Sundar Kand — सुन्दरकाण्ड
सुन्दरकाण्ड · दोहा १६–३३
jauṃ raghubīra hoti sudhi pāī| karate nahiṃ bilaṃbu raghurāī|| rāmabāna rabi uem̐ jānakī| tama barūtha kaham̐ jātudhāna kī||
abahiṃ mātu maiṃ jāum̐ lavāī| prabhu āyasu nahiṃ rāma dohāī|| kachuka divasa jananī dharu dhīrā| kapinha sahita aihahiṃ raghubīrā||
nisicara māri tohi lai jaihahiṃ| tihum̐ pura nāradādi jasu gaihahiṃ|| haiṃ suta kapi saba tumhahi samānā| jātudhāna ati bhaṭa balavānā||
moreṃ hṛdaya parama saṃdehā| suni kapi pragaṭa kīnha nija dehā|| kanaka bhūdharākāra sarīrā| samara bhayaṃkara atibala bīrā||
sītā mana bharosa taba bhayaū| puni laghu rūpa pavanasuta layaū||
sunu mātā sākhāmṛga nahiṃ bala buddhi bisāla| prabhu pratāpa teṃ garuṛahi khāi parama laghu byāla || 16||
mana saṃtoṣa sunata kapi bānī| bhagati pratāpa teja bala sānī|| āsiṣa dīnhi rāmapriya jānā| hohu tāta bala sīla nidhānā||
ajara amara gunanidhi suta hohū| karahum̐ bahuta raghunāyaka chohū|| karahum̐ kṛpā prabhu asa suni kānā| nirbhara prema magana hanumānā||
bāra bāra nāesi pada sīsā| bolā bacana jori kara kīsā|| aba kṛtakṛtya bhayaum̐ maiṃ mātā| āsiṣa tava amogha bikhyātā||
sunahu mātu mohi atisaya bhūkhā| lāgi dekhi suṃdara phala rūkhā|| sunu suta karahiṃ bipina rakhavārī| parama subhaṭa rajanīcara bhārī||
tinha kara bhaya mātā mohi nāhīṃ| jauṃ tumha sukha mānahu mana māhīṃ||
dekhi buddhi bala nipuna kapi kaheu jānakīṃ jāhu| raghupati carana hṛdayam̐ dhari tāta madhura phala khāhu || 17||
caleu nāi siru paiṭheu bāgā| phala khāesi taru toraiṃ lāgā|| rahe tahām̐ bahu bhaṭa rakhavāre| kachu māresi kachu jāi pukāre||
nātha eka āvā kapi bhārī| tehiṃ asoka bāṭikā ujārī|| khāesi phala aru biṭapa upāre| racchaka mardi mardi mahi ḍāre||
suni rāvana paṭhae bhaṭa nānā| tinhahi dekhi garjeu hanumānā|| saba rajanīcara kapi saṃghāre| gae pukārata kachu adhamāre||
puni paṭhayau tehiṃ acchakumārā| calā saṃga lai subhaṭa apārā|| āvata dekhi biṭapa gahi tarjā| tāhi nipāti mahādhuni garjā||
kachu māresi kachu mardesi kachu milaesi dhari dhūri| kachu puni jāi pukāre prabhu markaṭa bala bhūri || 18||
suni suta badha laṃkesa risānā| paṭhaesi meghanāda balavānā|| mārasi jani suta bāṃdhesu tāhī| dekhia kapihi kahām̐ kara āhī||
calā iṃdrajita atulita jodhā| baṃdhu nidhana suni upajā krodhā|| kapi dekhā dāruna bhaṭa āvā| kaṭakaṭāi garjā aru dhāvā||
ati bisāla taru eka upārā| biratha kīnha laṃkesa kumārā|| rahe mahābhaṭa tāke saṃgā| gahi gahi kapi mardai nija aṃgā||
tinhahi nipāti tāhi sana bājā| bhire jugala mānahum̐ gajarājā|| muṭhikā māri caṛhā taru jāī| tāhi eka chana muruchā āī||
uṭhi bahori kīnhisi bahu māyā| jīti na jāi prabhaṃjana jāyā||
brahma astra tehiṃ sām̐dhā kapi mana kīnha bicāra| jauṃ na brahmasara mānaum̐ mahimā miṭai apāra || 19||
brahmabāna kapi kahum̐ tehi mārā| paratihum̐ bāra kaṭaku saṃghārā|| tehi dekhā kapi muruchita bhayaū| nāgapāsa bām̐dhesi lai gayaū||
jāsu nāma japi sunahu bhavānī| bhava baṃdhana kāṭahiṃ nara gyānī|| tāsu dūta ki baṃdha taru āvā| prabhu kāraja lagi kapihiṃ bam̐dhāvā||
