Uttar Kand — उत्तरकाण्ड
उत्तरकाण्ड · दोहा १(क)–११(क)
(_ __ uttarakāeḍa
kekīkaṇṭhābhanīlaṃ suravaravilasadviprapādābjacihnaṃ śobhāḍhyaṃ pītavastraṃ sarasijanayanaṃ sarvadā suprasannam| pāṇau nārācacāpaṃ kapinikarayutaṃ bandhunā sevyamānaṃ naumīḍyaṃ jānakīśaṃ raghuvaramaniśaṃ puṣpakārūḍharāmam|| 1||
kosalendrapadakañjamañjulau komalāvajamaheśavanditau| jānakīkarasarojalālitau cintakasya manabhṛṅgasaṅginau|| 2||
kundaindudaragaurasundaraṃ ambikāpatimabhīṣṭasiddhidam| kāruṇīkakalakañjalocanaṃ naumi śaṅkaramanaṅgamocanam|| 3||
rahāṃ eka dina avadhi kara ati ārata pura loga| jaham̐ tahem̐ socahiṃ nāri nara kṛsa tana rāma biyoga||
saguna hohiṃ suṃdara sakala mana prasanna saba kera| prabhu āgavana janāva janu nagara ramya cahuṃ phera||
kausalyādi mātu saba mana anaṃda asa hoi| āyau prabhu śrī anujajuta kahana cahata aba koi||
bharata nayana bhuja dacchina pharakata bārahiṃ bāra| jāni saguna mana haraṣa ati lāge karana bicāra||
raheu eka dina avadhi adhārā| samujhata mana dukha bhayau apārā|| kārana kavana nātha nahiṃ āyau| jāni kuṭila kidhauṃ mohi bisarāyau||
ahaha dhanya lachimana baṛabhāgī| rāma padārabiṃdu anurāgī|| kapaṭī kuṭila mohi prabhu cīnhā| tāte nātha saṃga nahiṃ līnhā||
jauṃ karanī samujhai prabhu morī| nahiṃ nistāra kalapa sata korī|| jana avaguna prabhu māna na kāū| dīna baṃdhu ati mṛdula subhāū||
mori jiyam̐ bharosa dṛṛha soī| milihahiṃ rāma saguna subha hoī|| bīteṃ avadhi rahahi jauṃ prānā| adhama kavana jaga mohi samānā||
rāma biraha sāgara maham̐ bharata magana mana hota| bipra rūpa dhari pavanasuta āi gayau janu pota || 1 (ka)||
baiṭhe dekhi kusāsana jaṭā mukuṭa kūsa gāta| rāma rāma raghupati japata stravata nayana jalajāta || 1 (kha)||
dekhata hanūmāna ati haraṣeu| pulaka gāta locana jala baraṣeu|| mana maham̐ bahuta bhām̐ti sukha mānī| boleu śravana sudhā sama bānī||
jāsu biraham̐ socahu dina rātī| raṭahu niraṃtara guna gana pām̐tī|| raghukula tilaka sujana sukhadātā| āyau kusala deva muni trātā||
ripu rana jīti sujasa sura gāvata| sītā sahita anuja prabhu āvata|| sunata bacana bisare saba dūkhā| tṛṣāvaṃta jimi pāi piyūṣā||
ko tumha tāta kahām̐ te āe| mohi parama priya bacana sunāe|| māruta suta maiṃ kapi hanumānā| nāmu mora sunu kṛpānidhānā||
dīnabaṃdhu raghupati kara kiṃkara| sunata bharata bheṃṭeu uṭhi sādara|| milata prema nahiṃ hṛdayam̐ samātā| nayana stravata jala pulakita gātā||
kapi tava darasa sakala dukha bīte| mile āju mohi rāma pirīte|| bāra bāra būjhī kusalātā| to kahum̐ deum̐ kāha sunu bhrātā||
ehi saṃdesa sarisa jaga māhīṃ| kari bicāra dekheum̐ kachu nāhīṃ|| nāhina tāta urina maiṃ tohī| aba prabhu carita sunāvahu mohī||
