Ayodhya Kand — अयोध्याकाण्ड
अयोध्याकाण्ड · दोहा १२७–१४३
cidānaṃdamaya deha tumhārī| bigata bikāra jāna adhikārī|| nara tanu dharehu saṃta sura kājā| kahahu karahu jasa prākṛta rājā||
rāma dekhi suni carita tumhāre| jaṛa mohahiṃ budha hohiṃ sukhāre|| tumha jo kahahu karahu sabu sām̐cā| jasa kāchia tasa cāhia nācā||
pūm̐chehu mohi ki rahauṃ kaham̐ maiṃ pūm̐chata sakucāum̐| jaham̐ na hohu taham̐ dehu kahi tumhahi dekhāvauṃ ṭhāum̐ || 127||
suni muni bacana prema rasa sāne| sakuci rāma mana mahum̐ musukāne|| bālamīki ham̐si kahahiṃ bahorī| bānī madhura amia rasa borī||
sunahu rāma aba kahaum̐ niketā| jahām̐ basahu siya lakhana sametā|| jinha ke śravana samudra samānā| kathā tumhāri subhaga sari nānā||
bharahiṃ niraṃtara hohiṃ na pūre| tinha ke hiya tumha kahum̐ gṛha rūre|| locana cātaka jinha kari rākhe| rahahiṃ darasa jaladhara abhilāṣe||
nidarahiṃ sarita siṃdhu sara bhārī| rūpa biṃdu jala hohiṃ sukhārī|| tinha ke hṛdaya sadana sukhadāyaka| basahu baṃdhu siya saha raghunāyaka||
jasu tumhāra mānasa bimala haṃsini jīhā jāsu| mukutāhala guna gana cunai rāma basahu hiyam̐ tāsu || 128||
prabhu prasāda suci subhaga subāsā| sādara jāsu lahai nita nāsā|| tumhahi nibedita bhojana karahīṃ| prabhu prasāda paṭa bhūṣana dharahīṃ||
sīsa navahiṃ sura guru dvija dekhī| prīti sahita kari binaya biseṣī|| kara nita karahiṃ rāma pada pūjā| rāma bharosa hṛdayam̐ nahi dūjā||
carana rāma tīratha cali jāhīṃ| rāma basahu tinha ke mana māhīṃ|| maṃtrarāju nita japahiṃ tumhārā| pūjahiṃ tumhahi sahita parivārā||
tarapana homa karahiṃ bidhi nānā| bipra jevām̐i dehiṃ bahu dānā|| tumha teṃ adhika gurahi jiyam̐ jānī| sakala bhāyam̐ sevahiṃ sanamānī||
sabu kari māgahiṃ eka phalu rāma carana rati hou| tinha keṃ mana maṃdira basahu siya raghunaṃdana dou || 129||
kāma koha mada māna na mohā| lobha na chobha na rāga na drohā|| jinha keṃ kapaṭa daṃbha nahiṃ māyā| tinha keṃ hṛdaya basahu raghurāyā||
saba ke priya saba ke hitakārī| dukha sukha sarisa prasaṃsā gārī|| kahahiṃ satya priya bacana bicārī| jāgata sovata sarana tumhārī||
tumhahi chāṛi gati dūsari nāhīṃ| rāma basahu tinha ke mana māhīṃ|| jananī sama jānahiṃ paranārī| dhanu parāva biṣa teṃ biṣa bhārī||
je haraṣahiṃ para saṃpati dekhī| dukhita hohiṃ para bipati biseṣī|| jinhahi rāma tumha prānapiāre| tinha ke mana subha sadana tumhāre||
svāmi sakhā pitu mātu gura jinha ke saba tumha tāta| mana maṃdira tinha keṃ basahu sīya sahita dou bhrāta || 130||
avaguna taji saba ke guna gahahīṃ| bipra dhenu hita saṃkaṭa sahahīṃ|| nīti nipuna jinha kai jaga līkā| ghara tumhāra tinha kara manu nīkā||
guna tumhāra samujhai nija dosā| jehi saba bhām̐ti tumhāra bharosā|| rāma bhagata priya lāgahiṃ jehī| tehi ura basahu sahita baidehī||
