Bal Kand — बालकाण्ड
बालकाण्ड · दोहा १–७(घ)
varṇānāmarthasaṃghānāṃ rasānāṃ chandasāmapi| maṅgalānāṃ ca karttārau vande vāṇīvināyakau|| 1||
bhavānīśaṅkarau vande śraddhāviśvāsarūpiṇau| yābhyāṃ vinā na paśyanti siddhāḥ svāntaḥsthamīśvaram|| 2||
vande bodhamayaṃ nityaṃ guruṃ śaṅkararūpiṇam| yamāśrito hi vakro'pi candraḥ sarvatra vandyate|| 3||
sītārāmaguṇagrāmapuṇyāraṇyavihāriṇau| vande viśuddhavijñānau kavīśvarakapīśvarau|| 4||
udbhavasthitisaṃhārakāriṇīṃ kleśahāriṇīm| sarvaśreyaskarīṃ sītāṃ nato'haṃ rāmavallabhām|| 5||
yanmāyāvaśavartti viśvamakhilaṃ brahmādidevāsurā yatsattvādamṛṣaiva bhāti sakalaṃ rajjau yathāherbhramaḥ| yatpādaplavamekameva hi bhavāmbhodhestitīrṣāvatāṃ vande'haṃ tamaśeṣakāraṇaparaṃ rāmākhyamīśaṃ harim|| 6||
nānāpurāṇanigamāgamasammataṃ yad rāmāyaṇe nigaditaṃ kvacidanyato'pi| svāntaḥsukhāya tulasī raghunāthagāthābhāṣānibandhamatimañjulamātanoti|| 7||
jo sumirata sidhi hoi gana nāyaka karibara badana| karau anugraha soi buddhi rāsi subha guna sadana śa||
mūka hoi bācāla paṃgu caṛhai giribara gahana| jāsu kṛrṣoṃ so dayāla dravaṭha sakala kali mala dahana || 2||
nīla saroruha syāma taruna aruna bārija nayana| karaṭha so mama ura dhāma sadā chīrasāgara sayana || 3||
kuṃda iṃdu sama deha umā ramana karunā ayana| jāhi dīna para neha karau kṛpā mardana mayana || 4||
baṃdauṃ guru pada kaṃja kṛpā siṃdhu nararūpa hari| mahāmoha tama puṃja jāsu bacana rabi kara nikara || 5||
baṃdau guru pada paduma parāgā| suruci subāsa sarasa anurāgā|| amiya mūrimaya cūrana cārū| samana sakala bhava ruja parivārū||
sukṛti saṃbhu tana bimala bibhūtī| maṃjula maṃgala moda prasūtī|| jana mana maṃju mukura mala haranī| kiem̐ tilaka guna gana basa karanī||
śrīgura pada nakha mani gana jotī| sumirata dibya drṛṣṭi hiyam̐ hotī|| dalana moha tama so saprakāsū| baṛe bhāga ura āvai jāsū||
ugharahiṃ bimala bilocana hī ke| miṭahiṃ doṣa dukha bhava rajanī ke|| sūjhahiṃ rāma carita mani mānika| guputa pragaṭa jaham̐ jo jehi khānika||
jathā suaṃjana aṃji dṛga sādhaka siddha sujāna| kautuka dekhata saila bana bhūtala bhūri nidhāna || 1||
guru pada raja mṛdu maṃjula aṃjana| nayana amia dṛga doṣa bibhaṃjana|| tehiṃ kari bimala bibeka bilocana| baranaum̐ rāma carita bhava mocana||
baṃdaum̐ prathama mahīsura caranā| moha janita saṃsaya saba haranā|| sujana samāja sakala guna khānī| karaum̐ pranāma saprema subānī||
sādhu carita subha carita kapāsū| nirasa bisada gunamaya phala jāsū|| jo sahi dukha parachidra durāvā| baṃdanīya jehiṃ jaga jasa pāvā||
muda maṃgalamaya saṃta samājū| jo jaga jaṃgama tīratharājū|| rāma bhakti jaham̐ surasari dhārā| sarasai brahma bicāra pracārā||
bidhi niṣedhamaya kali mala haranī| karama kathā rabinaṃdani baranī|| hari hara kathā birājati benī| sunata sakala muda maṃgala denī||
baṭu bisvāsa acala nija dharamā| tīratharāja samāja sukaramā|| sabahiṃ sulabha saba dina saba desā| sevata sādara samana kalesā||
akatha alaukika tīratharāū| dei sadya phala pragaṭa prabhāū||
suni samujhahiṃ jana mudita mana majjahiṃ ati anurāga| lahahiṃ cāri phala achata tanu sādhu samāja prayāga || 2||
majjana phala pekhia tatakālā| kāka hohiṃ pika bakau marālā|| suni ācaraja karai jani koī| satasaṃgati mahimā nahiṃ goī||
bālamīka nārada ghaṭajonī| nija nija mukhani kahī nija honī|| jalacara thalacara nabhacara nānā| je jaṛa cetana jīva jahānā||
mati kīrati gati bhūti bhalāī| jaba jehiṃ jatana jahām̐ jehiṃ pāī||
so jānaba satasaṃga prabhāū| lokahum̐ beda na āna upāū||
binu satasaṃga bibeka na hoī| rāma kṛpā binu sulabha na soī|| satasaṃgata muda maṃgala mūlā| soi phala sidhi saba sādhana phūlā||
saṭha sudharahiṃ satasaṃgati pāī| pārasa parasa kudhāta suhāī|| bidhi basa sujana kusaṃgata parahīṃ| phani mani sama nija guna anusarahīṃ||