taba hanumaṃta nāi pada māthā| kahe sakala raghupati guna gāthā|| kahu kapi kabahum̐ kṛpāla gosāīṃ| sumirahiṃ mohi dāsa kī nāīṃ||
nija dāsa jyoṃ raghubaṃsabhūṣana kabahūm̐ mama sumirana karatho| suni bharata bacana binīta ati kapi pulaki tana carananhi paracyo|| raghubīra nija mukha jāsu guna gana kahata aga jaga nātha jo| kāhe na hoi binīta parama punīta sadaguna siṃdhu so||
rāma prāna priya nātha tumha satya bacana mama tāta| puni puni milata bharata suni haraṣa na hadayeṃ samāta || 2 (ka)||
bharata carana siru nāi turita gayaṭha kapi rāma pahiṃ| kahī kusala saba jāi haraghi caleu prabhu jāna caṛhi || 2 (kha)||
haraṣi bharata kosalapura āe| samācāra saba gurahi sunāe|| puni maṃdira maham̐ bāta janāī| āvata nagara kusala raghurāī||
sunata sakala jananīṃ uṭhi dhāīṃ| kahi prabhu kusala bharata samujhāī|| samācāra purabāsinha pāe| nara aru nāri haraṣi saba dhāe||
dadhi durbā rocana phala phūlā| nava tulasī dala maṃgala mūlā|| bhari bhari hema thāra bhāminī| gāvata caliṃ siṃdhu siṃdhuragāminī||
je jaisehiṃ taisehiṃ uṭi dhāvahiṃ| bāla bṛddha kaham̐ saṃga na lāvahiṃ|| eka ekanha kaham̐ būjhahiṃ bhāī| tumha dekhe dayāla raghurāī||
avadhapurī prabhu āvata jānī| bhaī sakala sobhā kai khānī|| bahai suhāvana tribidha samīrā| bhai sarajū ati nirmala nīrā||
haraghita gura parijana anuja bhūsura buṃda sameta| cale bharata mana prema ati sanmukha kṛpāniketa || 3 (ka)||
bahutaka caṛhīṃ aṭārinha nirakhahiṃ gagana bimāna| dekhi madhura sura haraṣita karahiṃ sumaṃgala gāna || 3 (kha)||
rākā sasi raghupati pura siṃdhu dekhi haraṣāna| baṛhyo kolāhala karata janu nāri taraṃga samāna || 3 (ga)||
ihām̐ bhānukula kamala divākara| kapinha dekhāvata nagara manohara|| sunu kapīsa aṃgada laṃkesā| pāvana purī rucira yaha desā||
jadyapi saba baikuṃṭha bakhānā| beda purāna bidita jagu jānā|| avadhapurī sama priya nahiṃ soū| yaha prasaṃga jānai kou koū||
janmabhūmi mama purī suhāvani| uttara disi baha sarajū pāvani|| jā majjana te binahiṃ prayāsā| mama samīpa nara pāvahiṃ bāsā||
ati priya mohi ihām̐ ke bāsī| mama dhāmadā purī sukha rāsī|| haraṣe saba kapi suni prabhu bānī| dhanya avadha jo rāma bakhānī||
āvata dekhi loga saba kṛpāsiṃdhu bhagavāna| nagara nikaṭa prabhu prereḍa utare bhūmi bimāna || 4 (ka)||
utari kaheu prabhu puṣpakahi tumha kubera pahiṃ jāhu| prerita rāma caleu so haraghaṣu birahu ati tāhu || 4 (kha)||
āe bharata saṃga saba logā| kṛsa tana śrīraghubīra biyogā|| bāmadeva basiṣṭha munināyaka| dekhe prabhu mahi dhari dhanu sāyaka||
dhāi dhare gura carana saroruha| anuja sahita ati pulaka tanoruha|| bheṃṭi kusala būjhī munirāyā| hamareṃ kusala tumhārihiṃ dāyā||
