga janu jure samājā|| kāī kumati kekaī kerī| parī jāsu phala bipati ghanerī||
samana amita utapāta saba bharatacarita japajāga| kali agha khala avaguna kathana te jalamala baga kāga|| 4 291
kīrati sarita chahūm̐ ritu rūrī| samaya suhāvani pāvani bhūrī|| hima himasailasutā siva byāhū| sisira sukhada prabhu janama uchāhū||
baranaba rāma bibāha samājū| so muda maṃgalamaya riturājū|| grīṣama dusaha rāma banagavanū| paṃthakathā khara ātapa pavanū||
baraṣā ghora nisācara rārī| surakula sāli sumaṃgalakārī|| rāma rāja sukha binaya baṛāī| bisada sukhada soi sarada suhāī||
satī siromani siya gunagāthā| soi guna amala anūpama pāthā|| bharata subhāu susītalatāī| sadā ekarasa barani na jāī||
avalokani bolani milani prīti parasapara hāsa| bhāyapa bhali cahu baṃdhu kī jala mādhurī subāsa || 42||
ārati binaya dīnatā morī| laghutā lalita subāri na thorī|| adabhuta salila sunata gunakārī| āsa piāsa manomala hārī||
rāma supremahi poṣata pānī| harata sakala kali kaluṣa galānī|| bhava śrama soṣaka toṣaka toṣā| samana durita dukha dārida doṣā||
kāma koha mada moha nasāvana| bimala bibeka birāga baṛhāvana|| sādara majjana pāna kie teṃ| miṭahiṃ pāpa paritāpa hie teṃ||
jinha ehi bāri na mānasa dhoe| te kāyara kalikāla bigoe|| tṛṣita nirakhi rabi kara bhava bārī| phirihahi mṛga jimi jīva dukhārī||
mati anuhāri subāri guna gani mana anhavāi| sumiri bhavānī saṃkarahi kaha kabi kathā suhāi || 43 (ka)||
aba raghupati pada paṃkaruha hiyam̐ dhari pāi prasāda| kahaum̐ jugala munibarja kara milana subhaga saṃbāda || 43 (kha)||
bharadvāja muni basahiṃ prayāgā| tinhahi rāma pada ati anurāgā|| tāpasa sama dama dayā nidhānā| paramāratha patha parama sujānā||
māgha makaragata rabi jaba hoī| tīrathapatihiṃ āva saba koī|| deva danuja kiṃnara nara śrenī| sādara majjahiṃ sakala tribenīṃ||
pūjahi mādhava pada jalajātā| parasi akhaya baṭu haraṣahiṃ gātā|| bharadvāja āśrama ati pāvana| parama ramya munibara mana bhāvana||
tahām̐ hoi muni riṣaya samājā| jāhiṃ je majjana tīratharājā|| majjahiṃ prāta sameta uchāhā| kahahiṃ parasapara hari guna gāhā||
brahma nirūpama dharama bidhi baranahiṃ tattva bibhāga| kahahiṃ bhagati bhagavaṃta kai saṃjuta gyāna birāga || 44||
ehi prakāra bhari māgha nahāhīṃ| puni saba nija nija āśrama jāhīṃ|| prati saṃbata ati hoi anaṃdā| makara majji gavanahiṃ munibṛṃdā||
eka bāra bhari makara nahāe| saba munīsa āśramanha sidhāe|| jagabālika muni parama bibekī| bharavdāja rākhe pada ṭekī||
sādara carana saroja pakhāre| ati punīta āsana baiṭhāre|| kari pūjā muni sujasa bakhānī| bole ati punīta mṛdu bānī||
nātha eka saṃsau baṛa moreṃ| karagata bedatatva sabu toreṃ|| kahata so mohi lāgata bhaya lājā| jau na kahaum̐ baṛa hoi akājā||