bidhi hari hara kabi kobida bānī| kahata sādhu mahimā sakucānī||
so mo sana kahi jāta na kaiseṃ| sāka banika mani guna gana jaiseṃ||
baṃdaum̐ saṃta samāna cita hita anahita nahiṃ koi| aṃjali gata subha sumana jimi sama sugaṃdha kara doi || 3 (ka)||
saṃta sarala cita jagata hita jāni subhāu sanehu| bālabinaya suni kari kṛpā rāma carana rati dehu || 3 (kha)||
bahuri baṃdi khala gana satibhāem̐| je binu kāja dāhinehu bāem̐|| para hita hāni lābha jinha kereṃ| ujareṃ haraṣa biṣāda basereṃ||
hari hara jasa rākesa rāhu se| para akāja bhaṭa sahasabāhu se|| je para doṣa lakhahiṃ sahasākhī| para hita ghṛta jinha ke mana mākhī||
teja kṛsānu roṣa mahiṣesā| agha avaguna dhana dhanī dhanesā|| udaya keta sama hita sabahī ke| kuṃbhakarana sama sovata nīke||
para akāju lagi tanu pariharahīṃ| jimi hima upala kṛṣī dali garahīṃ|| baṃdaum̐ khala jasa seṣa saroṣā| sahasa badana baranai para doṣā||
puni pranavaum̐ pṛthurāja samānā| para agha sunai sahasa dasa kānā|| bahuri sakra sama binavaum̐ tehī| saṃtata surānīka hita jehī||
bacana bajra jehi sadā piārā| sahasa nayana para doṣa nihārā||
udāsīna ari mīta hita sunata jarahiṃ khala rīti| jāni pāni juga jori jana binatī karai saprīti || 4||
maiṃ apanī disi kīnha nihorā| tinha nija ora na lāuba bhorā|| bāyasa paliahiṃ ati anurāgā| hohiṃ nirāmiṣa kabahum̐ ki kāgā||
baṃdaum̐ saṃta asajjana caranā| dukhaprada ubhaya bīca kachu baranā|| bichurata eka prāna hari lehīṃ| milata eka dukha dāruna dehīṃ||
upajahiṃ eka saṃga jaga māhīṃ| jalaja joṃka jimi guna bilagāhīṃ|| sudhā surā sama sādhū asādhū| janaka eka jaga jaladhi agādhū||
bhala anabhala nija nija karatūtī| lahata sujasa apaloka bibhūtī|| sudhā sudhākara surasari sādhū| garala anala kalimala sari byādhū|| guna avaguna jānata saba koī| jo jehi bhāva nīka tehi soī||
bhalo bhalāihi pai lahai lahai nicāihi nīcu| sudhā sarāhia amaratām̐ garala sarāhia mīcu || 5||
khala agha aguna sādhū guna gāhā| ubhaya apāra udadhi avagāhā|| tehi teṃ kachu guna doṣa bakhāne| saṃgraha tyāga na binu pahicāne||
bhaleu poca saba bidhi upajāe| gani guna doṣa beda bilagāe|| kahahiṃ beda itihāsa purānā| bidhi prapaṃcu guna avaguna sānā||
dukha sukha pāpa punya dina rātī| sādhu asādhu sujāti kujātī|| dānava deva ūm̐ca aru nīcū| amia sujīvanu māhuru mīcū|| māyā brahma jīva jagadīsā| lacchi alacchi raṃka avanīsā|| kāsī maga surasari kramanāsā| maru mārava mahideva gavāsā|| saraga naraka anurāga birāgā| nigamāgama guna doṣa bibhāgā||
jaṛa cetana guna doṣamaya bisva kīnha karatāra| saṃta haṃsa guna gahahiṃ paya parihari bāri bikāra || 6||
asa bibeka jaba dei bidhātā| taba taji doṣa gunahiṃ manu rātā|| kāla subhāu karama bariāī| bhaleu prakṛti basa cukai bhalāī||
so sudhāri harijana jimi lehīṃ| dali dukha doṣa bimala jasu dehīṃ|| khalau karahiṃ bhala pāi susaṃgū| miṭai na malina subhāu abhaṃgū||
lakhi subeṣa jaga baṃcaka jeū| beṣa pratāpa pūjiahiṃ teū|| udharahiṃ aṃta na hoi nibāhū| kālanemi jimi rāvana rāhū||
kiehum̐ kubeṣa sādhu sanamānū| jimi jaga jāmavaṃta hanumānū|| hāni kusaṃga susaṃgati lāhū| lokahum̐ beda bidita saba kāhū||
gagana caṛhai raja pavana prasaṃgā| kīcahiṃ milai nīca jala saṃgā|| sādhu asādhu sadana suka sārīṃ| sumirahiṃ rāma dehiṃ gani gārī||
dhūma kusaṃgati kārikha hoī| likhia purāna maṃju masi soī||
soi jala anala anila saṃghātā| hoi jalada jaga jīvana dātā||
graha bheṣaja jala pavana paṭa pāi kujoga sujoga| hohi kubastu subastu jaga lakhahiṃ sulacchana loga|| 7 (kaka,
sama prakāsa tama pākha duhum̐ nāma bheda bidhi kīnha| sasi soṣaka poṣaka samujhi jaga jasa apajasa dīnha || 7 (kha)||
jaṛa cetana jaga jīva jata sakala rāmamaya jāni| baṃdaum̐ saba ke pada kamala sadā jori juga pāni || 7 (ga)||
deva danuja nara nāga khaga preta pitara gaṃdharba| baṃdaum̐ kiṃnara rajanicara kṛpā karahu aba sarba || 7 (gha)||