jāti pām̐ti dhanu dharama baṛāī| priya parivāra sadana sukhadāī|| saba taji tumhahi rahai ura lāī| tehi ke hṛdayam̐ rahahu raghurāī||
saragu naraku apabaragu samānā| jaham̐ taham̐ dekha dhareṃ dhanu bānā|| karama bacana mana rāura cerā| rāma karahu tehi keṃ ura ḍerā||
jāhi na cāhia kabahum̐ kachu tumha sana sahaja sanehu| basahu niraṃtara tāsu mana so rāura nija gehu || 131||
ehi bidhi munibara bhavana dekhāe| bacana saprema rāma mana bhāe|| kaha muni sunahu bhānukulanāyaka| āśrama kahaum̐ samaya sukhadāyaka||
citrakūṭa giri karahu nivāsū| taham̐ tumhāra saba bhām̐ti supāsū|| sailu suhāvana kānana cārū| kari kehari mṛga bihaga bihārū||
nadī punīta purāna bakhānī| atripriyā nija tapabala ānī|| surasari dhāra nāum̐ maṃdākini| jo saba pātaka potaka ḍākini||
atri ādi munibara bahu basahīṃ| karahiṃ joga japa tapa tana kasahīṃ|| calahu saphala śrama saba kara karahū| rāma dehu gaurava giribarahū||
citrakūṭa mahimā amita kahīṃ mahāmuni gāi| āe nahāe sarita bara siya sameta dou bhāi || 132||
raghubara kaheu lakhana bhala ghāṭū| karahu katahum̐ aba ṭhāhara ṭhāṭū|| lakhana dīkha paya utara karārā| cahum̐ disi phireu dhanuṣa jimi nārā||
nadī panaca sara sama dama dānā| sakala kaluṣa kali sāuja nānā|| citrakūṭa janu acala aherī| cukai na ghāta māra muṭhabherī||
asa kahi lakhana ṭhāum̐ dekharāvā| thalu biloki raghubara sukhu pāvā|| rameu rāma manu devanha jānā| cale sahita sura thapati pradhānā||
kola kirāta beṣa saba āe| race parana tṛna sadana suhāe|| barani na jāhi maṃju dui sālā| eka lalita laghu eka bisālā||
lakhana jānakī sahita prabhu rājata rucira niketa|
soha madanu muni beṣa janu rati riturāja sameta || 133||
amara nāga kiṃnara disipālā| citrakūṭa āe tehi kālā|| rāma pranāmu kīnha saba kāhū| mudita deva lahi locana lāhū||
baraṣi sumana kaha deva samājū| nātha sanātha bhae hama ājū|| kari binatī dukha dusaha sunāe| haraṣita nija nija sadana sidhāe||
citrakūṭa raghunaṃdanu chāe| samācāra suni suni muni āe|| āvata dekhi mudita munibṛṃdā| kīnha daṃḍavata raghukula caṃdā||
muni raghubarahi lāi ura lehīṃ| suphala hona hita āsiṣa dehīṃ|| siya saumitra rāma chabi dekhahiṃ| sādhana sakala saphala kari lekhahiṃ||
jathājoga sanamāni prabhu bidā kie munibṛṃda| karahi joga japa jāga tapa nija āśramanhi suchaṃda || 134||
yaha sudhi kola kirātanha pāī| haraṣe janu nava nidhi ghara āī|| kaṃda mūla phala bhari bhari donā| cale raṃka janu lūṭana sonā||
tinha maham̐ jinha dekhe dou bhrātā| apara tinhahi pūm̐chahi magu jātā|| kahata sunata raghubīra nikāī| āi sabanhi dekhe raghurāī||
karahiṃ johāru bheṃṭa dhari āge| prabhuhi bilokahiṃ ati anurāge|| citra likhe janu jaham̐ taham̐ ṭhāṛhe| pulaka sarīra nayana jala bāṛhe||