kapi baṃdhana suni nisicara dhāe| kautuka lāgi sabhām̐ saba āe|| dasamukha sabhā dīkhi kapi jāī| kahi na jāi kachu ati prabhutāī||
kara joreṃ sura disipa binītā| bhṛkuṭi bilokata sakala sabhītā|| dekhi pratāpa na kapi mana saṃkā| jimi ahigana mahum̐ garuṛa asaṃkā||
kapihi biloki dasānana bihasā kahi durbāda| suta badha surati kīnhi puni upajā hṛdayam̐ biṣāda || 20||
kaha laṃkesa kavana taiṃ kīsā| kehiṃ ke bala ghālehi bana khīsā|| kī dhauṃ śravana sunehi nahiṃ mohī| dekhaum̐ ati asaṃka saṭha tohī||
māre nisicara kehiṃ aparādhā| kahu saṭha tohi na prāna kai bādhā|| suna rāvana brahmāṃḍa nikāyā| pāi jāsu bala biracita māyā||
jākeṃ bala biraṃci hari īsā| pālata sṛjata harata dasasīsā|| jā bala sīsa dharata sahasānana| aṃḍakosa sameta giri kānana||
dharai jo bibidha deha suratrātā| tumha te saṭhanha sikhāvanu dātā|| hara kodaṃḍa kaṭhina jehi bhaṃjā| tehi sameta nṛpa dala mada gaṃjā||
khara dūṣana trisirā aru bālī| badhe sakala atulita balasālī||
jāke bala lavalesa teṃ jitehu carācara jhāri| tāsu dūta maiṃ jā kari hari ānehu priya nāri || 21||
jānaum̐ maiṃ tumhāri prabhutāī| sahasabāhu sana parī larāī|| samara bāli sana kari jasu pāvā| suni kapi bacana bihasi biharāvā||
khāyaum̐ phala prabhu lāgī bhūm̐khā| kapi subhāva teṃ toreum̐ rūkhā|| saba keṃ deha parama priya svāmī| mārahiṃ mohi kumāraga gāmī||
jinha mohi mārā te maiṃ māre| tehi para bām̐dheu tanayam̐ tumhāre|| mohi na kachu bām̐dhe kai lājā| kīnha cahaum̐ nija prabhu kara kājā||
binatī karaum̐ jori kara rāvana| sunahu māna taji mora sikhāvana|| dekhahu tumha nija kulahi bicārī| bhrama taji bhajahu bhagata bhaya hārī||
jākeṃ ḍara ati kāla ḍerāī| jo sura asura carācara khāī|| tāsoṃ bayaru kabahum̐ nahiṃ kījai| more kaheṃ jānakī dījai||
pranatapāla raghunāyaka karunā siṃdhu kharāri| gaem̐ sarana prabhu rākhihaiṃ tava aparādha bisāri || 22||
rāma carana paṃkaja ura dharahū| laṃkā acala rāja tumha karahū|| riṣi pulista jasu bimala maṃyakā| tehi sasi mahum̐ jani hohu kalaṃkā||
rāma nāma binu girā na sohā| dekhu bicāri tyāgi mada mohā|| basana hīna nahiṃ soha surārī| saba bhūṣaṇa bhūṣita bara nārī||
rāma bimukha saṃpati prabhutāī| jāi rahī pāī binu pāī|| sajala mūla jinha saritanha nāhīṃ| baraṣi gae puni tabahiṃ sukhāhīṃ||
sunu dasakaṃṭha kahaum̐ pana ropī| bimukha rāma trātā nahiṃ kopī|| saṃkara sahasa biṣnu aja tohī| sakahiṃ na rākhi rāma kara drohī||
mohamūla bahu sūla prada tyāgahu tama abhimāna| bhajahu rāma raghunāyaka kṛpā siṃdhu bhagavāna || 23||
jadapi kahi kapi ati hita bānī| bhagati bibeka birati naya sānī|| bolā bihasi mahā abhimānī| milā hamahi kapi gura baṛa gyānī||
mṛtyu nikaṭa āī khala tohī| lāgesi adhama sikhāvana mohī|| ulaṭā hoihi kaha hanumānā| matibhrama tora pragaṭa maiṃ jānā||
suni kapi bacana bahuta khisiānā| begi na harahum̐ mūṛha kara prānā|| sunata nisācara mārana dhāe| sacivanha sahita bibhīṣanu āe||
nāi sīsa kari binaya bahūtā| nīti birodha na māria dūtā|| āna daṃḍa kachu karia gosām̐ī| sabahīṃ kahā maṃtra bhala bhāī||
