Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड
अयोध्याकाण्ड · दोहा १७३–१८६
saba bidhi socia para apakārī| nija tanu poṣaka niradaya bhārī||
socanīya sabahi bidhi soī| jo na chāṛi chalu hari jana hoī||
socanīya nahiṃ kosalarāū| bhuvana cāridasa pragaṭa prabhāū|| bhayau na ahai na aba honihārā| bhūpa bharata jasa pitā tumhārā||
bidhi hari haru surapati disināthā| baranahiṃ saba dasaratha guna gāthā||
kahahu tāta kehi bhām̐ti kou karihi baṛāī tāsu| rāma lakhana tumha satruhana sarisa suana suci jāsu || 173||
saba prakāra bhūpati baṛabhāgī| bādi biṣādu karia tehi lāgī|| yahu suni samujhi socu pariharahū| sira dhari rāja rajāyasu karahū||
rām̐ya rājapadu tumha kahum̐ dīnhā| pitā bacanu phura cāhia kīnhā|| taje rāmu jehiṃ bacanahi lāgī| tanu parihareu rāma birahāgī||
nṛpahi bacana priya nahiṃ priya prānā| karahu tāta pitu bacana pravānā|| karahu sīsa dhari bhūpa rajāī| hai tumha kaham̐ saba bhām̐ti bhalāī||
parasurāma pitu agyā rākhī| mārī mātu loka saba sākhī|| tanaya jajātihi jaubanu dayaū| pitu agyām̐ agha ajasu na bhayaū||
anucita ucita bicāru taji je pālahiṃ pitu baina| te bhājana sukha sujasa ke basahiṃ amarapati aina || 174||
avasi naresa bacana phura karahū| pālahu prajā soku pariharahū|| surapura nṛpa pāihi paritoṣū| tumha kahum̐ sukṛta sujasu nahiṃ doṣū||
beda bidita saṃmata sabahī kā| jehi pitu dei so pāvai ṭīkā|| karahu rāju pariharahu galānī| mānahu mora bacana hita jānī||
suni sukhu lahaba rāma baidehīṃ| anucita kahaba na paṃḍita kehīṃ|| kausalyādi sakala mahatārīṃ| teu prajā sukha hohiṃ sukhārīṃ||
parama tumhāra rāma kara jānihi| so saba bidhi tumha sana bhala mānihi|| sauṃpehu rāju rāma kai āem̐| sevā karehu saneha suhāem̐||
kījia gura āyasu avasi kahahiṃ saciva kara jori| raghupati āem̐ ucita jasa tasa taba karaba bahori || 175||
kausalyā dhari dhīraju kahaī| pūta pathya gura āyasu ahaī||
so ādaria karia hita mānī| tajia biṣādu kāla gati jānī||
bana raghupati surapati naranāhū| tumha ehi bhām̐ti tāta kadarāhū|| parijana prajā saciva saba aṃbā| tumhahī suta saba kaham̐ avalaṃbā||
lakhi bidhi bāma kālu kaṭhināī| dhīraju dharahu mātu bali jāī|| sira dhari gura āyasu anusarahū| prajā pāli parijana dukhu harahū||
gura ke bacana saciva abhinaṃdanu| sune bharata hiya hita janu caṃdanu|| sunī bahori mātu mṛdu bānī| sīla saneha sarala rasa sānī||
sānī sarala rasa mātu bānī suni bharatu byākula bhae| locana saroruha stvata sīṃcata biraha ura aṃkura nae||
dasā dekhata samaya tehi bisarī sabahi sudhi deha kī| tulasī sarāhata sakala sādara sīveṃ sahaja saneha kī||
bharatu kamala kara jori dhīra dhuraṃdhara dhīra dhari| bacana aāamiam̐ janu bori deta ucita uttara sabahi || 176||
mohi upadesu dīnha gura nīkā| prajā saciva saṃmata sabahī kā|| mātu ucita dhari āyasu dīnhā| avasi sīsa dhari cāhaum̐ kīnhā||
gura pitu mātu svāmi hita bānī| suni mana mudita karia bhali jānī|| ucita ki anucita kiem̐ bicārū| dharamu jāi sira pātaka bhārū||