saṃta kahahi asi nīti prabhu śruti purāna muni gāva| hoi na bimala bibeka ura gura sana kiem̐ durāva || 45||
asa bicāri pragaṭaum̐ nija mohū| harahu nātha kari jana para chohū|| rāma nāma kara amita prabhāvā| saṃta purāna upaniṣada gāvā||
saṃtata japata saṃbhu abināsī| siva bhagavāna gyāna guna rāsī|| ākara cāri jīva jaga ahahīṃ| kāsīṃ marata parama pada lahahīṃ||
sopi rāma mahimā munirāyā| siva upadesu karata kari dāyā|| rāmu kavana prabhu pūchaum̐ tohī| kahia bujhāi kṛpānidhi mohī||
eka rāma avadhesa kumārā| tinha kara carita bidita saṃsārā|| nāri biraham̐ dukhu laheu apārā| bhayahu roṣu rana rāvanu mārā||
prabhu soi rāma ki apara kou jāhi japata tripurāri| satyadhāma sarbagya tumha kahahu bibeku bicāri || 46||
jaise miṭai mora bhrama bhārī| kahahu so kathā nātha bistārī|| jāgabalika bole musukāī| tumhahi bidita raghupati prabhutāī||
rāmamagata tumha mana krama bānī| caturāī tumhārī maiṃ jānī|| cāhahu sunai rāma guna gūṛhā| kīnhihu prasna manahum̐ ati mūṛhā||
tāta sunahu sādara manu lāī| kahaum̐ rāma kai kathā suhāī|| mahāmohu mahiṣesu bisālā| rāmakathā kālikā karālā||
rāmakathā sasi kirana samānā| saṃta cakora karahiṃ jehi pānā|| aisei saṃsaya kīnha bhavānī| mahādeva taba kahā bakhānī||
kahaum̐ so mati anuhāri aba umā saṃbhu saṃbāda| bhayau samaya jehi hetu jehi sunu muni miṭihi biṣāda || 47||
eka bāra tretā juga māhīṃ| saṃbhu gae kuṃbhaja riṣi pāhīṃ|| saṃga satī jagajanani bhavānī| pūje riṣi akhilesvara jānī||
rāmakathā munībarja bakhānī| sunī mahesa parama sukhu mānī|| riṣi pūchī haribhagati suhāī| kahī saṃbhu adhikārī pāī||
kahata sunata raghupati guna gāthā| kachu dina tahām̐ rahe girināthā|| muni sana bidā māgi tripurārī| cale bhavana sam̐ga dacchakumārī||
tehi avasara bhaṃjana mahibhārā| hari raghubaṃsa līnha avatārā|| pitā bacana taji rāju udāsī| daṃḍaka bana bicarata abināsī||
hdayam̐ bicārata jāta hara kehi bidhi darasanu hoi| gupta rupa avatareu prabhu gaem̐ jāna sabu koi|| 48 (ka
saṃkara ura ati chobhu satī na jānahiṃ maramu soi| tulasī darasana lobhu mana ḍaru locana lālacī || 48 (kha)||
rāvana marana manuja kara jācā| prabhu bidhi bacanu kīnha caha sācā|| jauṃ nahiṃ jāum̐ rahai pachitāvā| karata bicāru na banata banāvā||
ehi bidhi bhae socabasa īsā| tehi samaya jāi dasasīsā|| līnha nīca mārīcahi saṃgā| bhayau turata soi kapaṭa kuraṃgā||
kari chalu mūṛha harī baidehī| prabhu prabhāu tasa bidita na tehī|| mṛga badhi bandhu sahita hari āe| āśramu dekhi nayana jala chāe||
biraha bikala nara iva raghurāī| khojata bipina phirata dou bhāī|| kabahūm̐ joga biyoga na jākeṃ| dekhā pragaṭa biraha dukha tākeṃ||
ati vicitra raghupati carita jānahiṃ parama sujāna| je matimaṃda bimoha basa hṛdayam̐ dharahiṃ kachu āna || 49||