sunata bihasi bolā dasakaṃdhara| aṃga bhaṃga kari paṭhaia baṃdara||
kapi keṃ mamatā pūm̐cha para sabahi kahaum̐ samujhāi| tela bori paṭa bām̐dhi puni pāvaka dehu lagāi || 24||
pūm̐chahīna bānara taham̐ jāihi| taba saṭha nija nāthahi lai āihi|| jinha kai kīnhasi bahuta baṛāī| dekheum̐maiṃ tinha kai prabhutāī||
bacana sunata kapi mana musukānā| bhai sahāya sārada maiṃ jānā|| jātudhāna suni rāvana bacanā| lāge racaiṃ mūṛha soi racanā||
rahā na nagara basana ghṛta telā| bāṛhī pūm̐cha kīnha kapi khelā|| kautuka kaham̐ āe purabāsī| mārahiṃ carana karahiṃ bahu hām̐sī||
bājahiṃ ḍhola dehiṃ saba tārī| nagara pheri puni pūm̐cha prajārī|| pāvaka jarata dekhi hanumaṃtā| bhayau parama laghu rupa turaṃtā||
nibuki caṛheu kapi kanaka aṭārīṃ| bhaī sabhīta nisācara nārīṃ||
hari prerita tehi avasara cale maruta unacāsa| aṭṭahāsa kari garzā kapi baṛhi lāga akāsa || 25||
deha bisāla parama haruāī| maṃdira teṃ maṃdira caṛha dhāī|| jarai nagara bhā loga bihālā| jhapaṭa lapaṭa bahu koṭi karālā||
tāta mātu hā sunia pukārā| ehi avasara ko hamahi ubārā|| hama jo kahā yaha kapi nahiṃ hoī| bānara rūpa dhareṃ sura koī||
sādhu avagyā kara phalu aisā| jarai nagara anātha kara jaisā|| jārā nagaru nimiṣa eka māhīṃ| eka bibhīṣana kara gṛha nāhīṃ||
tā kara dūta anala jehiṃ sirijā| jarā na so tehi kārana girijā|| ulaṭi palaṭi laṃkā saba jārī| kūdi parā puni siṃdhu majhārī||
pūm̐cha bujhāi khoi śrama dhari laghu rūpa bahori| janakasutā ke āgeṃ ṭhāṛha bhayau kara jori || 26||
mātu mohi dīje kachu cīnhā| jaiseṃ raghunāyaka mohi dīnhā|| cūṛāmani utāri taba dayaū| haraṣa sameta pavanasuta layaū||
kahehu tāta asa mora pranāmā| saba prakāra prabhu pūranakāmā|| dīna dayāla biridu saṃbhārī| harahu nātha mama saṃkaṭa bhārī||
tāta sakrasuta kathā sunāehu| bāna pratāpa prabhuhi samujhāehu|| māsa divasa mahum̐ nāthu na āvā| tau puni mohi jiata nahiṃ pāvā||
kahu kapi kehi bidhi rākhauṃ prānā| tumhahū tāta kahata aba jānā|| tohi dekhi sītali bhai chātī| puni mo kahum̐ soi dinu so rātī||
janakasutahi samujhāi kari bahu bidhi dhīraju dīnha| carana kamala siru nāi kapi gavanu rāma pahiṃ kīnha || 27||
calata mahādhuni garjesi bhārī| garbha stravahiṃ suni nisicara nārī|| nāghi siṃdhu ehi pārahi āvā| sabada kilakilā kapinha sunāvā||
haraṣe saba biloki hanumānā| nūtana janma kapinha taba jānā|| mukha prasanna tana teja birājā| kīnhesi rāmacandra kara kājā||
mile sakala ati bhae sukhārī| talaphata mīna pāva jimi bārī|| cale haraṣi raghunāyaka pāsā| pūm̐chata kahata navala itihāsā||
taba madhubana bhītara saba āe| aṃgada saṃmata madhu phala khāe|| rakhavāre jaba barajana lāge| muṣṭi prahāra hanata saba bhāge||
jāi pukāre te saba bana ujāra jubarāja| suni sugrīva haraṣa kapi kari āe prabhu kāja || 28||
jauṃ na hoti sītā sudhi pāī| madhubana ke phala sakahiṃ ki khāī|| ehi bidhi mana bicāra kara rājā| āi gae kapi sahita samājā||
āi sabanhi nāvā pada sīsā| mileu sabanhi ati prema kapīsā|| pūm̐chī kusala kusala pada dekhī| rāma kṛpām̐ bhā kāju biseṣī||