rāma saneha magana saba jāne| kahi priya bacana sakala sanamāne|| prabhuhi johāri bahori bahorī| bacana binīta kahahiṃ kara jorī||
aba hama nātha sanātha saba bhae dekhi prabhu pāya| bhāga hamāre āgamanu rāura kosalarāya || 135||
dhanya bhūmi bana paṃtha pahārā| jaham̐ jaham̐ nātha pāu tumha dhārā|| dhanya bihaga mṛga kānanacārī| saphala janama bhae tumhahi nihārī||
hama saba dhanya sahita parivārā| dīkha darasu bhari nayana tumhārā|| kīnha bāsu bhala ṭhāum̐ bicārī| ihām̐ sakala ritu rahaba sukhārī||
hama saba bhām̐ti karaba sevakāī| kari kehari ahi bāgha barāī|| bana behaṛa giri kaṃdara khohā| saba hamāra prabhu paga paga johā||
taham̐ taham̐ tumhahi ahera khelāuba| sara nirajhara jalaṭhāum̐ dekhāuba|| hama sevaka parivāra sametā| nātha na sakucaba āyasu detā||
beda bacana muni mana agama te prabhu karunā aina| bacana kirātanha ke sunata jimi pitu bālaka baina || 136||
rāmahi kevala premu piārā| jāni leu jo jānanihārā|| rāma sakala banacara taba toṣe| kahi mṛdu bacana prema paripoṣe||
bidā kie sira nāi sidhāe| prabhu guna kahata sunata ghara āe|| ehi bidhi siya sameta dou bhāī| basahiṃ bipina sura muni sukhadāī||
jaba te āi rahe raghunāyaku| taba teṃ bhayau banu maṃgaladāyaku|| phūlahiṃ phalahiṃ biṭapa bidhi nānā| maṃju balita bara beli bitānā||
surataru sarisa subhāyam̐ suhāe| manahum̐ bibudha bana parihari āe|| gaṃja maṃjutara madhukara śrenī| tribidha bayāri bahai sukha denī||
nīlakaṃṭha kalakaṃṭha suka cātaka cakka cakora| bhām̐ti bhām̐ti bolahiṃ bihaga śravana sukhada cita cora || 137||
keri kehari kapi kola kuraṃgā| bigatabaira bicarahiṃ saba saṃgā|| phirata ahera rāma chabi dekhī| hohiṃ mudita mṛgabaṃda biseṣī||
bibudha bipina jaham̐ lagi jaga māhīṃ| dekhi rāma banu sakala sihāhīṃ|| surasari sarasai dinakara kanyā| mekalasutā godāvari dhanyā||
saba sara siṃdhu nadī nada nānā| maṃdākini kara karahiṃ bakhānā|| udaya asta giri aru kailāsū| maṃdara meru sakala surabāsū||
saila himācala ādika jete| citrakūṭa jasu gāvahiṃ tete|| biṃdhi mudita mana sukhu na samāī| śrama binu bipula baṛāī pāī||
citrakūṭa ke bihaga mṛga beli biṭapa tṛna jāti| punya puṃja saba dhanya asa kahahiṃ deva dina rāti || 138||
nayanavaṃta raghubarahi bilokī| pāi janama phala hohiṃ bisokī|| parasi carana raja acara sukhārī| bhae parama pada ke adhikārī||
so banu sailu subhāyam̐ suhāvana| maṃgalamaya ati pāvana pāvana|| mahimā kahia kavani bidhi tāsū| sukhasāgara jaham̐ kīnha nivāsū||
paya payodhi taji avadha bihāī| jaham̐ siya lakhanu rāmu rahe āī|| kahi na sakahiṃ suṣamā jasi kānana| jauṃ sata sahasa hoṃhiṃ sahasānana||
so maiṃ barani kahauṃ bidhi kehīṃ| ḍābara kamaṭha ki maṃdara lehīṃ|| sevahiṃ lakhanu karama mana bānī| jāi na sīlu sanehu bakhānī||