sakala dvijanha mili nāyau māthā| dharma dhuraṃdhara raghukulanāthā|| gahe bharata puni prabhu pada paṃkaja| namata jinhahi sura muni saṃkara aja||
pare bhūmi nahiṃ uṭhata uṭhāe| bara kari kṛpāsiṃdhu ura lāe|| syāmala gāta roma bhae ṭhāṛhe| nava rājīva nayana jala bāṛhe||
rājīva locana stvata jala tana lalita pulakāvali banī| ati prema hadayeṃ lagāi anujahi mile prabhu tribhuana dhanī|| prabhu milata anujahi soha mo pahiṃ jāti nahiṃ upamā kahī| janu prema aru siṃgāra tanu dhari mile bara suṣamā lahī||
būjhata kṛpānidhi kusala bharatahi bacana begi na āvaī| sunu sivā so sukha bacana mana te bhinna jāna jo pāvaḍha|| aba kusala kausalanātha ārata jāni jana darasana diyo| būṛata biraha bārīsa kṛpānidhāna mohi kara gahi liyo||
puni prabhu haraghaṣi sacruhana bheṃṭe hṛdaya lagāi| lachimana bharata mile taba parama prema dou bhāi || 5||
bharatānuja lachimana puni bheṃṭe| dusaha biraha saṃbhava dukha meṭe|| sītā carana bharata siru nāvā| anuja sameta parama sukha pāvā||
prabhu biloki haraṣe purabāsī| janita biyoga bipati saba nāsī|| premātura saba loga nihārī| kautuka kīnha kṛpāla kharārī||
amita rūpa pragaṭe tehi kālā| jathājoga mile sabahi kṛpālā|| kṛpādṛṣṭi raghubīra bilokī| kie sakala nara nāri bisokī||
chana mahiṃ sabahi mile bhagavānā| umā marama yaha kāhum̐ na jānā|| ehi bidhi sabahi sukhī kari rāmā| āgeṃ cale sīla guna dhāmā||
kausalyādi mātu saba dhāī| nirakhi baccha janu dhenu lavāī||
janu dhenu bālaka baccha taji gṛheṃ carana bana parabasa gaīṃ| dina aṃta pura rukha stravata thana huṃkāra kari dhāvata bhaṃ|| ati prema prabhu saba mātu bheṭīṃ bacana mṛdu bahubidhi kahe| gai biṣama bipati biyogabhava tinha haraṣa sukha aganita lahe||
bheṭeḍa tanaya sumitrā rāma carana rati jāni| rāmahi milata kaikaī hadayeṃ bahuta sakucāni || 6 (ka)||
lachimana saba mātanha mili haraṣe āsiṣa pāi| kaikei kaheṃ puni puni mile mana kara chobhu na jāi || 6 (kha)||
sāsunha sabani milī baidehī| carananhi lāgi haraṣu ati tehī|| dehiṃ asīsa būjhi kusalātā| hoi acala tumhāra ahivātā||
saba raghupati mukha kamala bilokahiṃ| maṃgala jāni nayana jala rokahiṃ||
nānā bhām̐ti nichāvari karahīṃ| paramānaṃda haraṣa ura bharahīṃ|| kausalyā puni puni raghubīrahi| citavati kṛpāsiṃdhu ranadhīrahi||
hṛdayam̐ bicārati bārahiṃ bārā| kavana bhām̐ti laṃkāpati mārā|| ati sukumāra jugala mere bāre| nisicara subhaṭa mahābala bhāre||
lachimana aru sītā sahita prabhuhi bilokati mātu| paramānaṃda magana mana puni puni pulakita gātu || 7||
laṃkāpati kapīsa nala nīlā| jāmavaṃta aṃgada subhasīlā|| hanumadādi saba bānara bīrā| dhare manohara manuja sarīrā||
bharata saneha sīla brata nemā| sādara saba baranahiṃ ati premā|| dekhi nagarabāsinha kai rītī| sakala sarāhahi prabhu pada prītī||