nātha kāju kīnheu hanumānā| rākhe sakala kapinha ke prānā|| suni sugrīva bahuri tehi mileū| kapinha sahita raghupati pahiṃ caleū||
rāma kapinha jaba āvata dekhā| kiem̐ kāju mana haraṣa biseṣā|| phaṭika silā baiṭhe dvau bhāī| pare sakala kapi carananhi jāī||
prīti sahita saba bheṭe raghupati karunā puṃja| pūm̐chī kusala nātha aba kusala dekhi pada kaṃja || 29||
jāmavaṃta kaha sunu raghurāyā| jā para nātha karahu tumha dāyā|| tāhi sadā subha kusala niraṃtara| sura nara muni prasanna tā ūpara||
soi bijaī binaī guna sāgara| tāsu sujasu treloka ujāgara|| prabhu kīṃ kṛpā bhayau sabu kājū| janma hamāra suphala bhā ājū||
nātha pavanasuta kīnhi jo karanī| sahasahum̐ mukha na jāi so baranī|| pavanatanaya ke carita suhāe| jāmavaṃta raghupatihi sunāe||
sunata kṛpānidhi mana ati bhāe| puni hanumāna haraṣi hiyam̐ lāe|| kahahu tāta kehi bhām̐ti jānakī| rahati karati racchā svaprāna kī||
nāma pāharu divasa nisi dhyāna tumhāra kapāṭa| locana nija pada jaṃtrita jāhiṃ prāna kehiṃ bāṭa || 30||
calata mohi cūṛāmani dīnhī| raghupati hṛdayam̐ lāi soi līnhī|| nātha jugala locana bhari bārī| bacana kahe kachu janakakumārī||
anuja sameta gahehu prabhu caranā| dīna baṃdhu pranatārati haranā|| mana krama bacana carana anurāgī| kehi aparādha nātha hauṃ tyāgī||
avaguna eka mora maiṃ mānā| bichurata prāna na kīnha payānā|| nātha so nayananhi ko aparādhā| nisarata prāna karihiṃ haṭhi bādhā||
biraha agini tanu tūla samīrā| svāsa jarai chana māhiṃ sarīrā|| nayana stravahi jalu nija hita lāgī| jaraiṃ na pāva deha birahāgī||
sītā ke ati bipati bisālā| binahiṃ kaheṃ bhali dīnadayālā||
nimiṣa nimiṣa karunānidhi jāhiṃ kalapa sama bīti| begi caliya prabhu ānia bhuja bala khala dala jīti || 31||
suni sītā dukha prabhu sukha ayanā| bhari āe jala rājiva nayanā|| bacana kām̐ya mana mama gati jāhī| sapanehum̐ būjhia bipati ki tāhī||
kaha hanumaṃta bipati prabhu soī| jaba tava sumirana bhajana na hoī|| ketika bāta prabhu jātudhāna kī| ripuhi jīti ānibī jānakī||
sunu kapi tohi samāna upakārī| nahiṃ kou sura nara muni tanudhārī|| prati upakāra karauṃ kā torā| sanamukha hoi na sakata mana morā||
sunu suta urina maiṃ nāhīṃ| dekheum̐ kari bicāra mana māhīṃ|| puni puni kapihi citava suratrātā| locana nīra pulaka ati gātā||
suni prabhu bacana biloki mukha gāta haraṣi hanumaṃta| carana pareu premākula trāhi trāhi bhagavaṃta || 32||
bāra bāra prabhu cahai uṭhāvā| prema magana tehi uṭhaba na bhāvā|| prabhu kara paṃkaja kapi keṃ sīsā| sumiri so dasā magana gaurīsā||
sāvadhāna mana kari puni saṃkara| lāge kahana kathā ati suṃdara|| kapi uṭhāi prabhu hṛdayam̐ lagāvā| kara gahi parama nikaṭa baiṭhāvā||
kahu kapi rāvana pālita laṃkā| kehi bidhi daheu durga ati baṃkā|| prabhu prasanna jānā hanumānā| bolā bacana bigata abhimānā||
sākhāmṛga ke baṛi manusāī| sākhā teṃ sākhā para jāī|| nāghi siṃdhu hāṭakapura jārā| nisicara gana bidhi bipina ujārā||
so saba tava pratāpa raghurāī| nātha na kachū mori prabhutāī||
tā kahum̐ prabhu kachu agama nahiṃ jā para tumha anukula| taba prabhāvam̐ baṛavānalahiṃ jāri sakai khalu tūla || 33||