tumha tau dehu sarala sikha soī| jo ācarata mora bhala hoī|| jadyapi yaha samujhata haum̐ nīkeṃ| tadapi hota paritoṣu na jī keṃ||
aba tumha binaya mori suni lehū| mohi anuharata sikhāvanu dehū|| ūtaru deum̐ chamaba aparādhū| dukhita doṣa guna ganahiṃ na sādhū||
pitu surapura siya rāmu bana karana kahahu mohi rāju| ehi teṃ jānahu mora hita kai āpana baṛa kāju || 177||
hita hamāra siyapati sevakāī| so hari līnha mātu kuṭilāī|| maiṃ anumāni dīkha mana māhīṃ| āna upāyam̐ mora hita nāhīṃ||
soka samāju rāju kehi lekheṃ| lakhana rāma siya binu pada dekheṃ|| bādi basana binu bhūṣana bhārū| bādi birati binu brahma bicārū||
saruja sarīra bādi bahu bhogā| binu haribhagati jāyam̐ japa jogā|| jāyam̐ jīva binu deha suhāī| bādi mora sabu binu raghurāī||
jāum̐ rāma pahiṃ āyasu dehū| ekahiṃ ām̐ka mora hita ehū|| mohi nṛpa kari bhala āpana cahahū| sou saneha jaṛatā basa kahahū||
kaikeī sua kuṭilamati rāma bimukha gatalāja| tumha cāhata sukhu mohabasa mohi se adhama keṃ rāja || 178||
kahaum̐ sām̐cu saba suni patiāhū| cāhia dharamasīla naranāhū|| mohi rāju haṭhi deihahu jabahīṃ| rasā rasātala jāihi tabahīṃ||
mohi samāna ko pāpa nivāsū| jehi lagi sīya rāma banabāsū|| rāyam̐ rāma kahum̐ kānanu dīnhā| bichurata gamanu amarapura kīnhā||
maiṃ saṭhu saba anaratha kara hetū| baiṭha bāta saba sunaum̐ sacetū|| binu raghubīra biloki abāsū| rahe prāna sahi jaga upahāsū||
rāma punīta biṣaya rasa rūkhe| lolupa bhūmi bhoga ke bhūkhe|| kaham̐ lagi kahauṃ hṛdaya kaṭhināī| nidari kulisu jehiṃ lahī baṛāī||
kārana teṃ kāraju kaṭhina hoi dosu nahi mora| kulisa asthi teṃ upala teṃ loha karāla kaṭhora || 179||
kaikeī bhava tanu anurāge| pām̐vara prāna aghāi abhāge|| jauṃ priya biraham̐ prāna priya lāge| dekhaba sunaba bahuta aba āge||
lakhana rāma siya kahum̐ banu dīnhā| paṭhai amarapura pati hita kīnhā|| līnha bidhavapana apajasu āpū| dīnheu prajahi soku saṃtāpū||
mohi dīnha sukhu sujasu surājū| kīnha kaikeīṃ saba kara kājū|| ehi teṃ mora kāha aba nīkā| tehi para dena kahahu tumha ṭīkā||
kaikaī jaṭhara janami jaga māhīṃ| yaha mohi kaham̐ kachu anucita nāhīṃ|| mori bāta saba bidhihiṃ banāī| prajā pām̐ca kata karahu sahāī||
graha grahīta puni bāta basa tehi puni bīchī māra| tehi piāia bārunī kahahu kāha upacāra || 180||
kaikai suana jogu jaga joī| catura biraṃci dīnha mohi soī|| dasaratha tanaya rāma laghu bhāī| dīnhi mohi bidhi bādi baṛāī||
tumha saba kahahu kaṛhāvana ṭīkā| rāya rajāyasu saba kaham̐ nīkā|| utaru deum̐ kehi bidhi kehi kehī| kahahu sukhena jathā ruci jehī||
mohi kumātu sameta bihāī| kahahu kahihi ke kīnha bhalāī|| mo binu ko sacarācara māhīṃ| jehi siya rāmu prānapriya nāhīṃ||
parama hāni saba kaham̐ baṛa lāhū| adinu mora nahi dūṣana kāhū|| saṃsaya sīla prema basa ahahū| sabui ucita saba jo kachu kahahū||
rāma mātu suṭhi saralacita mo para premu biseṣi| kahai subhāya saneha basa mori dīnatā dekhi || 181||
gura bibeka sāgara jagu jānā| jinhahi bisva kara badara samānā|| mo kaham̐ tilaka sāja saja soū| bhaem̐ bidhi bimukha bimukha sabu koū||