-chinu chinu lakhi siya rāma pada jāni āpu para nehu| karata na sapanehum̐ lakhanu citu baṃdhu mātu pitu gehu || 139||
rāma saṃga siya rahati sukhārī| pura parijana gṛha surati bisārī|| chinu chinu piya bidhu badanu nihārī| pramudita manahum̐ cakorakumārī||
nāha nehu nita baṛhata bilokī| haraṣita rahati divasa jimi kokī|| siya manu rāma carana anurāgā| avadha sahasa sama banu priya lāgā||
paranakuṭī priya priyatama saṃgā| priya parivāru kuraṃga bihaṃgā|| sāsu sasura sama munitiya munibara| asanu amia sama kaṃda mūla phara||
nātha sātha sām̐tharī suhāī| mayana sayana saya sama sukhadāī|| lokapa hohiṃ bilokata jāsū| tehi ki mohi saka biṣaya bilāsū||
-sumirata rāmahi tajahiṃ jana tṛna sama biṣaya bilāsu| rāmapriyā jaga janani siya kachu na ācaraju tāsu || 140||
sīya lakhana jehi bidhi sukhu lahahīṃ| soi raghunātha karahi soi kahahīṃ|| kahahiṃ purātana kathā kahānī| sunahiṃ lakhanu siya ati sukhu mānī||
jaba jaba rāmu avadha sudhi karahīṃ| taba taba bāri bilocana bharahīṃ|| sumiri mātu pitu parijana bhāī| bharata sanehu sīlu sevakāī||
kṛpāsiṃdhu prabhu hohiṃ dukhārī| dhīraju dharahiṃ kusamau bicārī|| lakhi siya lakhanu bikala hoi jāhīṃ| jimi puruṣahi anusara parichāhīṃ||
priyā baṃdhu gati lakhi raghunaṃdanu| dhīra kṛpāla bhagata ura caṃdanu|| lage kahana kachu kathā punītā| suni sukhu lahahiṃ lakhanu aru sītā||
rāmu lakhana sītā sahita sohata parana niketa| jimi bāsava basa amarapura sacī jayaṃta sameta || 141||
jogavahiṃ prabhu siya lakhanahiṃ kaiseṃ| palaka bilocana golaka jaiseṃ|| sevahiṃ lakhanu sīya raghubīrahi| jimi abibekī puruṣa sarīrahi||
ehi bidhi prabhu bana basahiṃ sukhārī| khaga mṛga sura tāpasa hitakārī|| kaheum̐ rāma bana gavanu suhāvā| sunahu sumaṃtra avadha jimi āvā||
phireu niṣādu prabhuhi pahum̐cāī| saciva sahita ratha dekhesi āī|| maṃtrī bikala biloki niṣādū| kahi na jāi jasa bhayau biṣādū||
rāma rāma siya lakhana pukārī| pareu dharanitala byākula bhārī|| dekhi dakhina disi haya hihināhīṃ| janu binu paṃkha bihaga akulāhīṃ||
nahiṃ tṛna carahiṃ piahiṃ jalu mocahiṃ locana bāri| byākula bhae niṣāda saba raghubara bāji nihāri || 142||
dhari dhīraja taba kahai niṣādū| aba sumaṃtra pariharahu biṣādū|| tumha paṃḍita paramāratha gyātā| dharahu dhīra lakhi bimukha bidhātā||
bibidha kathā kahi kahi mṛdu bānī| ratha baiṭhāreu barabasa ānī||
soka sithila ratha sakai na hām̐kī| raghubara biraha pīra ura bām̐kī||
carapharāhiṃ maga calahiṃ na ghore| bana mṛga manahum̐ āni ratha jore|| aṛhuki parahiṃ phiri herahiṃ pīcheṃ| rāma biyogi bikala dukha tīcheṃ||
jo kaha rāmu lakhanu baidehī| hiṃkari hiṃkari hita herahiṃ tehī|| bāji biraha gati kahi kimi jātī| binu mani phanika bikala jehi bhām̐tī||
bhayau niṣāda biṣādabasa dekhata saciva turaṃga| boli susevaka cāri taba die sārathī saṃga || 143||