puni raghupati saba sakhā bolāe| muni pada lāgahu sakala sikhāe|| gura basiṣṭa kulapūjya hamāre| inha kī kṛpām̐ danuja rana māre||
e saba sakhā sunahu muni mere| bhae samara sāgara kaham̐ bere|| mama hita lāgi janma inha hāre| bharatahu te mohi adhika piāre||
suni prabhu bacana magana saba bhae| nimiṣa nimiṣa upajata sukha nae||
kausalyā ke carananhi puni tinha nāyau mātha| āsiṣa dīnhe haraṣi tumha priya mama jimi raghunātha || 8 (ka)||
sumana buṣṭi nabha saṃkula bhavana cale sukhakaṃda| caṛhī aṭārinha dekhahiṃ nagara nāri nara būṃda || 8 (kha)||
kaṃcana kalasa bicitra sam̐vāre| sabahiṃ dhare saji nija nija dvāre|| baṃdanavāra patākā ketū| sabanhi banāe maṃgala hetū||
bīthīṃ sakala sugaṃdha siṃcāī| gajamani raci bahu cauka purāī|| nānā bhām̐ti sumaṃgala sāje| haraṣi nagara nisāna bahu bāje||
jaham̐ taham̐ nāri nichāvara karahīṃ| dehiṃ asīsa haraṣa ura bharahīṃ||
pura sobhā saṃpati kalyānā| nigama seṣa sāradā bakhānā||
teu yaha carita dekhi ṭhagi rahahīṃ| umā tāsu guna nara kimi kahahīṃ||
nāri kumudinīṃ avadha sara raghupati biraha dinesa| asta bharaem̐ bigasata bhaīṃ nirakhi rāma rākesa || 9 (ka)||
hohiṃ saguna subha bibidha bidhi bājahiṃ gagana nisāna| pura nara nāri sanātha kari bhavana cale bhagavāna || 9 (kha)||
prabhu jānī kaikeī lajānī| prathama tāsu gṛha gae bhavānī|| tāhi prabodhi bahuta sukha dīnhā| puni nija bhavana gavana hari kīnhā||
kṛpāsiṃdhu jaba maṃdira gae| pura nara nāri sukhī saba bhae|| gura basiṣṭa dvija lie bulāī| āju sugharī sudina samudāī||
saba dvija dehu haraṣi anusāsana| rāmacaṃdra baiṭhahiṃ siṃghāsana|| muni basiṣṭa ke bacana suhāe| sunata sakala bipranha ati bhāe||
kahahiṃ bacana mṛdu bipra anekā| jaga abhirāma rāma abhiṣekā|| aba munibara bilaṃba nahiṃ kīje| mahārāja kaham̐ tilaka karījai||
taba muni kaheu sumaṃtra sana sunata caleu haraṣāi| ratha aneka bahu bāji gaja turata saṃm̐vāre jāi || 10 (ka)||
jaheṃ taham̐ṃ dhāvana paṭhai puni maṃgala drabya magāi| haraṣa sameta basiṣṭa pada puni sira nāyaṭha āi|| 10 (kha )||
avadhapurī ati rucira banāī| devanha sumana bṛṣṭi jhari lāī|| rāma kahā sevakanha bulāī| prathama sakhanha anhavāvahu jāī||
sunata bacana jaham̐ taham̐ jana dhāe| sugrīvādi turata anhavāe|| puni karunānidhi bharatu ham̐kāre| nija kara rāma jaṭā niruāre||
anhavāe prabhu tīniu bhāī| bhagata bachala kṛpāla raghurāī|| bharata bhāgya prabhu komalatāī| seṣa koṭi sata sakahiṃ na gāī||
puni nija jaṭā rāma bibarāe| gura anusāsana māgi nahāe|| kari majjana prabhu bhūṣana sāje| aṃga anaṃga dekhi sata lāje||
sāsunha sādara jānakihi majana turata karāi| divya basana bara bhūṣana aṃga aṃga saje banāi || 11 (ka)||