parihari rāmu sīya jaga māhīṃ| kou na kahihi mora mata nāhīṃ||
so maiṃ sunaba sahaba sukhu mānī| aṃtahum̐ kīca tahām̐ jaham̐ pānī||
ḍaru na mohi jaga kahihi ki pocū| paralokahu kara nāhina socū|| ekai ura basa dusaha davārī| mohi lagi bhe siya rāmu dukhārī||
jīvana lāhu lakhana bhala pāvā| sabu taji rāma carana manu lāvā|| mora janama raghubara bana lāgī| jhūṭha kāha pachitāum̐ abhāgī||
āpani dāruna dīnatā kahaum̐ sabahi siru nāi| dekheṃ binu raghunātha pada jiya kai jarani na jāi || 182||
āna upāu mohi nahi sūjhā| ko jiya kai raghubara binu būjhā|| ekahiṃ ām̐ka ihai mana māhīṃ| prātakāla calihaum̐ prabhu pāhīṃ||
jadyapi maiṃ anabhala aparādhī| bhai mohi kārana sakala upādhī|| tadapi sarana sanamukha mohi dekhī| chami saba karihahiṃ kṛpā biseṣī||
sīla sakuca suṭhi sarala subhāū| kṛpā saneha sadana raghurāū|| arihuka anabhala kīnha na rāmā| maiṃ sisu sevaka jadyapi bāmā||
tumha pai pām̐ca mora bhala mānī| āyasu āsiṣa dehu subānī|| jehiṃ suni binaya mohi janu jānī| āvahiṃ bahuri rāmu rajadhānī||
jadyapi janamu kumātu teṃ maiṃ saṭhu sadā sadosa| āpana jāni na tyāgihahiṃ mohi raghubīra bharosa || 183||
bharata bacana saba kaham̐ priya lāge| rāma saneha sudhām̐ janu pāge|| loga biyoga biṣama biṣa dāge| maṃtra sabīja sunata janu jāge||
mātu saciva gura pura nara nārī| sakala saneham̐ bikala bhae bhārī|| bharatahi kahahi sarāhi sarāhī| rāma prema mūrati tanu āhī||
tāta bharata asa kāhe na kahahū| prāna samāna rāma priya ahahū|| jo pāvam̐ru apanī jaṛatāī| tumhahi sugāi mātu kuṭilāī||
so saṭhu koṭika puruṣa sametā| basihi kalapa sata naraka niketā|| ahi agha avaguna nahi mani gahaī| harai garala dukha dārida dahaī||
avasi calia bana rāmu jaham̐ bharata maṃtru bhala kīnha|
soka siṃdhu būṛata sabahi tumha avalaṃbanu dīnha || 184||
bhā saba keṃ mana modu na thorā| janu ghana dhuni suni cātaka morā|| calata prāta lakhi niranau nīke| bharatu prānapriya bhe sabahī ke||
munihi baṃdi bharatahi siru nāī| cale sakala ghara bidā karāī|| dhanya bharata jīvanu jaga māhīṃ| sīlu sanehu sarāhata jāhīṃ||
kahahi parasapara bhā baṛa kājū| sakala calai kara sājahiṃ sājū|| jehi rākhahiṃ rahu ghara rakhavārī| so jānai janu garadani mārī||
kou kaha rahana kahia nahiṃ kāhū| ko na cahai jaga jīvana lāhū||
jarau so saṃpati sadana sukhu suhada mātu pitu bhāi| sanamukha hota jo rāma pada karai na sahasa sahāi || 185||
ghara ghara sājahiṃ bāhana nānā| haraṣu hṛdayam̐ parabhāta payānā|| bharata jāi ghara kīnha bicārū| nagaru bāji gaja bhavana bham̐ḍārū||
saṃpati saba raghupati kai āhī| jau binu jatana calauṃ taji tāhī|| tau parināma na mori bhalāī| pāpa siromani sāim̐ dohāī||
karai svāmi hita sevaku soī| dūṣana koṭi dei kina koī|| asa bicāri suci sevaka bole| je sapanehum̐ nija dharama na ḍole||
kahi sabu maramu dharamu bhala bhāṣā| jo jehi lāyaka so tehiṃ rākhā|| kari sabu jatanu rākhi rakhavāre| rāma mātu pahiṃ bharatu sidhāre||
ārata jananī jāni saba bharata saneha sujāna| kaheu banāvana pālakīṃ sajana sukhāsana jāna||